Cordobako Kalifaldia (kaliferria) (929-1031): Penintsularen Kantauriar mendialdea eta Pirineoak izan ezik, gobernatzen zuen emirrak, , bere burua kalifa izendatu zuen, botere politiko eta erlijiosoa berenganatuz. Dena Cordobatik zuzentzen zuen, eraiki zuen [?] jauregitik. Estatua berrantolatu zuen, armada indartsua sortuz eta ondorioz zergen diru sarrera handituz. Merkataritza indartu zuen Afrikaren iparraldeko merkatalbideak kontrolatuz, baino askotan Europaren iparraldera ere ailegatzen ziren Al Andaluseko merkatalgaiak. Kultura aldetik Corodoba garai hartako kulturgunerik inportanteena bilakatu zen (Batez ere bigarrenarekin). Nekazaritzak ere urrezko garaia ezagutu zuen lur sail asko ureztatuz. Epealdi honetan Al Andalusen nagusigoak ez zuen aurkaririk izan bainan pixkanaka pixkanaka behera zihoan Kaliferria nahiz eta -ek mementuz armada indartsu baten bitartez egoera luzatu zuen. Bere heriotzarekin Kordobako Kaliferria desegin zen.

Mozarabiarrak: 711. urtean arabiarrak penintsulara etorri zirenean, bisigotuak iparraldean burrukan zebiltzan aurka, bisigotuen laguntzaz penintsulan sartu ziren eta arazo handirik gabe jaun eta jabe egin ziren (askotan tratatuak sinatu zituzten). Musulmanek kontrolatzen zituzten lurraldeetan hainbat geratu zen horietako batzuk aintzinako erlijioaren jarraitzea erabaki zuten ordainduz. Hiritar hauei mozarabeak deitzen zieten. Beste kasu batzuetan erlijio berria hartu zuten beraien ondasunak eta pribilegioak gordez, hauek berriz izango dira. IX . mendean Al Andalusen egoera erlijiosoa gogortuko da eta mozarabe hauek iparraldera joateko joera erakutsiko dute. Honela IX eta X. mendean Leoneko birpopulatzearen eragile garrantzitsuak bilakatuko dira birkonkistaren ideologia eramaten dutelarik.

Birkonkista: Gaur egun hitz honen esanahia ez da egokia ikusten garai hartan gertatu zena adierazteko. Iparraldeko erresistentzia guneak hasiera batetan behinik behin ez zuten inolaz ere kontzeptzioa eduki, beraiek inoiz ez zituztelako aurretik lurralde horiek menpean eduki edo ez zirelako beraienakHiru epealditan bana dezakegu:
1. VIII-XI. ibaiak arte. 1085ean Alfontso VI.ak Toledo hartzen duen arte.
2. XI-XIII. Almohadek 1212an [?] garaituak izan ziren arte. Iparraldetik heldutako kolonoei esker,garai honetan birpopulazio prozesu sakon bati ekingo zaio.
3. XIV-XV. Oso motela. erresuma Nazariaren konkistarekin bukatu zen 1492an. Lurralde konkistatuak errege kristauak,kristauekin birpopulatzen jarraitu zuten.

Iruñako erresuma (905-1150): Musulmanak etorri zirenean baskoiak gaur egungo Euskal Herria okupatzen zuten zentzu zabalean. 711ean kontra burrukatzen zuten. 778an Carlomagno menperatzen zuten. Herrialdearen hegoaldean Banu agintzen zuten, baino iparraldeko senideekin ongi konpontzen ziren hasiera batetan. Nahiz eta erresuma bezala X. mendetik ezagutzen den ez da batere arraroa izanen lehenagotik antolatuta zegoela pentsatzea. ak Iruñako erresuma sortu zuen eta Lizarraldea eta Najeraraino eraman zuen. Beranduago islamdarren erasoaldiak jasan behar izan zituen. III Handiarekin Erresumak garai hartako kristau lurralde guztien jauna izan zen. Antso VI. Jakitunak erresumaren izena aldatuko du,Nafarroa deituz (XII. Mendea)

Taifak: 1031. urtean Kordobako Kalifaldia bukatu zen, horrela zenbait lurraldek Taifak deritzen txikiak sortu zituzten.Hiru zonalde bereizten dira:, iparraldean kokatzen direnak,bertako buruzagi musulmanak daude, , hauek askatasuna lortutako esklabu oahiak dira eta Levanten daude, azkenik dira ipar Afrikatik etorrritakoak dira, Al Andalusen hegoaldean kokatuak. Taifa independiente hauek erresuma krstauei “pariak” ordaintzen zizkietan,beraz menpekotasuna onartzen zuten.

Navas de Tolosa: Jaen inguruan . urtean penintsulan zeuden erresuma kristauak Gaztela Leon, Aragoi eta Nafarroa elkartu ziren, aurka egiteko. Herrialde honen helburua, Al Andalusen batasun islamdarra berrezartzea zen, Almoravideak saitu ziren bezala. Gudua kristauek irabazi zuten eta Taifek atzerakada handia eman zuten, horrela Granada eta bere inguruak bakarrik musulmanen gobernupean gelditzen direlarik. Bertan Nafarroak armarriko kateak irabazi zituen.

Erdi Aroko Gorteak: Erdi Aroko monarkiak pixkanaka pixkanaka erakunde desberdinak eratu zituen. Horietako bat gorteak dira. Gorte hauek gizartearen ordezkatzen zituen: noblezia, eliza eta hirugarren estatua. Beso bakoitza bere aldetik biltzen zen eta boto bat zeukan. gorteak lehendabizikoak izan ziren. Aragoiko Koroak lurralde bakoitzeko gorte zituen (Aragoiko erresuma, Kataluniako konterria, Valentziako erresuma eta Balearetakoa) antolaketa federala zuela erran daiteke beraz. Bere funtzioak erregea izendatzea, , legeak proposatzea,...