|
Sancti Thomae de Aquino Summa Theologiae
Textum Leoninum Romae 1889 editum
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit Corpus Thomisticum
Opera omnia S. Thomae Subsidia studii ab Enrique
Alarcón collecta et edita
Pampilonae ad Universitatis
Studiorum Navarrensis aedes A. D. MMII
IIIª
Quaestio 6 De ordine assumptionis praedictae
Prooemium
[47036] IIIª q. 6 pr. Deinde
considerandum est de ordine assumptionis praedictae. Et circa hoc
quaeruntur sex. Primo, utrum filius Dei assumpserit carnem
mediante anima. Secundo, utrum assumpserit animam mediante
spiritu, sive mente. Tertio, utrum anima Christi fuerit prius
assumpta a verbo quam caro. Quarto, utrum caro fuerit prius a
verbo assumpta quam animae unita. Quinto, utrum tota humana
natura sit assumpta mediantibus partibus. Sexto, utrum sit
assumpta mediante gratia.
Articulus 1 Utrum Filius Dei assumpserit carnem mediante anima
[47037] IIIª q.
6 a. 1 arg. 1 Ad primum sic proceditur. Videtur quod Filius
Dei non assumpserit carnem mediante anima. Perfectior enim est
modus quo filius Dei unitur humanae naturae et partibus eius,
quam quo est in omnibus creaturis. Sed in creaturis est immediate
per essentiam, praesentiam et potentiam. Ergo multo magis filius
Dei unitur carni, et non mediante anima.
[47038] IIIª q.
6 a. 1 arg. 2 Praeterea, anima et caro unita sunt Dei verbo
in unitate hypostasis seu personae. Sed corpus immediate pertinet
ad personam sive hypostasim hominis, sicut et anima. Quinimmo
magis videtur se de propinquo habere ad hypostasim hominis
corpus, quod est materia quam anima, quae est forma, quia
principium individuationis, quae importatur in nomine hypostasis,
videtur esse materia. Ergo filius Dei non assumpsit carnem
mediante anima.
[47039] IIIª q.
6 a. 1 arg. 3 Praeterea, remoto medio, separantur ea quae per
medium coniunguntur, sicut, remota superficie, cessaret color a
corpore, qui inest corpori per superficiem. Sed, separata per
mortem anima, adhuc remanet unio verbi ad carnem, quod infra
patebit. Ergo verbum non coniungitur carni mediante anima.
[47040] IIIª q. 6
a. 1 s. c. Sed contra est quod Augustinus dicit, in epistola
ad Volusianum, ipsa magnitudo divinae virtutis animam sibi
rationalem, et per eandem corpus humanum, totumque omnino
hominem, in melius mutandum, coaptavit.
[47041] IIIª q. 6
a. 1 co. Respondeo dicendum quod medium dicitur respectu
principii et finis. Unde, sicut principium et finis important
ordinem, ita et medium. Est autem duplex ordo, unus quidem
temporis; alius autem naturae. Secundum autem ordinem temporis,
non dicitur in mysterio incarnationis aliquid medium, quia totam
naturam humanam simul sibi Dei verbum univit, ut infra patebit.
Ordo autem naturae inter aliqua potest attendi dupliciter, uno
modo, secundum dignitatis gradum, sicut dicimus Angelos esse
medios inter homines et Deum; alio modo, secundum rationem
causalitatis, sicut dicimus mediam causam existere inter primam
causam et ultimum effectum. Et hic secundus ordo aliquo modo
consequitur primum, sicut enim dicit Dionysius, XIII cap. Cael.
Hier., Deus per substantias magis propinquas agit in ea quae sunt
magis remota. Si ergo attendamus gradum dignitatis, anima media
invenitur inter Deum et carnem. Et secundum hoc, potest dici quod
filius Dei univit sibi carnem mediante anima. Sed secundum
ordinem causalitatis, ipsa anima est aliqualiter causa carnis
uniendae filio Dei. Non enim esset assumptibilis nisi per ordinem
quem habet ad animam rationalem, secundum quam habet quod sit
caro humana, dictum est enim supra quod natura humana prae
ceteris est assumptibilis.
[47042] IIIª q. 6
a. 1 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod duplex ordo
considerari potest inter creaturam et Deum. Unus quidem, secundum
quod creaturae causantur a Deo et dependent ab ipso sicut a
principio sui esse. Et sic, propter infinitatem suae virtutis,
Deus immediate attingit quamlibet rem, causando et conservando.
Et ad hoc pertinet quod Deus immediate est in omnibus per
essentiam, potentiam et praesentiam. Alius autem ordo est
secundum quod res reducuntur in Deum sicut in finem. Et quantum
ad hoc, invenitur medium inter creaturam et Deum, quia inferiores
creaturae reducuntur in Deum per superiores, ut dicit Dionysius,
in libro Caelest. Hier. Et ad hunc ordinem pertinet assumptio
humanae naturae a verbo Dei quod est terminus assumptionis. Et
ideo per animam unitur carni.
[47043] IIIª q. 6
a. 1 ad 2 Ad secundum dicendum quod, si hypostasis verbi Dei
constitueretur simpliciter per naturam humanam, sequeretur quod
corpus esset ei vicinius, cum sit materia, quae est
individuationis principium, sicut et anima, quae est forma
specifica, propinquius se habet ad naturam humanam. Sed quia
hypostasis est prior et altior quam humana natura, tanto id quod
est in humana natura propinquius se habet, quanto est altius. Et
ideo propinquior est verbo Dei anima quam corpus.
[47044] IIIª q. 6
a. 1 ad 3 Ad tertium dicendum quod nihil prohibet aliquid
esse causam alicuius quantum ad aptitudinem et congruitatem, quo
tamen remoto, id non tollitur, quia, etsi fieri alicuius
dependeat ex aliquo, postquam tamen est in facto esse, ab eo non
dependet. Sicut, si inter aliquos amicitia causaretur aliquo
mediante, eo recedente adhuc amicitia remanet, et si aliqua in
matrimonium ducitur propter pulchritudinem, quae facit
congruitatem in muliere ad copulam coniugalem, tamen, cessante
pulchritudine, adhuc durat copula coniugalis. Et similiter,
separata anima, remanet unio verbi Dei ad carnem.
Articulus 2
[47045] IIIª q.
6 a. 2 arg. 1 Ad secundum sic proceditur. Videtur quod filius
Dei non assumpsit animam mediante spiritu. Idem enim non cadit
medium inter ipsum et aliquid aliud. Sed spiritus, sive mens, non
est aliud in essentia ab ipsa anima, ut in prima parte dictum
est. Ergo filius Dei non assumpsit animam mediante spiritu, sive
mente.
[47046] IIIª q.
6 a. 2 arg. 2 Praeterea, id quo mediante facta est assumptio,
videtur magis assumptibile. Sed spiritus, sive mens, non est
magis assumptibilis quam anima, quod patet ex hoc quod spiritus
angelici non sunt assumptibiles, ut supra dictum est. Ergo
videtur quod filius Dei non assumpserit animam mediante spiritu.
[47047] IIIª q.
6 a. 2 arg. 3 Praeterea, posterius assumitur a primo mediante
priori. Sed anima nominat ipsam essentiam, quae est prior
naturaliter quam ipsa potentia eius quae est mens. Ergo videtur
quod filius Dei non assumpserit animam mediante spiritu vel
mente.
[47048] IIIª q. 6
a. 2 s. c. Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de
agone Christiano, invisibilis et incommutabilis veritas per
spiritum animam, et per animam corpus accepit.
[47049] IIIª q. 6
a. 2 co. Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, filius
Dei dicitur assumpsisse carnem anima mediante, tum propter
ordinem dignitatis, tum etiam propter congruitatem assumptionis.
Utrumque autem horum invenitur si comparemus intellectum, qui
spiritus dicitur, ad ceteras animae partes. Non enim anima est
assumptibilis secundum congruitatem nisi per hoc quod est capax
Dei, ad imaginem eius existens, quod est secundum mentem, quae
spiritus dicitur, secundum illud Ephes. IV, renovamini spiritu
mentis vestrae. Similiter etiam intellectus, inter ceteras
partes animae, est superior et dignior et Deo similior. Et ideo,
ut Damascenus dicit, in III libro, unitum est carni per medium
intellectum verbum Dei, intellectus enim est quod est animae
purissimum; sed et Deus est intellectus.
[47050] IIIª q. 6
a. 2 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, si intellectus non
sit aliud ab anima secundum essentiam, distinguitur tamen ab
aliis partibus animae secundum rationem potentiae. Et secundum
hoc competit sibi ratio medii.
[47051] IIIª q. 6
a. 2 ad 2 Ad secundum dicendum quod spiritui angelico non
deest congruitas ad assumptionem propter defectum dignitatis, sed
propter irreparabilitatem casus. Quod non potest dici de spiritu
humano, ut patet ex his quae in prima parte dicta sunt.
[47052] IIIª q. 6
a. 2 ad 3 Ad tertium dicendum quod anima inter quam et Dei
verbum ponitur medium intellectus, non accipitur pro essentia
animae, quae est omnibus potentiis communis, sed pro potentiis
inferioribus, quae sunt omni animae communes.
Articulus 3
[47053] IIIª q.
6 a. 3 arg. 1 Ad tertium sic proceditur. Videtur quod anima
Christi fuerit prius assumpta a verbo quam caro. Filius enim Dei
assumpsit carnem mediante anima, ut dictum est. Sed prius
pervenitur ad medium quam ad extremum. Ergo filius Dei prius
assumpsit animam quam corpus.
[47054] IIIª q.
6 a. 3 arg. 2 Praeterea, anima Christi est dignior Angelis,
secundum illud Psalmi, adorate eum, omnes Angeli eius. Sed
Angeli creati sunt a principio, ut in primo habitum est. Ergo et
anima Christi. Quae non fuit ante creata quam assumpta, dicit
enim Damascenus, in III libro, quod nunquam neque anima neque
corpus Christi propriam habuerunt hypostasim praeter verbi
hypostasim. Ergo videtur quod anima fuerit ante assumpta quam
caro, quae est concepta in utero virginali.
[47055] IIIª q.
6 a. 3 arg. 3 Praeterea, Ioan. I dicitur, vidimus eum plenum
gratiae et veritatis, et postea sequitur, de plenitudine eius
omnes accepimus, idest, omnes fideles quocumque tempore, ut
Chrysostomus exponit. Hoc autem non esset nisi Christus habuisset
plenitudinem gratiae et veritatis ante omnes sanctos qui fuerunt
ab origine mundi, quia causa non est posterior causato. Cum ergo
plenitudo gratiae et veritatis fuerit in anima Christi ex unione
ad verbum, secundum illud quod ibidem dicitur, vidimus gloriam
eius quasi unigeniti a patre, plenum gratiae et veritatis;
consequens videtur quod a principio mundi anima Christi fuisset a
verbo Dei assumpta.
[47056] IIIª q. 6
a. 3 s. c. Sed contra est quod Damascenus dicit, in IV libro,
non, ut quidam mentiuntur, ante eam quae est ex virgine
incarnationem, intellectus est unitus Deo verbo, et ex tunc
vocatus est Christus.
[47057] IIIª q. 6
a. 3 co. Respondeo dicendum quod Origenes posuit omnes animas
a principio fuisse creatas, inter quas etiam posuit animam
Christi creatam. Sed hoc quidem est inconveniens, scilicet, si
ponatur quod fuerit tunc creata sed non statim verbo unita, quia
sequeretur quod anima illa habuisset aliquando propriam
subsistentiam sine verbo. Et sic, cum fuisset a verbo assumpta,
vel non esset facta unio secundum substinentiam; vel corrupta
fuisset subsistentia animae praeexistens. Similiter etiam est
inconveniens si ponatur quod anima illa fuerit a principio verbo
unita, et postmodum in utero virginis incarnata. Quia sic eius
anima non videretur eiusdem esse naturae cum nostris, quae simul
creantur dum corporibus infunduntur. Unde Leo Papa dicit, in
epistola ad Iulianum, quod non alterius naturae erat caro quam
nostra, nec alio illi quam ceteris hominibus est anima inspirata
principio.
[47058] IIIª q. 6
a. 3 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum
est, anima Christi dicitur esse medium in unione carnis ad verbum
secundum ordinem naturae. Non autem oportet ex hoc quod fuerit
medium ex ordine temporis.
[47059] IIIª q. 6
a. 3 ad 2 Ad secundum dicendum quod, sicut Leo Papa in eadem
epistola, dicit, anima Christi excellit non diversitate generis,
sed sublimitate virtutis. Est enim eiusdem generis cum nostris
animabus, sed excellit etiam Angelos secundum plenitudinem
gratiae et veritatis. Modus autem incarnationis respondet animae
secundum proprietatem sui generis, ex quo habet, cum sit corporis
forma, ut creetur simul dum corpori infunditur et unitur. Quod
non competit Angelis, quia sunt substantiae omnino a corporibus
absolutae.
[47060] IIIª q. 6
a. 3 ad 3 Ad tertium dicendum quod de plenitudine Christi
omnes homines accipiunt secundum fidem quam habent in ipsum,
dicitur enim Rom. III, quod iustitia Dei est per fidem Iesu
Christi in omnes et super omnes qui credunt in ipsum. Sicut
autem nos in ipsum credimus ut incarnatum, ita antiqui
crediderunt in ipsum ut nasciturum, habentes enim eundem
spiritum credimus, ut dicitur II Cor. IV. Habet autem fides
quae est in Christum virtutem iustificandi ex proposito gratiae
Dei, secundum illud Rom. IV, ei qui non operatur, credenti
autem in eum qui iustificat impium, fides reputatur ad iustitiam
secundum propositum gratiae Dei. Unde, quia hoc propositum
est aeternum, nihil prohibet per fidem Iesu Christi aliquos
iustificari antequam eius anima esset plena gratia et veritate.
Articulus 4
[47061] IIIª q.
6 a. 4 arg. 1 Ad quartum sic proceditur. Videtur quod caro
Christi fuit primo a verbo assumpta quam animae unita. Dicit enim
Augustinus, in libro de fide ad Petrum, firmissime tene, et
nullatenus dubites, non carnem Christi sine divinitate conceptam
in utero virginis antequam susciperetur a verbo. Sed caro
Christi videtur prius fuisse concepta quam animae rationali
unita, quia materialis dispositio prius est in via generationis
quam forma completiva. Ergo prius fuit caro Christi assumpta quam
animae unita.
[47062] IIIª q.
6 a. 4 arg. 2 Praeterea, sicut anima est pars naturae
humanae, ita et corpus. Sed anima humana non habuit aliud
principium sui esse in Christo quam in aliis hominibus, ut patet
ex auctoritate Leonis Papae supra inducta. Ergo videtur quod nec
corpus Christi aliter habuit principium essendi quam in nobis.
Sed in nobis ante concipitur caro quam adveniat anima rationalis.
Ergo etiam ita fuit in Christo. Et sic caro prius fuit a verbo
assumpta quam animae unita.
[47063] IIIª q.
6 a. 4 arg. 3 Praeterea, sicut dicitur in libro de causis, causa
prima plus influit in causatum, et prius unitur ei quam causa
secunda. Sed anima Christi comparatur ad verbum sicut causa
secunda ad primam. Prius ergo verbum est unitum carni quam anima.
[47064] IIIª q. 6
a. 4 s. c. Sed contra est quod Damascenus dicit, in III
libro, simul Dei verbi caro, simul caro animata, rationalis et
intellectualis. Non ergo unio verbi ad carnem praecessit
unionem ad animam.
[47065] IIIª q. 6
a. 4 co. Respondeo dicendum quod caro humana est
assumptibilis a verbo secundum ordinem quem habet ad animam
rationalem sicut ad propriam formam. Hunc autem ordinem non habet
antequam anima rationalis ei adveniat, quia simul dum aliqua
materia fit propria alicuius formae, recipit illam formam; unde
in eodem instanti terminatur alteratio in quo introducitur forma
substantialis. Et inde est quod caro non debuit ante assumi quam
esset caro humana, quod factum est anima rationali adveniente.
Sicut igitur anima non est prius assumpta quam caro, quia contra
naturam animae est ut prius sit quam corpori uniatur; ita caro
non debuit prius assumi quam anima, quia non prius est caro
humana quam habeat animam rationalem.
[47066] IIIª q. 6
a. 4 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod caro humana sortitur
esse per animam. Et ideo ante adventum animae non est caro
humana, sed potest esse dispositio ad carnem humanam. In
conceptione tamen Christi spiritus sanctus, qui est agens
infinitae virtutis, simul et materiam disposuit et ad perfectum
perduxit.
[47067] IIIª q. 6
a. 4 ad 2 Ad secundum dicendum quod forma actu dat speciem,
materia autem, quantum est de se, est in potentia ad speciem. Et
ideo contra rationem formae esset quod praeexisteret naturae
speciei, quae perficitur per unionem eius ad materiam, non autem
est contra naturam materiae quod praeexistat naturae speciei. Et
ideo dissimilitudo quae est inter originem nostram et originem
Christi secundum hoc quod caro nostra prius concipitur quam
animetur, non autem caro Christi, est secundum id quod praecedit
naturae complementum, sicut et quod nos concipimur ex semine
viri, non autem Christus. Sed differentia quae esset quantum ad
originem animae, redundaret in diversitatem naturae.
[47068] IIIª q. 6
a. 4 ad 3 Ad tertium dicendum quod verbum Dei per prius
intelligitur unitum carni quam anima per modum communem quo est
in ceteris creaturis per essentiam, potentiam et praesentiam,
prius tamen dico, non tempore, sed natura. Prius enim
intelligitur caro ut quoddam ens, quod habet a verbo, quam ut
animata, quod habet ab anima. Sed unione personali prius secundum
intellectum oportet quod caro uniatur animae quam verbo, quia ex
unione ad animam habet quod sit unibilis verbo in persona;
praesertim quia persona non invenitur nisi in rationali natura.
Articulus 5
[47069] IIIª q.
6 a. 5 arg. 1 Ad quintum sic proceditur. Videtur quod filius
Dei assumpserit totam naturam humanam mediantibus partibus. Dicit
enim Augustinus, in libro de agone Christiano, quod invisibilis
et incommutabilis veritas per spiritum animam, per animam corpus,
et sic totum hominem assumpsit. Sed spiritus, anima et corpus
sunt partes totius hominis. Ergo totum hominem assumpsit
mediantibus partibus.
[47070] IIIª q.
6 a. 5 arg. 2 Praeterea, ideo Dei filius carnem assumpsit
mediante anima, quia anima est Deo similior quam corpus. Sed
partes humanae naturae, cum sint simpliciores videntur esse
similiores ei, qui est simplicissimus, quam totum. Ergo assumpsit
totum mediantibus partibus.
[47071] IIIª q.
6 a. 5 arg. 3 Praeterea, totum resultat ex unione partium.
Sed unio intelligitur ut terminus assumptionis, partes autem
praeintelliguntur assumptioni. Ergo assumpsit totum per partes.
[47072] IIIª q. 6
a. 5 s. c. Sed contra est quod Damascenus dicit, in III
libro, in domino Iesu Christo non partes partium intuemur, sed
quae proxime componuntur, idest deitatem et humanitatem.
Humanitas autem est quoddam totum, quod componitur ex anima et
corpore sicut ex partibus. Ergo filius Dei assumpsit partes
mediante toto.
[47073] IIIª q. 6
a. 5 co. Respondeo dicendum quod, cum dicitur aliquid medium
in assumptione incarnationis, non designatur ordo temporis, quia
simul facta est assumptio totius et omnium partium. Ostensum est
enim quod simul anima et corpus sunt ad invicem unita ad
constituendam naturam humanam in verbo. Designatur autem ibi ordo
naturae. Unde per id quod est prius natura, assumitur id quod est
posterius. Est autem aliquid prius in natura dupliciter, uno modo
ex parte agentis, alio modo ex parte materiae; hae enim duae
causae praeexistunt rei. Ex parte quidem agentis, est simpliciter
primum id quod primo cadit in eius intentione, sed secundum quid
est primum illud a quo incipit eius operatio, et hoc ideo, quia
intentio est prior operatione. Ex parte vero materiae, est prius
illud quod prius existit in transmutatione materiae. In
incarnatione autem oportet maxime attendere ordinem qui est ex
parte agentis, quia, ut Augustinus dicit, in epistola ad
Volusianum, in talibus rebus tota ratio facti est potentia
facientis. Manifestum est autem quod secundum intentionem
facientis prius est completum quam incompletum, et per
consequens, totum quam partes. Et ideo dicendum est quod verbum
Dei assumpsit partes humanae naturae mediante toto. Sicut enim
corpus assumpsit propter ordinem quem habet ad animam rationalem,
ita assumpsit corpus et animam propter ordinem quem habent ad
humanam naturam.
[47074] IIIª q. 6
a. 5 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod ex verbis illis nihil
datur intelligi nisi quod verbum, assumendo partes humanae
naturae, assumpsit totam humanam naturam. Et sic assumptio
partium prior est in via operationis intellectu, non tempore.
Assumptio autem naturae est prior in via intentionis, quod est
esse prius simpliciter, ut dictum est.
[47075] IIIª q. 6
a. 5 ad 2 Ad secundum dicendum quod Deus ita est simplex quod
etiam est perfectissimus. Et ideo totum est magis simile Deo quam
partes, inquantum est perfectius.
[47076] IIIª q. 6
a. 5 ad 3 Ad tertium dicendum quod unio personalis est ad
quam terminatur assumptio, non autem unio naturae, quae resultat
ex coniunctione partium.
Articulus 6
[47077] IIIª q.
6 a. 6 arg. 1 Ad sextum sic proceditur. Videtur quod filius
Dei assumpserit humanam naturam mediante gratia. Per gratiam enim
unimur Deo. Sed humana natura in Christo maxime fuit unita. Ergo
illa unio facta fuit per gratiam.
[47078] IIIª q.
6 a. 6 arg. 2 Praeterea, sicut corpus vivit per animam, quae
est eius perfectio, ita anima per gratiam. Sed humana natura
redditur congrua ad assumptionem per animam, ut dictum est. Ergo
et anima redditur congrua ad assumptionem per gratiam. Ergo
filius Dei assumpsit animam mediante gratia.
[47079] IIIª q.
6 a. 6 arg. 3 Praeterea, Augustinus, XV de Trin., dicit quod
verbum incarnatum est sicut verbum nostrum in voce. Sed verbum
nostrum unitur voci mediante spiritu. Ergo verbum Dei unitur
carni mediante spiritu sancto, et ita mediante gratia, quae
spiritui sancto attribuitur, secundum illud I ad Cor. XII, divisiones
gratiarum sunt, idem autem spiritus.
[47080] IIIª q. 6
a. 6 s. c. Sed contra est quod gratia est quoddam accidens
animae, ut in secunda parte habitum est. Unio autem verbi ad
humanam naturam est facta secundum subsistentiam, et non secundum
accidens ut ex supra dictis patet. Ergo natura humana non est
assumpta mediante gratia.
[47081] IIIª q. 6
a. 6 co. Respondeo dicendum quod in Christo ponitur gratia
unionis, et gratia habitualis. Gratia ergo non potest intelligi
ut medium in assumptione humanae naturae, sive loquamur de gratia
unionis, sive de gratia habituali. Gratia enim unionis est ipsum
esse personale quod gratis divinitus datur humanae naturae in
persona verbi, quod quidem est terminus assumptionis. Gratia
autem habitualis pertinens ad specialem sanctitatem illius
hominis, est effectus quidam consequens unionem, secundum illud
Ioan. I, vidimus gloriam eius quasi unigeniti a patre, plenum
gratiae et veritatis; per quod datur intelligi quod hoc ipso
quod ille homo est unigenitus a patre, quod habet per unionem,
habet plenitudinem gratiae et veritatis. Si vero intelligatur
gratia ipsa voluntas Dei aliquid gratis faciens vel donans, sic
unio facta est per gratiam, non sicut per medium, sed sicut per
causam efficientem.
[47082] IIIª q. 6
a. 6 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod unio nostra ad Deum
est per operationem, inquantum scilicet eum cognoscimus et
amamus. Et ideo talis unio est per gratiam habitualem, inquantum
operatio perfecta procedit ab habitu. Sed unio naturae humanae ad
verbum Dei est secundum esse personale, quod non dependet ab
aliquo habitu, sed immediate ab ipsa natura.
[47083] IIIª q. 6
a. 6 ad 2 Ad secundum dicendum quod anima est perfectio
substantialis corporis, gratia vero est perfectio animae
accidentalis. Et ideo gratia non potest ordinare animam ad
unionem personalem, quae non est accidentalis, sicut anima
corpus.
[47084] IIIª q. 6
a. 6 ad 3 Ad tertium dicendum quod verbum nostrum unitur voci
mediante spiritu, non quidem sicut medio formali, sed sicut per
medium movens, nam ex verbo concepto interius procedit spiritus,
ex quo formatur vox. Et similiter ex verbo aeterno procedit
spiritus sanctus, qui formavit corpus Christi ut infra patebit.
Non autem ex hoc sequitur quod gratia spiritus sancti sit formale
medium in unione praedicta.
|
(La versión española, con algunos retoques, es la de Hernán J. González -en
hig.com.ar-; y, en algunos casos la de la BAC de 1955 e incluso la de 1994).
IIIª Cuestión 6 El orden de la asunción de las partes antes
citadas
Proemio
Artículo 1:
¿Asumió el Hijo de Dios la carne por medio del alma?
lat
Objeciones por las que parece que el Hijo de Dios no asumió la carne
por medio del alma.
1. El modo de unirse el Hijo de Dios con la naturaleza humana y sus
partes es más perfecto que el modo con que está presente en todas las
criaturas. Ahora bien, en éstas está presente de manera inmediata por
esencia, presencia y potencia. Luego, con mayor razón, el Hijo de Dios
está unido a la carne sin la mediación del alma.
2. El alma y la carne están unidas al Verbo de Dios en la
unidad de hipóstasis o persona. Pero el cuerpo pertenece
inmediatamente a la persona o hipóstasis, como le pertenece el alma.
Incluso parece que el cuerpo, por ser la materia, está más cercano a
la hipóstasis del hombre que el alma, por ser ésta su forma, porque el
principio de individuación, incluido en el nombre de hipóstasis,
parece ser la materia. Luego el Hijo de Dios no asumió la carne por
medio del alma.
3. Suprimido el medio, quedan separadas las partes que él
unía, como desaparecería el color del cuerpo quitada la superficie, ya
que por medio de ésta se hace presente el color en el cuerpo. Sin
embargo, separada el alma por la muerte, todavía permanece la unión
del Verbo con la carne, como quedará claro más abajo ( q.50 a.2). Por
consiguiente, el Verbo no se une a la carne por medio del
alma.
Contra esto: está lo que dice Agustín en la Epístola A.d Volusianum: La grandeza del poder divino unió consigo un alma
racional, y mediante ésta un cuerpo humano, y así asumió al hombre
íntegro mejorándolo.
Respondo: El medio se llama así por la relación
que guarda con el principio y con el fin. Por eso el medio incluye un
orden, como lo incluyen el principio y el fin. Y el orden es doble:
uno temporal, y otro de naturaleza. En el orden temporal no existe
medio alguno en el misterio de la encarnación, porque el Hijo de Dios
unió consigo simultáneamente a toda la naturaleza humana, como quedará
claro más adelante ( a.3.4).
El orden de naturaleza entre varias cosas puede entenderse de dos
maneras: una, de acuerdo con el grado de dignidad, como cuando decimos
que los ángeles están entre los hombres y Dios; otra, por razón de la
causalidad, como cuando hablamos de la existencia de una causa
intermedia entre la causa primera y el último efecto. Y este segundo
orden es, de algún modo, consecuencia del primero, pues, como dice
Dionisio en el c.13 del De Cael. Hier., Dios
actúa en las substancias más lejanas por medio de las que están más
próximas.
Por tanto, si tenemos en cuenta el grado de dignidad, es claro que el
alma se presenta como intermedia entre Dios y la carne. Y en este
sentido puede decirse que el Hijo de Dios unió la carne consigo por
medio del alma. Pero, si se atiende al orden de la causalidad, la
propia alma es de alguna manera causa de la unión de la carne con el
Hijo de Dios. La carne no es asumible más que por el orden que guarda
con el alma racional, que es la que la proporciona el
ser carne humana. Y ya hemos dicho antes que la naturaleza humana es
más apta para ser asumida que las demás naturalezas (q.4 a.1).
A las objeciones:
1. Entre las criaturas y Dios cabe
considerar un doble orden. Uno, el que mira a las criaturas en cuanto
causadas por Dios y dependientes de él como de principio de su ser. Y
así, debido a su poder infinito, Dios llega inmediatamente a todas las
cosas, creándolas y conservándolas. Y de este modo Dios está
inmediatamente en todos los seres por esencia, potencia y
presencia.
Otro, el que hace que las cosas reviertan a Dios como a su fin. Y en
este sentido existe un medio entre Dios y las criaturas, porque las
criaturas inferiores se relacionan con Dios mediante las superiores,
como dice Dionisio en el libro De Cael. Hier.. A
este orden pertenece la asunción de la naturaleza humana por el Verbo
de Dios, que es el término de la asunción. Y por eso se une a la carne
mediante el alma.
2. Si la hipóstasis del Verbo de
Dios estuviera constituida simplemente por la naturaleza humana, se
seguiría que el cuerpo estaría más cerca de la hipóstasis, por ser
materia, que, a su vez, es principio de individuación; así como el
alma, que es la forma específica, se relaciona más próximamente con la
naturaleza humana. Pero por ser la hipóstasis anterior y superior a la
naturaleza humana, tanto más próximo estará a la hipóstasis lo que en
la naturaleza humana sea más noble. Por eso el alma está más cerca del
Verbo de Dios que el cuerpo.
3. Nada se opone a que lo que es
causa de algo por razón de la aptitud y la conveniencia desaparezca,
sin que por lo mismo se disipe el efecto; porque, aunque un ser
dependa de otro en su génesis, una vez hecho realidad, ya no depende
de él. Como si la amistad entre algunos se hubiera debido a una
determinada circunstancia, aquélla no cesa porque ésta desaparezca; y
lo mismo, si la belleza fue causa de matrimonio, porque aquélla es
conveniente en la mujer para la unión conyugal, ésta no se rompe
porque aquélla desaparezca. De manera semejante, la unión del Verbo de
Dios con la carne perdura incluso después de la separación del
alma.
Artículo 2:
¿Asumió el Hijo de Dios el alma mediante el espíritu?
lat
Objeciones por las que parece que el Hijo de Dios no asumió el alma
mediante el espíritu.
1. Una misma realidad no puede ser medio entre ella misma y otra
cosa. Ahora bien, el espíritu o inteligencia no es algo esencialmente
distinto de la propia alma, como queda dicho en la Primera
Parte ( q.77 a.1 ad 1). Luego el Hijo de Dios no asumió el alma por
medio del espíritu o inteligencia.
2. Aquello que hace de medio para la asunción parece más
apto para la misma. Pero el espíritu o inteligencia no es más apto
para la asunción que el alma, como es manifiesto al no ser asumibles
los espíritus angélicos, según se dijo más arriba ( q.4 a.1). Luego
parece que el Hijo de Dios no asumió el alma mediante el
espíritu.
3. Lo que es posterior es asumido por lo que es anterior.
Ahora bien, el alma designa la misma esencia, que es naturalmente
anterior a su potencia, como lo es la inteligencia. Parece, por tanto,
que el Hijo de Dios no asumió el alma por medio del espíritu o
inteligencia.
Contra esto: está lo que dice Agustín en el libro De agone
christiano: La verdad invisible e inmutable
asumió el alma mediante el espíritu, y el cuerpo por medio del alma.
Respondo: Como ya se ha expuesto, se dice que
el Hijo de Dios asumió la carne mediante el alma tanto por razón de
orden de dignidad como por razón de la aptitud para la asunción. Y
estas dos cosas se encuentran si comparamos la inteligencia, llamada
espíritu, con las demás partes del alma. Pues el alma no es apta para
la asunción más que en cuanto es capaz de Dios, hecha a su imagen; y
esto se logra por la inteligencia, llamada espíritu, de acuerdo con Ef
4,23: Renovaos por el espíritu de vuestra mente.
Del mismo modo, también la inteligencia es la parte superior y más
noble del alma, y la más semejante a Dios. Y por eso, como dice el
Damasceno en el libro III, el Verbo de Dios se unió a
la carne por medio del entendimiento, pues la inteligencia es lo
más puro que hay en el alma; y el mismo Dios es inteligencia.
A las objeciones:
1. Aunque la inteligencia no se
distinga esencialmente del alma, se distingue, sin embargo, de las
otras partes del alma en cuanto potencia. Y bajo este aspecto le
compete la razón de medio.
2. Al espíritu angélico no le
falta aptitud para la asunción por carencia de dignidad, sino porque
su caída es irreparable; cosa que no puede decirse del espíritu
humano, como está claro por lo dicho en la Primera
Parte.
3. El alma entre la cual y el
Verbo de Dios se pone la inteligencia como medio no significa la
esencia del alma, que es común a todas las potencias, sino las
potencias inferiores, que son comunes a toda alma.
Artículo 3:
¿El alma de Cristo fue asumida por el Verbo antes que la
carne?
lat
Objeciones por las que parece que el alma de Cristo fue asumida por
el Verbo antes que la carne.
1. El Hijo de Dios asumió la carne por medio del alma, como queda
dicho ( a.1). Pero antes se llega al medio que al extremo. Luego el
Hijo de Dios asumió antes el alma que el cuerpo.
2. El alma de Cristo es más noble que los ángeles, según Sal
96,7: Adoradle todos sus ángeles. Ahora bien, los ángeles
fueron creados desde el principio, como se dijo en la Primera
Parte ( q.46 a.3). Luego también el alma de Cristo. Esta no fue
creada antes de ser asumida, pues dice el Damasceno, en el libro
III, que el alma y el cuerpo de Cristo no tuvieron
jamás otra hipóstasis que la del Verbo. Parece, pues, que el alma
de Cristo fue asumida antes que la carne, la cual fue concebida en el
seno de la Virgen.
3. En Jn 1,14 se dice: Le vimos lleno de gracia y de
verdad; y en el v. 16 se añade: de su plenitud hemos recibido
todos, es decir, todos los fieles de cualquier tiempo, como expone
el Crisóstomo. Pero esto no sería posible si Cristo no
hubiese tenido la plenitud de gracia y de verdad antes de todos los
santos que existieron desde el principio del mundo, porque la causa no
es posterior al efecto. Existiendo, pues, la plenitud de gracia y de
verdad en el alma de Cristo en virtud de la unión con el Verbo, de
acuerdo con lo que se dice en el v.14: Vimos su gloria como la del
Unigénito del Padre, lleno de gracia y de verdad, parece seguirse
que el alma de Cristo fue asumida por el Verbo desde el principio del
mundo.
Contra esto: está lo que dice el Damasceno en el libro IV: La inteligenda no se unió al Verbo de Dios, como falsamente
sostienen algunos, antes de la encarnadón en la Virgen, y a partir de
ese momento es llamado Cristo.
Respondo: Orígenes defendió que
todas las almas, incluso la de Cristo, fueron creadas desde el
principio. Pero esto es inadmisible, pues, si se admite que el alma de
Cristo fue creada en ese momento sin unirse inmediatamente al Verbo,
se seguiría que dicha alma hubiera tenido en algún tiempo subsistencia
propia sin el Verbo. Y de este modo, al ser asumida por el Verbo, o
bien la unión no se hubiera hecho según la subsistencia, o bien se
hubiera destruido la subsistencia anterior del alma.
Del mismo modo, es también inaceptable defender que tal alma hubiera
estado unida al Verbo desde el principio, encarnándose después en el
seno de la Virgen. En tal hipótesis, el alma de Cristo daría la
impresión de no ser de la misma naturaleza que las nuestras, que a la
vez son creadas e infundidas en los cuerpos. Por eso dice el papa
León, en la epístola Ad Iulianum, que su
carne no era de naturaleza distinta de la nuestra, ni le fue infundida
el alma de modo distinto que a los demás hombres.
A las objeciones:
1. Como se ha expuesto arriba ( a.1),
el alma de Cristo es medio en la unión de la carne con el Verbo según
el orden de la naturaleza. Pero de esto no se sigue que fuese medio en
el orden del tiempo.
2. Como enseña el papa León en la
misma Epístola, el alma de Cristo se distingue no
por la diversidad de naturaleza, sino por la sublimidad de la
virtud. Es de la misma naturaleza que nuestras almas, pero supera
incluso a los ángeles según la plenitud de gracia y de verdad
(Jn 1,14). El modo de la encarnación corresponde al alma de acuerdo
con su naturaleza. Por eso, al ser la forma del cuerpo, se sigue el
que sea creada a la vez que es infundida y unida al cuerpo. Esto no
atañe a los ángeles, por ser sustancias totalmente exentas de
cuerpos.
3. Todos los hombres participan de
la plenitud de Cristo por la fe que tienen en él, pues en Rom 3,22 se
dice que la justicia de Dios por la fe en Jesucristo llega a todos
y sobre todos los que creen en él. Como nosotros creemos en él en
cuanto encarnado, así también los antiguos creyeron en él en cuanto
que había de nacer, pues creemos teniendo el mismo espíritu,
como se dice en 2 Cor 4,13. Y la fe en Cristo tiene poder para
justificar por designio de la gracia de Dios, de acuerdo con Rom
4,5: Al que no trabaja, pero cree en el que justifica al impío, la
fe se le toma en cuenta como justida, de acuerdo con el designio de la
gracia de Dios. Por lo que, al ser eterno este designio, nada
impide que algunos sean justificados por la fe en Cristo aun antes de
que su alma estuviese repleta de gracia y de verdad.
Artículo 4:
¿Asumió el Verbo la carne de Cristo antes de que se uniese al
alma?
lat
Objeciones por las que parece que la carne de Cristo fue asumida por
el Verbo antes de que fuese unida al alma.
1. Dice Agustín en el libro De fide ad Petrum: Defiende firmemente, y no dudes en modo alguno, que la carne de
Cristo no fue concebida en el seno de la Virgen antes de ser asumida
por el Verbo. Pero parece que la carne de Cristo fue concebida
antes de ser unida al alma racional, pues, en el proceso generacional,
la disposición material es anterior a la forma perfectiva. Luego la
carne de Cristo fue asumida antes de ser unida al alma.
2. Como el alma es parte de la naturaleza humana, así lo es
también el cuerpo. Pero el alma humana, en Cristo, no tuvo un
principio de su ser distinto del que tiene en los demás hombres, como
consta por la autoridad del papa León antes citada
( a.3). Parece, pues, que tampoco el cuerpo de Cristo tuvo un principio
de ser distinto del nuestro. Y en nosotros la carne es concebida antes
de que se le una el alma racional. Luego lo mismo sucedió en Cristo.
Y, de este modo, la carne fue asumida por el Verbo antes de que fuese
unida al alma.
3. Como se dice en el libro De causis, la causa primera influye más en el efecto, y se une a él antes que la causa segunda. Ahora bien, el alma de Cristo guarda con el Verbo la relación que tiene la causa segunda con la primera. Luego el Verbo se unió a la carne antes que el alma.
Contra esto: está lo que enseña el Damasceno en el libro
III: Al mismo tiempo la carne fue carne del Verbo
de Dios, al mismo tiempo fue carne animada, racional e
intelectual. Por tanto, la unión del Verbo con la carne no
precedió a la unión de ésta con el alma.
Respondo: La carne humana es asumible por el
Verbo gracias a la relación que guarda con el alma racional como con
su propia forma. Y tal relación no existe antes de que se una a ella
el alma racional, porque una materia se hace propia de una forma en el
momento en que recibe tal forma; por eso en el mismo instante en que
aparece la forma sustancial se termina la alteración. Y ésa es la
razón de que la carne no debió ser asumida antes de ser carne humana,
lo que aconteció al hacerse presente el alma racional. Así pues, como
el alma no fue asumida antes que la carne, porque va en contra de la
naturaleza del alma el existir antes de que se una al cuerpo, del
mismo modo la carne no debió ser asumida antes que el alma, porque la
carne no es humana antes de que tenga un alma racional.
A las objeciones:
1. La carne humana
recibe el ser por medio del alma. Y por eso no es carne
humana antes de que se le una el alma; sin embargo, puede ser una
disposición para convertirse en carne humana. Pero, en la concepción
de Cristo, el Espíritu Santo, por ser un agente de virtud infinita, en
un mismo instante dispuso la materia y la hizo perfecta.
2. La forma da la especie en acto;
en cambio, la materia, de suyo, está en potencia para la especie. Y
por eso iría contra la naturaleza de la forma preexistir a la
naturaleza específica, que se consuma por su unión con la materia; sin
embargo, no es contrario a la naturaleza de la materia el que
preexista a la naturaleza específica. Y de ahí que la diferencia
existente entre nuestro origen y el de Cristo, por ser nuestra carne
concebida antes de estar unida al alma —cosa que no sucede en
Cristo—, es conforme a lo que precede a la perfección de la
naturaleza; igual que nosotros somos concebidos por un semen viril, y
Cristo no lo es. En cambio, la diferencia en cuanto al origen del alma
se convertiría en una diferencia de naturaleza.
3. Puede interpretarse que el
Verbo de Dios se une a la carne antes que el alma, si se atiende al
modo común en que está presente en todas las criaturas por esencia,
presencia y potencia; pero esta prioridad no es de tiempo, sino de
naturaleza. Se entiende que la carne es primero un ser, a causa del
Verbo, que un ser animado, lo que le proviene del alma. Pero, en el
orden de las ideas, es preciso que la carne se una al alma antes que
al Verbo, porque de esta unión con el alma le viene a la carne la
aptitud para unirse al Verbo en la persona, especialmente porque la
persona sólo existe en la naturaleza racional.
Artículo 5:
¿Asumió el Hijo de Dios la naturaleza humana integra mediante sus
partes?
lat
Objeciones por las que parece que el Hijo de Dios asumió la
naturaleza humana total mediante sus partes.
1. Dice Agustín, en el libro De agone christiano, que la verdad invisible e inconmutable asumió el alma por medio del espíritu, el cuerpo por medio del alma, y así asumió al hombre total. Ahora bien, el espíritu, el alma y el cuerpo son partes del hombre total. Luego asumió el hombre total mediante sus partes.
2. El Hijo de Dios asumió la carne mediante el alma, porque
ésta es más semejante a Dios que el cuerpo. Pero las partes de la
naturaleza humana, por ser más simples que el todo, parecen más
semejantes a Aquel que es la misma simplicidad. Luego asumió el todo
mediante sus partes.
3. El todo resulta de la unión de las partes. Pero la
unión se concibe como el término de la asunción, mientras que las
partes se entiende que son anteriores a la asunción. Luego asumió el
todo por medio de las partes.
Contra esto: está lo que dice el Damasceno en el libro
III: En nuestro Señor Jesucristo no cabe considerar
las partes de las partes, sino los componentes inmediatos, esto es, la
deidad y la humanidad. Pero la humanidad es un todo, que se
compone de alma y cuerpo como de sus partes. Luego el Hijo de Dios
asumió las partes mediante el todo.
Respondo: Cuando en la asunción de la
encarnación se habla de medio, no se trata de un orden temporal,
porque se realizó a la vez la asunción del todo y la de las partes. Ya
queda demostrado ( a.3.4) que el alma y el cuerpo se unieron en un
mismo instante para constituir la naturaleza humana del Verbo. Y en
este caso se trata de un orden de naturaleza. De donde se sigue que lo
que es posterior en la naturaleza es asumido por lo que es
primero.
Una cosa es primera en la naturaleza de dos modos: uno, por parte del
agente; otro, por parte de la materia. Y estas dos causas existen
antes que el efecto. En lo que toca al agente, es absolutamente
primero lo que ocupa el primer puesto en su intención, aunque
relativamente es primero aquello por lo que comienza su operación; y
esto porque la intención precede a la operación. Por lo que se refiere
a la materia, es primero lo que existe antes en la
transformación de la materia.
En la encarnación es necesario atender principalísimamente al orden
por parte del agente, porque, como dice Agustín en la Epístola Ad
Volusianum, en estas cosas toda la razón de la
obra radica en el poder del agente. Y es claro que en la intención
del agente tiene prioridad lo completo respecto de lo incompleto y,
por consiguiente, el todo con relación a las partes. Por eso hay que
afirmar que el Verbo de Dios asumió las partes de la naturaleza humana
mediante el todo. Así como asumió el cuerpo por la relación que dice
al alma racional, así también asumió el cuerpo y el alma por la
relación que tienen con la naturaleza humana.
A las objeciones:
1. De las palabras citadas no se
sigue más que el Verbo, al asumir las partes de la naturaleza humana,
asumió toda la naturaleza humana. Y así, la asunción de las partes es
anterior en el orden de las ideas, pero no en el tiempo. Por el
contrario, la asunción de la naturaleza es lo primero en el orden de
la intención, lo que equivale a ser absolutamente lo primero, como
queda dicho (en el cuerpo del artículo).
2. Dios es simple en tal grado
que es también perfectísimo. Y por eso el todo es más semejante a Dios
que las partes, en cuanto que aquél es más perfecto.
3. La unión personal es el término
de la asunción; no, en cambio, la unión de la naturaleza, que resulta
de la unión de las partes.
Artículo 6:
¿Asumió el Hijo de Dios la naturaleza humana mediante la
gracia?
lat
Objeciones por las que parece que el Hijo de Dios asumió la
naturaleza humana por medio de la gracia.
1. Nosotros nos unimos a Dios por medio de la gracia. Pero la
naturaleza humana en Cristo estuvo supremamente unida. Luego tal unión
se hizo por medio de la gracia.
2. Así como el cuerpo vive por el alma, que es su
perfección, así también vive el alma por medio de la gracia. Ahora
bien, la naturaleza humana se hace apta para la unión por medio del
alma. Luego el Hijo de Dios asumió el alma mediante la
gracia.
3. Agustín, en el libro XV De Trin., dice que el Verbo encarnado es como nuestro verbo expresado en la
palabra. Ahora bien, nuestro verbo se une a la palabra mediante el
espíritu. Luego el Verbo de Dios se une a la carne por medio del
Espíritu Santo; y, de este modo, se une por medio de la gracia, que se
atribuye al Espíritu Santo, de acuerdo con 1 Cor 12,4: Hay
diversidad de gracias, pero uno mismo es el Espíritu.
Contra esto: está que la gracia es un accidente del alma, como se
demostró en la Segunda Parte ( 1-2 q.110 a.2 ad 2). Pero la
unión del Verbo con la naturaleza humana se hizo hipostáticamente y no
accidentalmente, como es claro por lo dicho antes ( q.2 a.6). Luego la
naturaleza humana no fue asumida mediante la gracia.
Respondo: Cristo tiene la gracia de unión y la
gracia habitual. Así pues, bajo ninguno de los dos aspectos puede
concebirse la gracia como medio en la asunción de la naturaleza
humana. Efectivamente, la gracia de unión es el mismo ser personal que
ha sido dado gratuitamente por Dios a la naturaleza humana en la
persona del Verbo, lo que representa el término de la asunción. Y la
gracia habitual, que pertenece a la santidad especial de tal hombre,
es un efecto de la unión, de acuerdo con Jn 1,14: Vimos su gloria
como la del Unigénito del Padre, lleno de gracia y de verdad; lo
cual significa que, por el hecho de ser ese hombre el Unigénito del
Padre, como efecto de la unión tiene la plenitud de gracia y de
verdad.
Pero si por gracia se entiende la misma voluntad de Dios que hace o
dona algo gratuitamente, entonces la unión se hizo
mediante la gracia, no como medio, sino como causa
eficiente.
A las objeciones:
1. Nuestra unión con Dios se
realiza por medio de una operación, es a saber, en cuanto que le
conocemos y amamos. Y, por eso, tal unión se hace mediante la gracia
habitual, en cuanto que la operación perfecta procede de un hábito. En
cambio, la unión de la naturaleza humana con el Verbo de Dios se
realiza en su ser personal, lo cual no depende de ningún hábito, sino
inmediatamente de la misma naturaleza.
2. El alma es perfección
sustancial del cuerpo, mientras que la gracia es perfección accidental
del alma. Y por eso la gracia no puede ordenar el alma a la unión
personal, por no ser ésta accidental, como lo hace el alma con el
cuerpo.
3. Nuestro verbo interior se une
a la palabra por medio del espíritu no como medio formal, sino como
motor de la misma, pues del verbo interior procede el espíritu con que
se forma la palabra. Y, de manera semejante, del Verbo eterno procede
el Espíritu Santo, que formó el cuerpo de Cristo, como se verá luego
( q.32 a.1). Pero de esto no se sigue que la gracia del Espíritu Santo
sea el medio formal en la unión de que hemos hablado.
|