|
Sancti Thomae de Aquino Summa Theologiae
Textum Leoninum Romae 1889 editum
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit Corpus Thomisticum
Opera omnia S. Thomae Subsidia studii ab Enrique
Alarcón collecta et edita
Pampilonae ad Universitatis
Studiorum Navarrensis aedes A. D. MMII
IIIª Quaestio 55 De manifestatione Resurrectionis
Prooemium
[49327] IIIª q. 55 pr. Deinde
considerandum est de manifestatione Resurrectionis Christi. Et circa hoc
quaeruntur sex. Primo, utrum Resurrectio Christi omnibus
hominibus manifestari debuerit, an solum quibusdam specialibus
hominibus. Secundo, utrum fuisset conveniens quod, eis
videntibus, resurgeret. Tertio, utrum post resurrectionem
debuerit cum suis discipulis conversari. Quarto, utrum fuerit
conveniens quod suis discipulis in aliena effigie appareret.
Quinto, utrum resurrectionem suam argumentis manifestare
debuerit. Sexto, de sufficientia illorum argumentorum.
Articulus 1 Utrum Resurrectio Christi omnibus
hominibus manifestari debuerit, an solum quibusdam specialibus
hominibus
[49328] IIIª q.
55 a. 1 arg. 1 Ad primum sic proceditur. Videtur quod Resurrectio Christi debuerit omnibus manifestari. Sicut enim
publico peccato debetur poena publica, secundum illud I Tim. V, peccantem
coram omnibus argue; ita merito publico debetur praemium
publicum. Sed claritas resurrectionis est praemium humilitatis
passionis, ut Augustinus dicit, super Ioan. Cum ergo passio
Christi fuerit omnibus manifestata, eo publice patiente, videtur
quod gloria resurrectionis ipsius omnibus manifestari debuerit.
[49329] IIIª q.
55 a. 1 arg. 2 Praeterea, sicut passio Christi ordinatur ad
nostram salutem, ita et eius resurrectio, secundum illud Rom. IV,
resurrexit propter iustificationem nostram. Sed illud quod
ad communem utilitatem pertinet, omnibus debet manifestari. Ergo
resurrectio Christi omnibus debuit manifestari, et non
specialiter quibusdam.
[49330] IIIª q.
55 a. 1 arg. 3 Praeterea, illi quibus manifestata est
resurrectio, fuerunt resurrectionis testes, unde dicitur Act.
III, quem Deus suscitavit a mortuis, cuius nos testes sumus.
Hoc autem testimonium ferebant publice praedicando. Quod quidem
non convenit mulieribus, secundum illud I Cor. XIV, mulieres
in Ecclesiis taceant; et I Tim. II, docere mulieri non
permitto. Ergo videtur quod inconvenienter resurrectio
Christi manifestata fuerit primo mulieribus quam hominibus
communiter.
[49331] IIIª q.
55 a. 1 s. c. Sed contra est quod dicitur Act. X,40-41, quem
Deus suscitavit tertia die, et dedit eum manifestum fieri, non
omni populo, sed testibus praeordinatis a Deo.
[49332] IIIª q. 55
a. 1 co. Respondeo dicendum quod eorum quae cognoscuntur,
quaedam cognoscuntur communi lege naturae; quaedam autem
cognoscuntur ex speciali munere gratiae, sicut ea quae divinitus
revelantur. Quorum quidem, ut Dionysius dicit, in libro Caelest.
Hier., haec est lex divinitus instituta, ut a Deo immediate
superioribus revelentur, quibus mediantibus deferantur ad
inferiores, sicut patet in ordinatione caelestium spirituum. Ea
vero quae pertinent ad futuram gloriam, communem hominum
cognitionem excedunt, secundum illud Isaiae LXIV,4, oculus non
vidit, Deus, absque te, quae preparasti diligentibus te. Et
ideo huiusmodi ab homine non cognoscuntur nisi divinitus
revelata, sicut apostolus dicit, I Cor. II, nobis revelavit
Deus per spiritum suum. Quia igitur Christus resurrexit
gloriosa resurrectione, ideo eius resurrectio non omni populo
manifestata est, sed quibusdam, quorum testimonio deferretur in
aliorum notitiam.
[49333] IIIª q.
55 a. 1 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod passio Christi
peracta est in corpore adhuc habente naturam passibilem, quae
communi lege nota est omnibus. Et ideo passio Christi omni populo
immediate manifestari potuit. Resurrectio autem Christi facta est
per gloriam patris, ut apostolus dicit, Rom. VI. Et ideo
immediate manifestata est, non omnibus, sed quibusdam. Quod autem
publice peccantibus publica poena imponitur, intelligendum est de
poena praesentis vitae. Et similiter publica merita publice
praemiari oportet, ut alii provocentur. Sed poenae et praemia
futurae vitae non publice omnibus manifestantur, sed specialiter
illis qui ad hoc praeordinati sunt a Deo.
[49334] IIIª q.
55 a. 1 ad 2 Ad secundum dicendum quod resurrectio Christi,
sicut est ad communem omnium salutem, ita in notitiam omnium
pervenit, non quidem sic quod immediate omnibus manifestaretur;
sed quibusdam, per quorum testimonium deferretur ad omnes.
[49335] IIIª q.
55 a. 1 ad 3 Ad tertium dicendum quod mulieri non permittitur
publice docere in Ecclesia, permittitur autem ei privatim
domestica aliquos admonitione instruere. Et ideo, sicut Ambrosius
dicit, super Luc., ad eos femina mittitur qui domestici sunt,
non autem mittitur ad hoc quod resurrectionis testimonium ferat
ad populum. Ideo autem primo mulieribus apparuit, ut mulier, quae
primo initium mortis ad hominem detulit, primo etiam initia
resurgentis Christi in gloria nuntiaret. Unde Cyrillus dicit, femina,
quae quondam fuit mortis ministra, venerandum resurrectionis
mysterium prima percepit et nuntiat. Adeptum est igitur femineum
genus et ignominiae absolutionem, et maledictionis repudium.
Simul etiam per hoc ostenditur quod, quantum ad statum gloriae
pertinet, nullum detrimentum patietur sexus femineus, sed, si
maiori caritate fervebunt, maiori etiam gloria ex visione divina
potientur, eo quod mulieres, quae dominum arctius amaverunt, in
tantum ut ab eius sepulcro, discipulis etiam recedentibus, non
recederent, primo viderunt dominum in gloriam resurgentem.
Articulus 2 Utrum conveniens
fuisse quod discipuli viderent Christum resurgere
[49336] IIIª q.
55 a. 2 arg. 1 Ad secundum sic proceditur. Videtur conveniens
fuisse quod discipuli viderent Christum resurgere. Ad discipulos
enim pertinebat resurrectionem Christi testificari, secundum
illud Act. IV, virtute magna reddebant apostoli testimonium
resurrectionis Iesu Christi, domini nostri. Sed certissimum
est testimonium de visu. Ergo conveniens fuisset ut ipsam
resurrectionem Christi viderent.
[49337] IIIª q.
55 a. 2 arg. 2 Praeterea, ad certitudinem fidei habendam,
discipuli ascensionem Christi viderunt, secundum illud Act. I, videntibus
illis, elevatus est. Sed similiter oporteret de resurrectione
Christi certam fidem habere. Ergo videtur quod, discipulis
videntibus, debuerit Christus resurgere.
[49338] IIIª q.
55 a. 2 arg. 3 Praeterea, resurrectio Lazari quoddam indicium
fuit futurae resurrectionis Christi. Sed, discipulis videntibus,
dominus Lazarum suscitavit. Ergo videtur quod etiam Christus
resurgere debuerit, discipulis videntibus.
[49339] IIIª q.
55 a. 2 s. c. Sed contra est quod dicitur Marci ult., resurgens
dominus mane prima sabbati, apparuit primo Mariae Magdalenae.
Sed Maria Magdalena non vidit eum resurgere, sed, cum eum
quaereret in sepulcro, audivit ab Angelo, surrexit dominus,
non est hic. Ergo nullus vidit eum resurgere.
[49340] IIIª q. 55
a. 2 co. Respondeo dicendum quod, sicut apostolus dicit, Rom.
XIII, quae a Deo sunt, ordinata sunt. Est autem hic ordo
divinitus institutus, ut ea quae supra homines sunt, hominibus
per Angelos revelentur, ut patet per Dionysium, IV cap. Cael.
Hier. Christus autem resurgens non rediit ad vitam communiter
omnibus notam, sed ad vitam quandam immortalem et Deo conformem,
secundum illud Rom. VI, quod enim vivit, vivit Deo. Et
ideo ipsa Christi resurrectio non debuit immediate ab hominibus
videri, sed eis ab Angelis nuntiari. Unde Hilarius dicit, super
Matth., quod ideo Angelus prior resurrectionis est index, ut
quodam famulatu paternae voluntatis resurrectio nuntiaretur.
[49341] IIIª q.
55 a. 2 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod apostoli potuerunt
testificari Christi resurrectionem etiam de visu, quia Christum
post resurrectionem viventem oculata fide viderunt, quem mortuum
sciverant. Sed sicut ad visionem beatam pervenitur per auditum
fidei, ita ad visionem Christi resurgentis pervenerunt homines
per ea quae prius ab Angelis audierunt.
[49342] IIIª q.
55 a. 2 ad 2 Ad secundum dicendum quod ascensio Christi,
quantum ad terminum a quo, non transcendebat hominum communem
notitiam, sed solum quantum ad terminum ad quem. Et ideo
discipuli potuerunt videre ascensionem Christi quantum ad
terminum a quo, idest secundum quod elevabatur a terra. Non autem
viderunt ipsam quantum ad terminum ad quem, quia non viderunt
quomodo reciperetur in caelo. Sed resurrectio Christi
transcendebat communem notitiam et quantum ad terminum a quo,
secundum quod anima rediit ab Inferis et corpus de sepulcro
clauso exivit; et quantum ad terminum ad quem, secundum quod est
adeptus vitam gloriosam. Et ideo non debuit resurrectio fieri sic
quod ab homine videretur.
[49343] IIIª q.
55 a. 2 ad 3 Ad tertium dicendum quod Lazarus resuscitatus
est ut rediret ad vitam qualem prius habuerat, quae communem
notitiam hominum non transcendit. Et ideo non est similis ratio.
Articulus 3 Utrum
Christus post Resurrectionem debuerit continue cum discipulis
conversari
[49344] IIIª q.
55 a. 3 arg. 1 Ad tertium sic proceditur. Videtur quod
Christus post Resurrectionem debuerit continue cum discipulis
conversari. Ad hoc enim Christus discipulis post resurrectionem
apparuit, ut eos de fide resurrectionis certificaret, et
consolationem perturbatis afferret, secundum illud Ioan. XX, gavisi
sunt discipuli, viso domino. Sed magis fuissent certificati
et consolati si eis continue suam praesentiam exhibuisset. Ergo
videtur quod continue cum eis debuerit conversari.
[49345] IIIª q.
55 a. 3 arg. 2 Praeterea, Christus resurgens a mortuis non
statim ascendit in caelum, sed post dies quadraginta, ut habetur
Act. I. Illo autem tempore intermedio in nullo alio loco potuit
convenientius esse quam ubi discipuli eius erant pariter
congregati. Ergo videtur quod continue cum eis conversari
debuerit.
[49346] IIIª q.
55 a. 3 arg. 3 Praeterea, ipso die resurrectionis dominicae
quinquies Christus apparuisse legitur, ut Augustinus dicit, in
libro de consensu Evang., primo quidem, mulieribus ad
monumentum; secundo, eisdem regredientibus a monumento in
itinere; tertio, Petro; quarto, duobus euntibus in castellum;
quinto, pluribus in Ierusalem, ubi non erat Thomas. Ergo
etiam videtur quod et aliis diebus ante suam ascensionem ad minus
pluries debuit apparere.
[49347] IIIª q.
55 a. 3 arg. 4 Praeterea, dominus ante passionem eis dixerat,
Matth. XXVI, postquam resurrexero, praecedam vos in Galilaeam.
Quod etiam Angelus, et ipsemet dominus, post resurrectionem
mulieribus dixit. Et tamen antea in Ierusalem ab eis visus est,
et ipsa die resurrectionis, ut dictum est, et etiam die octava,
ut legitur Ioan. XX. Non ergo videtur quod convenienti modo post
resurrectionem cum discipulis fuerit conversatus.
[49348] IIIª q.
55 a. 3 s. c. Sed contra est quod Ioan. XX dicitur, quod post
dies octo Christus discipulis apparuit. Non ergo continue
conversabatur cum eis.
[49349] IIIª q. 55
a. 3 co. Respondeo dicendum quod circa resurrectionem Christi
duo erant discipulis declaranda, scilicet ipsa veritas
resurrectionis; et gloria resurgentis. Ad veritatem autem
resurrectionis manifestandam, sufficit quod pluries apparuit, et
cum eis familiariter est locutus, et comedit et bibit, et se eis
palpandum praebuit. Ad gloriam autem resurrectionis
manifestandam, noluit continue conversari cum eis, sicut prius
fecerat, ne videretur ad talem vitam resurrexisse qualem prius
habuerat. Unde Luc. ult. dicit eis, haec sunt verba quae
locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum. Tunc quidem erat
cum eis praesentia corporali, sed ante cum eis fuerat, non solum
corporali praesentia, sed etiam per similitudinem mortalitatis.
Unde Beda, supradicta verba exponens, dicit, cum adhuc essem
vobiscum, idest, cum adhuc essem in carne mortali, in qua estis
et vos. Tunc quidem in eadem carne resuscitatus erat, sed cum
illis in eadem mortalitate non erat.
[49350] IIIª q.
55 a. 3 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod frequens Christi
apparitio sufficiebat ad certificandum discipulos de veritate
resurrectionis, conversatio autem continua eos potuisset ducere
in errorem, si ad similem vitam eum resurrexisse crederent quam
prius habuerat. Consolationem autem de continua sui praesentia
eis in alia vita repromisit, secundum illud Ioan. XVI, iterum
videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo
tollet a vobis.
[49351] IIIª q.
55 a. 3 ad 2 Ad secundum dicendum quod Christus non ideo non
continue conversabatur cum discipulis quia reputaret se alibi
convenientius esse, sed quia hoc discipulis instruendis
convenientius iudicabat, si non continue conversaretur cum eis,
ratione praedicta. Incognitum autem est quibus in locis
intermedio tempore corporaliter esset, cum hoc Scriptura non
tradat, et in omni loco sit dominatio eius.
[49352] IIIª q.
55 a. 3 ad 3 Ad tertium dicendum quod ideo prima die
frequentius apparuit, quia per plura indicia erant admonendi, ut
a principio fidem resurrectionis reciperent. Postquam autem iam
eam receperant, non oportebat eos, iam certificatos, tam
frequentibus apparitionibus instrui. Unde in Evangelio non
legitur quod post primum diem eis apparuit nisi quinquies. Ut
enim Augustinus dicit, in libro de consensu Evang., post primas
quinque apparitiones, sexto eis apparuit ubi vidit eum Thomas;
septimo, ad mare Tiberiadis, in captione piscium; octavo, in
monte Galilaeae, secundum Matthaeum; nono, quod dicit Marcus,
novissime recumbentibus, quia iam non erant in terra cum eo
convivaturi; decimo, in ipso die, non iam in terra, sed elevatum
in nube, cum in caelum ascenderet. Sed non omnia scripta sunt,
sicut Ioannes fatetur. Crebra enim erat eius cum illis
conversatio, priusquam ascendisset in caelum, et hoc ad
consolationem ipsorum. Unde et I Cor. XV dicitur quod visus
est plus quam quingentis fratribus simul, deinde visus est Iacobo,
de quibus apparitionibus in Evangelio non habetur mentio.
[49353] IIIª q.
55 a. 3 ad 4 Ad quartum dicendum quod, sicut Chrysostomus
dicit, exponens illud quod dicitur Matth. XXVI, postquam
resurrexero, praecedam vos in Galilaeam, non, inquit, in
longinquam quandam regionem, ut eis appareat, vadit, sed in ipsa
gente, et in ipsis fere regionibus in quibus cum eo plurimum
fuerant conversati, ut et hinc crederent quoniam qui
crucifixus est, ipse est et qui resurrexit. Propter hoc etiam in
Galilaeam se ire dicit, ut a timore Iudaeorum liberarentur.
Sic ergo, ut Ambrosius dicit, super Luc., dominus mandaverat
discipulis ut in Galilaea eum viderent, sed illis ob metum intra
conclave residentibus primum ipse se obtulit. Nec hoc est
promissi transgressio, sed potius festinata ex benignitate
impletio. Postea vero, confirmatis animis, illos Galilaeam
petisse. Vel nihil obstat si dicamus pauciores intra conclave,
quamplures in monte fuisse. Ut enim Eusebius dicit, duo
Evangelistae, scilicet Lucas et Ioannes, solis undecim hunc
scribunt apparuisse in Ierusalem, ceteri vero duo in Galilaeam
properare non solum undecim, sed universis discipulis et
fratribus dixerunt Angelum et salvatorem iussisse. De quibus
Paulus meminit, dicens, deinde apparuit plus quam quingentis
fratribus simul. Est autem verior solutio quod prius in Ierusalem
latitantibus semel aut bis visus est, ad eorum consolationem. In
Galilaea vero non clam, aut semel aut bis, sed cum multa
potestate ostensionem sui fecit, praebens se eis viventem, post
passionem in signis multis, ut Lucas testatur in actibus.
Vel, sicut dicit Augustinus, in libro de consensu Evang., quod
ab Angelo et domino dictum est, quod praecederet eos in
Galilaeam, prophetice accipiendum est. In Galilaea enim, secundum
transmigrationis significationem, intelligendum occurrit quia de
populo Israel transmigraturi erant ad gentes, quibus apostoli
praedicantes non crederentur, nisi ipse viam in cordibus hominum
praepararet. Et hoc intelligitur, praecedet vos in Galilaeam.
Secundum autem illud quod Galilaea interpretatur revelatio, non
iam in forma servi intelligendum est, sed in illa in qua aequalis
est patri, quam promisit dilectoribus suis, quo nos praecedens
non deseruit.
Articulus 4 Utrum
Christus debuerit discipulis in alia effigie apparere
[49354] IIIª q.
55 a. 4 arg. 1 Ad quartum sic proceditur. Videtur quod
Christus non debuerit discipulis in alia effigie apparere. Non
enim potest apparere secundum veritatem nisi quod est. Sed in
Christo non fuit nisi una effigies. Si ergo Christus in alia
apparuit, non fuit apparitio vera, sed ficta. Hoc autem est
inconveniens, quia, ut Augustinus dicit, in libro octoginta trium
quaest., si fallit, veritas non est; est autem veritas
Christus. Ergo videtur quod Christus non debuit discipulis in
alia effigie apparere.
[49355] IIIª q.
55 a. 4 arg. 2 Praeterea, nihil potest in alia effigie
apparere quam habeat, nisi oculi intuentium aliquibus praestigiis
detineantur. Huiusmodi autem praestigia, cum fiant magicis
artibus, non conveniunt Christo, secundum illud II Cor. VI, quae
conventio Christi ad Belial? Ergo videtur quod non debuit in
alia effigie apparere.
[49356] IIIª q.
55 a. 4 arg. 3 Praeterea, sicut per sacram Scripturam nostra
fides certificatur, ita discipuli certificati sunt de fide
resurrectionis per Christi apparitiones. Sed, sicut Augustinus
dicit, in epistola ad Hieronymum si vel unum mendacium in sacra
Scriptura recipiatur, infirmabitur tota sacrae Scripturae
auctoritas. Ergo, si vel in una apparitione Christus discipulis
apparuit aliter quam esset, infirmabitur quidquid post
resurrectionem viderunt in Christo. Quod est inconveniens. Non
ergo debuit in alia effigie apparere.
[49357] IIIª q.
55 a. 4 s. c. Sed contra est quod dicitur Marci ult., post
haec, duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie,
euntibus in villam.
[49358] IIIª q. 55
a. 4 co. Respondeo dicendum quod, sicut dictum est,
resurrectio Christi manifestanda fuit hominibus per modum quo eis
divina revelantur. Innotescunt autem divina hominibus secundum
quod diversimode sunt affecti. Nam illi qui habent mentem bene
dispositam, secundum veritatem divina percipiunt. Illi autem qui
habent mentem non bene dispositam, divina percipiunt cum quadam
confusione dubietatis vel erroris, animalis enim homo non
percipit ea quae sunt spiritus Dei, ut dicitur I Cor. II. Et
ideo Christus quibusdam, ad credendum dispositis, post
resurrectionem apparuit in sua effigie. Illis autem in alia
effigie apparuit qui iam videbantur circa fidem tepescere, unde
dicebant, nos sperabamus quia ipse esset redempturus Israel.
Unde Gregorius dicit, in homilia, quod talem se eis exhibuit
in corpore qualis apud illos erat in mente. Quia enim adhuc in
eorum cordibus peregrinus erat a fide, ire se longius finxit,
scilicet ac si esset peregrinus.
[49359] IIIª q.
55 a. 4 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, in libro de quaestionibus Evang., non omne quod
fingimus, mendacium est. Sed quando id fingimus quod nihil
significat, tunc est mendacium. Cum autem fictio nostra refertur
ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura
veritatis. Alioquin omnia quae a sapientibus et sanctis viris,
vel etiam ab ipso domino, figurate dicta sunt, mendacia
reputabuntur, quia, secundum usitatum intellectum, non consistit
veritas in talibus dictis. Sicut autem dicta, ita etiam finguntur
facta sine mendacio, ad aliquam rem significandam. Et ita
factum est hic, ut dictum est.
[49360] IIIª q.
55 a. 4 ad 2 Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, in libro de consensu Evang., dominus poterat
transformare carnem suam, ut alia re vera esset effigies ab illa
quam solebant intueri, quandoquidem et ante passionem suam
transformatus est in monte, ut facies eius claresceret sicut sol.
Sed non ita nunc factum est. Non enim incongruenter accipimus hoc
impedimentum in oculis eorum a Satana fuisse, ne agnosceretur
Iesus. Unde Luc. ult. dicitur quod oculi eorum tenebantur,
ne eum agnoscerent.
[49361] IIIª q.
55 a. 4 ad 3 Ad tertium dicendum quod ratio illa sequeretur
si ab alienae effigiei aspectu non fuissent reducti ad vere
videndum Christi effigiem. Sicut enim Augustinus ibidem dicit,
tantum a Christo facta est permissio, ut scilicet praedicto modo
oculi eorum tenerentur, usque ad sacramentum panis, ut,
unitate corporis eius participata, removeri intelligatur
impedimentum inimici, ut Christus possit agnosci. Unde ibidem
subditur quod aperti sunt oculi eorum et cognoverunt eum, non
quod ante clausis oculis ambularent; sed inerat aliquid quo non
sinerentur agnoscere quod videbant, quod scilicet caligo et
aliquis humor solet efficere.
Articulus 5 Utrum
Christus veritatem resurrectionis non debuerit argumentis
declarare
[49362] IIIª q.
55 a. 5 arg. 1 Ad quintum sic proceditur. Videtur quod
Christus veritatem resurrectionis non debuerit argumentis
declarare. Dicit enim Ambrosius, tolle argumenta ubi fides
quaeritur. Sed circa resurrectionem Christi quaeritur fides.
Non ergo habent locum argumenta.
[49363] IIIª q.
55 a. 5 arg. 2 Praeterea, Gregorius dicit, fides non habet
meritum cui humana ratio praebet experimentum. Sed ad
Christum non pertinebat meritum fidei evacuare. Ergo ad eum non
pertinebat resurrectionem per argumenta confirmare.
[49364] IIIª q.
55 a. 5 arg. 3 Praeterea, Christus in mundum venit ut per eum
homines beatitudinem adipiscantur, secundum illud Ioan. X, ego
veni ut vitam habeant, et abundantius habeant. Sed per
huiusmodi ostensiones argumentorum videtur humanae beatitudini
impedimentum praestari, dicitur enim Ioan. XX, ex ore ipsius
domini, beati qui non viderunt, et crediderunt. Ergo
videtur quod Christus non debuerit per aliqua argumenta
resurrectionem suam manifestare.
[49365] IIIª q.
55 a. 5 s. c. Sed contra est quod dicitur Act. I, quod apparuit
discipulis Christus per dies quadraginta in multis argumentis,
loquens de regno Dei.
[49366] IIIª q. 55
a. 5 co. Respondeo dicendum quod argumentum dupliciter
dicitur. Quandoque dicitur argumentum quaecumque ratio rei dubiae
faciens fidem. Quandoque autem dicitur argumentum aliquod
sensibile signum quod inducitur ad alicuius veritatis
manifestationem, sicut etiam Aristoteles aliquando in libris suis
utitur nomine argumenti. Primo igitur modo accipiendo argumentum,
Christus non probavit discipulis suam resurrectionem per
argumenta. Quia talis probatio argumentativa procedit ex
aliquibus principiis, quae si non essent nota discipulis, nihil
per ea eis manifestaretur, quia ex ignotis non potest aliquod
fieri notum; si autem essent eis nota, non transcenderent
rationem humanam, et ideo non essent efficacia ad fidem
resurrectionis adstruendam, quae rationem humanam excedit;
oportet enim principia ex eodem genere assumi, ut dicitur in I
posteriorum. Probavit autem eis resurrectionem suam per
auctoritatem sacrae Scripturae, quae est fidei fundamentum, cum
dixit, oportet impleri omnia quae scripta sunt in lege et
Psalmis et prophetis de me, ut habetur Luc. ult. Si autem
accipiatur secundo modo argumentum, sic Christus dicitur suam
resurrectionem argumentis declarasse, inquantum per quaedam
evidentissima signa se vere resurrexisse ostendit. Unde et in
Graeco, ubi nos habemus in multis argumentis, loco argumenti
ponitur tekmerium, quod est signum evidens ad probandum. Quae
quidem signa resurrectionis Christus ostendit discipulis propter
duo. Primo quidem, quia non erant corda eorum disposita ad hoc
quod de facili fidem resurrectionis acciperent. Unde ipse dicit
eis, Luc. ult., o stulti, et tardi corde ad credendum. Et
Marci ult., exprobravit incredulitatem eorum et duritiam
cordis. Secundo, ut per huiusmodi signa eis ostensa
efficacius eorum testimonium redderetur, secundum illud I Ioan.
I, quod vidimus et audivimus, et manus nostrae
contractaverunt, hoc testamur.
[49367] IIIª q.
55 a. 5 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod Ambrosius ibi
loquitur de argumentis secundum rationem humanam procedentibus,
quae invalida sunt ad ea quae sunt fidei ostendenda, sicut
ostensum est.
[49368] IIIª q.
55 a. 5 ad 2 Ad secundum dicendum quod meritum fidei est ex
hoc quod homo ex mandato Dei credit quod non videt. Unde illa
sola ratio meritum excludit quae facit videri per scientiam id
quod credendum proponitur. Et talis est ratio demonstrativa.
Huiusmodi autem rationes Christus non induxit ad resurrectionem
suam declarandam.
[49369] IIIª q.
55 a. 5 ad 3 Ad tertium dicendum quod, sicut dictum est,
meritum beatitudinis quod causat fides, non totaliter excluditur
nisi homo nollet credere nisi ea quae videt, sed quod aliquis ea
quae non videt, credat per aliqua signa visa, non totaliter fidem
evacuat nec meritum eius. Sicut et Thomas, cui dictum est, quia
vidisti me, credidisti, aliud vidit, et aliud credidit, vidit
vulnera, et credidit Deum. Est autem perfectioris fidei qui non
requirit huiusmodi auxilia ad credendum. Unde, ad arguendum
defectum fidei in quibusdam, dominus dicit, Ioan. IV, nisi
signa et prodigia videritis, non creditis. Et secundum hoc,
potest intelligi quod illi qui sunt tam prompti animi ut credant
Deo etiam signis non visis, sunt beati per comparationem ad illos
qui non crederent nisi talia viderent.
Articulus 6 Utrum
argumenta quae Christus induxit. sufficienter manifestaverunt
veritatem Resurrectionis Eius
[49370] IIIª q.
55 a. 6 arg. 1 Ad sextum sic proceditur. Videtur quod
argumenta quae Christus induxit, non sufficienter manifestaverunt
veritatem resurrectionis eius. Nihil enim ostendit Christus
discipulis post resurrectionem quod etiam Angeli, hominibus
apparentes, vel non ostenderint, vel non ostendere potuerint. Nam
Angeli frequenter in humana effigie se hominibus ostenderunt, et
cum eis loquebantur et conversabantur et comedebant, ac si essent
homines veri, sicut patet Gen. XVIII, de Angelis quos Abraham
suscepit hospitio; et in libro Tobiae, de Angelo qui eum duxit et
reduxit. Et tamen Angeli non habent vera corpora naturaliter sibi
unita, quod requiritur ad resurrectionem. Non ergo signa quae
Christus discipulis exhibuit, fuerunt sufficientia ad
resurrectionem eius manifestandam.
[49371] IIIª q.
55 a. 6 arg. 2 Praeterea, Christus resurrexit resurrectione
gloriosa, idest, habens simul humanam naturam cum gloria. Sed
quaedam Christus ostendit discipulis quae videntur esse contraria
naturae humanae, sicut quod ab oculis eorum evanuit, et quod ad
eos ianuis clausis intravit, quaedam autem videntur fuisse
contraria gloriae, puta quod manducavit et bibit, quod etiam
habuit vulnerum cicatrices. Ergo videtur quod illa argumenta non
fuerunt sufficientia, neque convenientia, ad fidem resurrectionis
ostendendam.
[49372] IIIª q.
55 a. 6 arg. 3 Praeterea, corpus Christi non erat tale post
resurrectionem ut tangi deberet ab homine mortali, unde ipse
dixit Magdalenae, Ioan. XX, noli me tangere, nondum enim
ascendi ad patrem meum. Non ergo fuit conveniens quod, ad
manifestandam veritatem suae resurrectionis, seipsum discipulis
palpabile exhibuerit.
[49373] IIIª q.
55 a. 6 arg. 4 Praeterea, inter dotes glorificati corporis
praecipua videtur esse claritas. Quam tamen in resurrectione
nullo argumento ostendit. Ergo videtur quod insufficientia
fuerint illa argumenta ad manifestandam qualitatem resurrectionis
Christi.
[49374] IIIª q.
55 a. 6 s. c. Sed contra est quod Christus, qui est Dei
sapientia, suaviter et convenienter disponit omnia, ut dicitur
Sap. VIII.
[49375] IIIª q. 55
a. 6 co. Respondeo dicendum quod Christus resurrectionem suam
dupliciter manifestavit, scilicet testimonio; et argumento seu
signo. Et utraque manifestatio in suo genere fuit sufficiens. Est
enim usus duplici testimonio ad manifestandam suam resurrectionem
discipulis, quorum neutrum potest refelli. Quorum primum est
testimonium Angelorum, qui mulieribus resurrectionem
annuntiaverunt, ut patet per omnes Evangelistas. Aliud autem est
testimonium Scripturarum, quas ipse proposuit ad ostensionem suae
resurrectionis, ut dicitur Luc. ult. Argumenta etiam fuerunt
sufficientia ad ostendendam veram resurrectionem, et etiam
gloriosam. Quod autem fuerit vera resurrectio, ostendit uno modo
ex parte corporis. Circa quod tria ostendit. Primo quidem, quod
esset corpus verum et solidum, non corpus phantasticum, vel
rarum, sicut est aer. Et hoc ostendit per hoc quod corpus suum
palpabile praebuit. Unde ipse dicit, Luc. ult., palpate et
videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis
habere. Secundo, ostendit quod esset corpus humanum,
ostendendo eis veram effigiem, quam oculis intuerentur. Tertio,
ostendit eis quod esset idem numero corpus quod prius habuerat,
ostendendo eis vulnerum cicatrices. Unde legitur Luc. ult., dixit
eis, videte manus meas et pedes meos, quia ego ipse sum. Alio
modo ostendit eis veritatem suae resurrectionis ex parte animae
iterato corpori unitae. Et hoc ostendit per opera triplicis
vitae. Primo quidem, per opus vitae nutritivae, in hoc quod cum
discipulis manducavit et bibit, ut legitur Luc. ult. Secundo, per
opera vitae sensitivae, in hoc quod discipulis ad interrogata
respondebat, et praesentes salutabat, in quo ostendebat se et
videre et audire. Tertio, per opera vitae intellectivae, in hoc
quod cum eo loquebantur, et de Scripturis disserebant. Et ne quid
deesset ad perfectionem manifestationis, ostendit etiam se habere
divinam naturam, per miraculum quod fecit in piscibus capiendis;
et ulterius per hoc quod, eis videntibus, ascendit in caelum;
quia, ut dicitur Ioan. III, nemo ascendit in caelum nisi qui
descendit de caelo, filius hominis, qui est in caelo. Gloriam
etiam suae resurrectionis ostendit discipulis, per hoc quod ad
eos ianuis clausis intravit, secundum quod Gregorius dicit, in
homilia, palpandam carnem dominus praebuit, quam clausis
ianuis introduxit, ut esse post resurrectionem ostenderet corpus
suum et eiusdem naturae, et alterius gloriae. Similiter etiam
ad proprietatem gloriae pertinebat quod subito ab oculis
discipulorum evanuit, ut dicitur Lucae ultimo, quia per hoc
ostendebatur quod in potestate eius erat videri et non videri
quod pertinet ad conditionem corporis gloriosi, ut supra dictum
est.
[49376] IIIª q.
55 a. 6 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod singula
argumentorum non sufficerent ad manifestandam Christi
resurrectionem, omnia tamen simul accepta perfecte Christi
resurrectionem manifestant; maxime propter Scripturae
testimonium, et Angelorum dicta, et ipsius Christi assertionem
miraculis confirmatam. Angeli autem apparentes non asserebant se
homines esse, sicut asseruit Christus vere se hominem esse. Et
tamen aliter Christus manducavit, et aliter Angeli. Nam quia
corpora ab Angelis assumpta non erant corpora viva vel animata,
non erat vera comestio, licet esset vera cibi contritio et
traiectio in interiorem partem corporis assumpti, unde et Angelus
dixit, Tobiae XII, cum essem vobiscum, videbar quidem
manducare et bibere vobiscum, sed ego cibo invisibili utor.
Sed quia corpus Christi vere fuit animatum, vera fuit eius
comestio. Ut enim Augustinus dicit, XIII de Civ. Dei, non
potestas, sed egestas edendi corporibus resurgentium aufertur.
Unde, sicut Beda dicit, Christus manducavit potestate, non
egestate.
[49377] IIIª q.
55 a. 6 ad 2 Ad secundum dicendum quod, sicut dictum est,
argumenta quaedam inducebantur a Christo ad probandum veritatem
humanae naturae; quaedam vero ad probandum gloriam resurgentis.
Conditio autem naturae humanae, secundum quod in se consideratur,
quantum scilicet ad statum praesentem, contrariatur conditioni
gloriae, secundum illud I Cor. XV, seminatur in infirmitate,
et surget in virtute. Et ideo ea quae inducuntur ad
ostendendam conditionem gloriae, videntur habere contrarietatem
ad naturam, non simpliciter, sed secundum statum praesentem; et e
converso. Unde Gregorius dicit, in homilia, quod duo mira, et
iuxta humanam rationem sibi valde contraria, dominus ostendit,
dum post resurrectionem corpus suum et incorruptibile, et tamen
palpabile demonstravit.
[49378] IIIª q.
55 a. 6 ad 3 Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, super Ioan., quod hoc dominus dixit, noli me tangere,
nondum enim ascendi ad patrem meum, ut in illa femina figuraretur
Ecclesia de gentibus, quae in Christum non credidit nisi cum
ascendisset ad patrem. Aut sic in se credi voluit Iesus, hoc est,
sic se spiritualiter tangi, quod ipse et pater unum sunt. Eius
quippe intimis sensibus quodammodo ascendit ad patrem, qui sic in
eo profecerit ut patri agnoscat aequalem. Haec autem carnaliter
adhuc in eum credebat, quem sicut hominem flebat. Quod autem
Maria alibi legitur Christum tetigisse, quando simul cum aliis
mulieribus accessit et tenuit pedes, quaestionem non facit,
ut Severianus dicit. Siquidem illud de figura est, hoc de
sexu, illud de divina gratia, hoc de humana natura. Vel,
sicut Chrysostomus dicit, volebat haec mulier adhuc cum
Christo conversari sicut et ante passionem. Prae gaudio nihil
magnum cogitabat, quamvis caro Christi multo melior fuerit facta
resurgendo. Et ideo dixit, nondum ascendi ad patrem meum,
quasi dicat, non aestimes me iam terrenam vitam agere. Quod
enim in terris me vides, hoc est quia nondum ascendi ad patrem
meum, sed in promptu est quod ascendam. Unde subdit, ascendo
ad patrem meum et patrem vestrum.
[49379] IIIª q.
55 a. 6 ad 4 Ad quartum dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, ad Orosium, clarificata carne dominus resurrexit, sed
noluit in ea clarificatione discipulis suis apparere, quia non
possent oculis talem claritatem perspicere. Si enim, antequam
moreretur pro nobis et resurgeret, quando transfiguratus est in
monte, discipuli sui eum videre non potuerunt; quanto magis,
clarificata carne domini, eum videre non potuerunt. Est etiam
considerandum quod post resurrectionem dominus hoc praecipue
volebat ostendere, quod idem ipse esset qui mortuus fuerat. Quod
multum poterat impedire si eis sui corporis claritatem
ostenderet. Nam immutatio quae fit secundum aspectum, maxime
ostendit diversitatem eius quod videtur, quia sensibilia
communia, inter quae est unum et multa, vel idem et diversum,
maxime diiudicat visus. Sed ante passionem, ne infirmitatem
passionis eius discipuli despicerent, maxime intendebat Christus
eis gloriam maiestatis suae ostendere, quam maxime demonstrat
claritas corporis. Et ideo, ante passionem, gloriam suam
praemonstravit discipulis per claritatem, post resurrectionem
autem, per alia indicia.
[49380] IIIª q.
55 a. 6 ad 5 Ad quintum dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, in libro de consensu Evang., possumus intelligere unum
Angelum visum a mulieribus, et secundum Matthaeum et secundum
Marcum, ut eas ingressas in monumentum accipiamus, in aliquod
scilicet spatium quod erat aliqua maceria communitum, atque ibi
vidisse Angelum sedentem supra lapidem revolutum a monumento,
sicut dicit Matthaeus; ut hoc sit sedentem a dextris, quod dicit
Marcus. Deinde, dum introspicerent locum in quo iacebat corpus
domini, visos ab eis duos Angelos, primo quidem sedentes, ut
dicit Ioannes; et post eis assurrexisse, ut stantes viderentur,
ut dicit Lucas.
|
(La versión española, con algunos retoques, es la de Hernán J. González -en
hig.com.ar-; y, en algunos casos la de la BAC de 1955 e incluso la de 1994)
IIIª Cuestión 55 Las manifestaciones de
la Resurrección de Cristo
Proemio
A continuación hay que tratar de las manifestaciones de la Resurrección de
Cristo.
Artículo 1:
¿La Resurrección de Cristo debió ser manifestada a
todos?
Objeciones por las que parece que la Resurrección de Cristo debió ser
manifestada a todos.
1. Como al pecado público se le debe un castigo público, según aquel
pasaje de 1 Tim 5,20: Al que peca, corrígele delante de todos,
así al mérito público le es debido un premio público. Ahora bien, la gloria de la resurrección es el premio de la humildad de la
pasión, como dice Agustín, In loann. '. Luego habiendo sido
manifiesta a todos la pasión de Cristo, que padeció en público, parece
que la gloria de su resurrección también debió ser conocida por
todos.
2. Como la pasión de Cristo se ordena a nuestra salvación,
así también su resurrección, según aquellas palabras de Rom 4,25: Resucitó para nuestra justificación. Pero lo que es útil para
todos, a todos debe ser manifestado. Luego la resurrección de Cristo
debió ser manifestada a todos, y no particularmente a
algunos.
3. Aquellos a quienes fue manifestada la resurrección
fueron testigos de la misma, por lo cual se dice en Act 3,15: A
quien Dios resucitó de entre los muertos, de lo cual nosotros somos
testigos. Y daban este testimonio predicando en público. Lo cual
no conviene, ciertamente, a las mujeres, según aquellas palabras de 1
Cor 14,34: Las mujeres cállense en las asambleas; y 1 Tim
2,12: No permito que la mujer enseñe. Luego no parece acertado
el que la resurrección fuese manifestada a las mujeres antes que a
todos los hombres en general.
Por contra está lo que se dice en Act 10,40-41: A quien Dios
resucitó al tercer día, y le concedió el manifestarse, no a todo el
pueblo, sino a los testigos escogidos por Dios de antemano.
Respondo: Entre las cosas conocidas, unas lo
son por una ley común de la naturaleza; otras, en cambio, por un don
especial de la gracia, como acontece con las cosas reveladas por Dios.
Sobre éstas, la ley establecida por Dios, como dice Dionisio en De
Coel. Hier., es que Dios las revele inmediatamente
a los superiores, para que, por medio de ellos, lleguen a los
inferiores, como es manifiesto en la ordenación de los espíritus
celestiales. Ahora bien, lo que toca a la gloria futura, excede el
conocimiento común de los hombres, según estas palabras de Is 64,4: El ojo no ha visto sin ti, ¡oh Dios!, lo que has preparado para los
que te aman. Y, por tal motivo, este género de cosas no es
conocido por el hombre, a no ser que Dios se lo revele, como dice el
Apóstol, en 1Cor 2,10: A nosotros nos lo reveló Dios por medio de
su Espíritu. Por consiguiente, al haber resucitado Cristo con
una resurrección gloriosa, ésta no fue manifestada, por esa causa, a
todo el pueblo, sino a algunos, por cuyo testimonio llegaría a
conocimiento de los demás.
A las objeciones:
1. La pasión de Cristo se realizó
en un cuerpo que tenía todavía una naturaleza pasible, que todos
conocen por ley natural. Y por eso, la pasión de Cristo pudo ser
inmediatamente manifestada a todo el pueblo. En cambio, la
Resurrección de Cristo tuvo lugar por la gloria del Padre, como
dice el Apóstol, en Rom 6,4. Y, por tal motivo, no fue manifestada a
todos, sino a algunos.
Que a los pecadores públicos se les imponga un castigo público, ha de
entenderse del castigo de la vida presente. Y, del mismo modo, es
justo que los méritos públicos sean recompensados públicamente, para
que los demás sean estimulados. Pero las penas y los premios de la
vida futura no son manifestados públicamente a todos, sino
particularmente a aquellos escogidos por Dios de antemano.
2. La resurrección de Cristo, así
como es para la salvación común de todos, así llegó a noticia de
todos; no, en verdad, de modo que fuese manifestada inmediatamente a
todos, sino a algunos, por cuyo testimonio fuese llevada a los
demás.
3. No está permitido a las mujeres
enseñar públicamente en las asambleas, pero sí se les permite instruir
a algunos en privado mediante la exhortación familiar. Y por eso, como
dice Ambrosio, In Luc., la mujer es enviada a
aquellos que son de su casa y familia, pero no es enviada para
llevar al pueblo el testimonio de la Resurrección.
Así pues, apareció en primer lugar a las mujeres, a fin de que la
mujer, que fue la primera en traer a la humanidad el principio de la
muerte, fuese también la primera en anunciar los principios de Cristo
resucitado en gloria. De donde dice Cirilo: La
mujer, que fue algún tiempo sirvienta de la muerte, percibió y anunció
la primera el venerable misterio de la Resurrección. En consecuencia,
el sexo femenino logró la absolución de su ignominia y el repudio de
la maldición.
Con esto se demuestra al mismo tiempo que, en lo que atañe al estado
de la gloria, el sexo femenino no sufrirá detrimento de ninguna clase,
sino que gozará incluso de mayor gloria en la visión divina, en caso
de haber estado lleno de mayor claridad; puesto que las mujeres amaron
más intensamente al Señor, hasta el extremo de no apartarse de
su sepulcro cuando los discípulos se apartaron, vieron primero
al Señor resucitado para la gloria.
Artículo 2:
¿Hubiera sido conveniente que los discípulos vieran a Cristo
resucitar?
Objeciones por las que parece haber sido conveniente que los
discípulos viesen resucitar a Cristo.
1. Correspondía a los discípulos dar testimonio de la resurrección de
Cristo, según aquellas palabras de Act 4,33: Los Apóstoles daban
testimonio con gran poder de la resurrección de Nuestro Señor
Jesucristo. Pero el testimonio más cierto es el de la vista. Luego
hubiera sido conveniente que viesen la resurrección de
Cristo.
2. Para tener la certeza de la fe, los discípulos vieron la
ascensión de Cristo, conforme al pasaje de Act 1,9: Viéndolo
ellos, fue levantado. Ahora bien, es igualmente necesario tener
una fe cierta de la resurrección de Cristo. Luego da la impresión de
que Cristo hubiera debido resucitar a la vista de sus
discípulos.
3. La resurrección de Lázaro fue una señal de la futura
resurrección de Cristo. Pero el Señor resucitó a Lázaro viéndolo sus
discípulos. Luego parece que también Cristo hubiera debido resucitar a
la vista de sus discípulos.
Por contra está lo que se dice en Mt 16,9: Resucitado el Señor en
la madrugada, el primer día de la semana, se apareció primero a María
Magdalena. Pero María Magdalena no le vio resucitar, sino que,
buscándolo, oyó del ángel: El Señor ha resucitado, no está
aquí. Luego nadie le vio resucitar.
Respondo: Como escribe el Apóstol en Rom
13,1, lo que viene de Dios, está ordenado. Y Dios ha
establecido este orden: Que cuanto está por encima de
los hombres, sea revelado a éstos por medio de los ángeles, como es
manifiesto por lo que dice Dionisio, en el c.4 de Coel.
Hier.. Ahora bien, Cristo, al resucitar, no volvió
a una vida comúnmente conocida por todos, sino a una vida inmortal y
conforme con Dios, según aquellas palabras de Rom 6,10: Viviendo,
vive para Dios. Y, por este motivo, la Resurrección de Cristo no
debió ser vista inmediatamente por los hombres, sino que debieron
comunicársela los ángeles. Por lo cual dice Hilario, Super
Matth., que un ángel es el primer mensajero de
la resurrección, a fin de que ésta fuera anunciada mediante una
servidumbre de la voluntad del Padre.
A las objeciones:
1. Los Apóstoles pudieron dar
testimonio de la resurrección de Cristo incluso de vista, porque con
fe de testigos oculares vieron a Cristo vivo después de la
resurrección, cuando sabían que había muerto. Mas, así como a la
visión bienaventurada se llega por la audición de la fe, así los
hombres llegaron a la visión de Cristo resucitado mediante lo que
antes escucharon de los ángeles.
2. La ascensión de Cristo, por lo
que se refiere al punto de partida, no trascendía el conocimiento
común de los hombres, sino sólo en lo que atañe al término de llegada.
Y, por este motivo, los discípulos pudieron ver la ascensión de Cristo
en cuanto al punto de partida, esto es, en cuanto que se levantaba de
la tierra. Pero no la vieron en cuanto al término de llegada, porque
no vieron cómo fue recibido en el cielo. Ahora bien, la resurrección
de Cristo trascendía el conocimiento común lo mismo en lo que se
refiere al punto de partida, cuando su alma volvió de los infiernos y
su cuerpo salió del sepulcro cerrado, que en lo que atañe al término
de llegada, cuando alcanzó la vida gloriosa. Y, por consiguiente, la
resurrección no debió realizarse de suerte que fuese vista por los
hombres.
3. Lázaro resucitó para volver a
la misma vida que había tenido antes, la cual no excede el
conocimiento ordinario de los hombres. Y, por tanto, la razón es
distinta.
Artículo 3:
¿Cristo después de la resurrección debió vivir continuamente con sus
discípulos?
Objeciones por las que parece que Cristo, después de su resurrección,
hubiera debido vivir con sus discípulos.
1. Cristo se apareció a sus discípulos después de la resurrección
para confirmarles en la fe de la misma, y para llevar el consuelo a
los tristes, según aquellas palabras de Jn 20,20: Los discípulos se
alegraron al ver al Señor. Pero su certeza y su consuelo hubieran
sido mayores si continuamente se hubiese hecho presente entre ellos.
Luego parece que hubiera debido vivir de continuo con
ellos.
2. Cristo resucitado no subió al cielo al instante sino
pasados cuarenta días, como se lee en Act 1,3. Ahora bien,
durante este tiempo intermedio en ningún otro sitio pudo estar mejor
que donde estaban sus discípulos reunidos. Luego parece que debió
haber vivido continuamente con ellos.
3. Se lee que el mismo día de la resurrección Cristo se
apareció cinco veces, como dice Agustín en el libro De consensu
Evang.: Primero, a las mujeres junto al
sepulcro; segundo, a las mismas en el camino, cuando regresaban del
sepulcro; tercero, a Pedro; cuarto, a dos que iban a una aldea;
quinto, a varios en Jerusalén, cuando estaba ausente Tomás. Luego
parece que también en los restantes días anteriores a su ascensión
debió aparecérseles, por lo menos varias veces.
4. El Señor, antes de su pasión, había dicho: Después
de que resucite, os precederé a Galilea (Mt 26,32). Esto dijo
también el ángel, y el propio Señor, después de la resurrección, a las
mujeres (cf. Mt 28,7; Me 16,7). Y, sin embargo, se dejó ver antes en
Jerusalén, incluso el mismo día de la resurrección, como acabamos de
decir (obj.3); y volvió a aparecerse a los ocho días, como se lee en
Jn 20,26. Luego da la impresión de que Cristo, después de su
resurrección, no trató con sus discípulos del modo
oportuno.
Por contra está que en Jn 20,26 se dice que, después de ocho
días, Cristo se apareció a sus discípulos. Luego
no vivía con ellos de continuo.
Respondo: Sobre la resurrección de Cristo era
preciso declarar a sus discípulos dos cosas, a saber: la verdad de la
Resurrección y la gloria del resucitado. Para manifestar la verdad de
la Resurrección, basta con que se apareció varias veces; habló
familiarmente con ellos; comió y bebió, y se les ofreció para que le
palpasen. En cambio, para manifestar la gloria de la Resurrección, no
quiso vivir de continuo con ellos, como antes lo había hecho, a fin de
no dar la impresión de que había resucitado a una vida igual a la que
antes tenía. Por lo cual, en Lc 24,44, les dice: Esto es lo que yo
os dije estando aún con vosotros. En estas circunstancias estaba
con ellos con una presencia corporal; pero antes había estado con
ellos no sólo con una presencia corporal, sino también mediante la
semejanza de la mortalidad. De donde, exponiendo las palabras
antedichas, dice Beda: Estando aún con vosotros,
esto es: Estando todavía en carne mortal, en la que estáis también
vosotros. Había resucitado entonces en la misma carne; pero no
compartía con ellos la misma mortalidad.
A las objeciones:
1. La aparición frecuente de
Cristo bastaba para asegurar a los discípulos en la verdad de la
resurrección; en cambio, el trato continuo hubiera podido inducirles a
error, suponiendo que creyeran que había resucitado a una vida
semejante a la que antes tenía. Y el consuelo de su presencia continua
se lo prometió para la otra vida, conforme a aquellas palabras de Jn
16,22: De nuevo os veré, y se alegrará vuestro corazón, y nadie os
quitará vuestro gozo.
2. A la segunda hay que decir: Cristo no vivía de continuo con
sus discípulos por pensar que estaría mejor en otro sitio, sino porque
pensaba que era más conveniente para la instrucción de sus discípulos
el no vivir continuamente con ellos, por la razón antedicha (en la
sol. y en el ad 1). Y no conocemos en qué sitios haya estado
corporalmente durante el tiempo intermedio, porque la Escritura
no lo cuenta, y en todo lugar está presente su imperio (Sal
102,22).
3. Se apareció con más frecuencia
el primer día, porque era preciso que fueran amonestados con muchos
argumentos, para que recibiesen desde el primer momento la fe en la
resurrección. Pero, una vez que la habían recibido, no era necesario
que fuesen instruidos con apariciones tan frecuentes, puesto que
estaban ya confirmados en la fe. Por esto se lee en el Evangelio que,
después del primer día, sólo se apareció cinco veces. Como escribe
Agustín, en el libro De consensu Evang., después
de las primeras cinco apariciones, se les apareció la sexta, cuando
le vio Tomás; la séptima, junto al mar de Tiberíades, en la pesca de
los peces; la octava, en un monte de Galilea, según Mateo
(28,16), estando
sentados a la mesa por última vez puesto que ya no volverían a comer
con El en la tierra; la décima, en el mismo día, ya no en la tierra
sino elevado en una nube, cuando subía al cielo. Pero no todas las
cosas están escritas, como declara Juan (21,25). Antes
de que subiese al cielo, su trato con ellos era frecuente; y esto
para consuelo de los mismos. Por lo cual, también en 1 Cor 15,6-7 se
dice que se apareció a más de quinientos hermanos a la vez después
se apareció a Santiago; apariciones que no menciona el
Evangelio.
4. Como escribe el
Crisóstomo, comentando lo que se dice en Mt 26,32
— Después de resucitar, iré delante de vosotros a Galilea—: No, explica, va a una tierra lejana para aparecérseles, sino
que lo hace en la misma nación, y casi en las mismas regiones en
las que ordinariamente habían vivido con El; para que también desde
entonces creyesen que el que fue crucificado es el mismo que
resucitó. Y asimismo dice que va a Galilea, para librarlos del
miedo a los judíos.
Así pues, como dice Ambrosio, In Lúe., el
Señor había encargado a sus discípulos que le viesen en Galilea, pero
primeramente se les apareció cuando, por miedo, estaban encerrados en
un lugar. Y esto no es una transgresión de la promesa, sino más bien
un cumplimiento apresurado por pura liberalidad. Después, una vez fortalecidos los ánimos, aquéllos se fueron a
Galilea. Tampoco hay inconveniente en decir que los menos estaban en
el lugar cerrado, y muchísimos se encontraban en el
monte. Y, como dice Eusebio, dos Evangelistas, a saber, Lucas y Juan (Lc
24,36; Jn 20,19), cuentan que se apareció en Jerusalén solamente a
los once; pero los otros dos (Mt 28,7.10; Mc 16,7) dicen que el
ángel y el Salvador mandaron no sólo a los once, sino también a todos
los discípulos y hermanos, que se apresurasen a ir a Galilea. A
los cuales recuerda Pablo, cuando dice: Después se apareció a más
de quinientos hermanos a la vez (1 Cor 15,6). Pero la solución
más cierta es que primeramente se apareció, una o dos veces, a los que
estaban escondidos en Jerusalén, con el fin de consolarlos. Pero en
Galilea se manifestó no a escondidas, ni una o dos veces, sino con
gran poder, presentándoseles vivo, después de su pasión, con muchas
pruebas evidentes, como lo atestigua Lucas en los Hechos (Act
1,3).
O, como escribe Agustín en el libro De consensu
Evang.: Lo dicho por el ángel y por el Señor
—que iría delante de ellos a Galilea debe entenderse en sentido
profético. Pues en el nombre Galilea, en su sentido de
transmigración, es preciso entender que habían de emigrar del pueblo
de Israel a los gentiles, los cuales no darían fe a la predicación de
los Apóstoles a no ser que El mismo preparase el camino de sus
corazones. Y esto es lo que significa la expresión: Irá delante de
vosotros a Galilea. En cambio, si por Galilea se entiende
revelación, ésta no ha de interpretarse respecto a su forma de siervo,
sino de aquella por la que es igual al Padre, que prometió a los que
le aman, adonde, precediéndonos, no nos abandonó.
Artículo 4:
¿Debió aparecerse Cristo a sus discípulos con otra
figura?
Objeciones por las que parece que Cristo no debió aparecerse a sus
discípulos con otra figura.
1. No puede dejarse ver según verdad sino lo que existe. Pero en
Cristo no existió más que una figura. Por consiguiente, si Cristo
apareció bajo una figura distinta, esa aparición no fue auténtica sino
supuesta. Ahora bien, esto es indecoroso, porque, como dice Agustín,
en el libro Octog. trium Quaest., si engaña,
no es la Verdad; pero Cristo es la Verdad. Luego parece que Cristo
no debió aparecerse a los discípulos bajo otra figura.
2. Nada puede aparecer bajo una figura distinta de la que
tiene, a no ser que los ojos de quienes la miran queden desorientados
mediante engaños. Pero los engaños de esta clase, por lograrse por
medio de artes mágicas, no convienen a Cristo, según aquellas palabras
de 2 Cor 6,15: ¿Qué concordia (hay) entre Cristo y
Belial? Luego da la impresión de que no debió aparecerse en una
figura distinta.
3. Así como nuestra fe se asegura por la Sagrada
Escritura, así también los discípulos fueron certificados en la fe
de la resurrección por las apariciones de Cristo. Ahora bien, como
dice Agustín en su Epístola Ad Hieronymum, si
se admite una sola mentira en la Sagrada Escritura, quedará
pulverizada toda su autoridad. Luego con que Cristo haya aparecido una
sola vez a sus discípulos bajo una figura distinta a la que tenía, se
vendría abajo lo que los discípulos vieron en El después de la
resurrección. Esto es inaceptable. Por consiguiente, no debió
aparecerse bajo una figura distinta.
Por contra está lo que se narra en Mc 16,12: Después de esto, se
apareció, bajo otra figura, a dos de ellos, cuando iban a una
aldea.
Respondo: Como se acaba de exponer ( a.1 y 2),
la Resurrección de Cristo debía manifestarse a los hombres en la forma
en que les suelen ser reveladas las cosas divinas. Pero los hombres
las conocen de acuerdo con la diversidad de sus sentimientos. Porque
los que tienen el alma bien dispuesta reciben las cosas divinas según
la verdad. En cambio, los que no tienen la mente bien dispuesta las
captan con una cierta mezcla de duda y de error, pues el hombre
animal no capta las cosas del Espíritu de Dios, como se dice en 1Cor 2,14. Y, por este motivo, Cristo, después de la
Resurrección, se
apareció en su propia figura a algunos que estaban dispuestos para
creer. Pero se apareció bajo otra figura a quienes ya daban la
impresión de ir poniéndose tibios respecto de la fe; por lo que
decían: Nosotros esperábamos que sería Él el que iba a redimir a
Israel (Lc 24,21). Por esto dice Gregorio, en una Homilía, que se les manifestó en el cuerpo tal
como estaba en su mente. Y porque en sus almas era todavía un
peregrino con relación a la fe, fingió que iba más
lejos, a saber, como si fuera un peregrino.
A las objeciones:
1. Como escribe Agustín en el
libro De Quaestionibus Evang., no todo lo
que fingimos es mentira. Pero cuando fingimos algo que nada significa,
entonces hay mentira. En cambio, cuando nuestra ficción se aplica a un
significado, no hay mentira sino una figura de la verdad. De otro
modo, todo lo que los santos y sabios varones, e incluso el mismo
Señor, han dicho figuradamente, sería tenido por mentira porque,
conforme al sentido comúnmente aceptado, la verdad no consiste en
expresiones de esa clase. Y asi como se fingen las palabras, así se
fingen también los hechos para significar algo sin mentira alguna.
Y así sucede en este caso, como acabamos de decir (en la
sol.).
2. Como escribe Agustín, en el
libro De consensu Evang., el Señor podía
transformar su cuerpo, de suerte que su figura fuese verdaderamente
distinta de la que acostumbraban a ver, ya que también antes de la
pasión se transfiguró en el monte, de modo que su rostro resplandecía
como el sol. Pero ahora no sucedió así. No es ningún desatino pensar
que el impedimento en los ojos de los discípulos provino de Satanás,
para que no conociesen a Jesús. De donde, en Lc 24,16, se dice
que sus ojos estaban impedidos, para que no le reconociesen.
3. La objeción alegada tendría
valor en caso de que los discípulos, de la vista de la figura distinta
no hubieran sido conducidos a contemplar la verdadera figura de
Cristo. Como dice Agustín en el mismo lugar, Cristo
sólo permitió que sus ojos estuviesen impedidos, del modo
dicho, hasta la fracción del pan, a fin de que, haciéndoles
partícipes de la unidad de su cuerpo, se comprenda que fue retirado el
impedimento del enemigo, de modo que pudieran reconocer a Cristo.
Por lo cual añade en el mismo lugar que se les abrieron los ojos
y le conocieron (Lc 24,31): no porque antes caminasen con los
ojos cerrados, sino porque se interponía algo que no les permitía
reconocer lo que veian, como suele producirlo la debilidad de la
vista o algún humor.
Artículo 5:
¿Cristo debió poner de manifiesto la verdad de su Resurrección con
argumentos?
Objeciones por las que parece que Cristo no debió declarar con
argumentos la verdad de su resurrección.
1. Dice Ambrosio: Donde se busca la fe, sobran los
argumentos. Pero acerca de la resurrección de Cristo se requiere
la fe. Luego sobran los argumentos.
2. Gregorio escribe: Carece de mérito la
fe a la que la razón humana proporciona pruebas. Ahora bien, no
era propio de Cristo anular el mérito de la fe. Luego no le
correspondía a El confirmar su resurrección con argumentos.
3. Cristo vino al mundo para que por medio de El
consiguiesen los hombres la bienaventuranza, según aquellas palabras
de Jn 10,10: Yo he venido para que tengan vida, y la tengan en
abundancia. Pero con las manifestaciones de argumentos de este
género parece que se suministra un obstáculo para la bienaventuranza,
puesto que, por boca del mismo Señor, se dice en Jn 20,29: Bienaventurados los que no vieron y creyeron. Luego da la
impresión de que Cristo no debió manifestar su resurrección por medio
de algunos argumentos.
Por contra está que en Act 1,3 se dice: Cristo se apareció a sus
discípulos por espacio de cuarenta días con muchas pruebas, hablándoles
del reino de Dios.
Respondo: El argumento se denomina de dos
maneras. Unas veces se llama argumento a cualquier razón que hace
ver una cosa dudosa. Otras, por argumento se
entiende algún signo sensible que se aduce para la manifestación de
una verdad; en este sentido también Aristóteles, algunas veces, se
sirve de la palabra argumento en sus libros. Así pues,
tomando el argumento en el primer sentido, Cristo no demostró su
Resurrección a los discípulos por medio de argumentos. Porque tal
prueba por medio de argumentos parte de unos principios que, si no eran conocidos por los discípulos, nada les demostrarían, puesto que lo conocido no puede originarse de lo desconocido; y, si conocían tales principios, no rebasarían la razón humana y, por consiguiente, no serían eficaces para confirmar la fe en la
Resurrección, que sobrepuja la razón humana; pero es necesario servirse de unos principios que sean del mismo género (que la conclusión que trata de probarse), como se dice en 1 Poster.. El Señor les probó su
Resurrección por la autoridad de la Sagrada Escritura, que es el fundamento de la fe, cuando les dijo: Es necesario que se cumpla todo lo que está escrito en la Ley, en los salmos y en los profetas acerca de
Mí, como se lee en Lc 24,44ss.
En cambio, si se toma el argumento en el segundo sentido, entonces se
dice que Cristo les dio a conocer su Resurrección por medio de
argumentos, en cuanto que demostró con algunas señales evidentísimas
que de verdad había resucitado. Por esto en el texto griego, donde
nosotros leemos con muchos argumentos, en vez de argumento se emplea la palabra tekmerion, que significa
señal evidente para demostrar.
Cristo manifestó a sus discípulos señales de esta clase acerca de su
Resurrección por dos motivos. Primero, porque sus corazones no estaban
dispuestos para admitir fácilmente la fe en la Resurrección. Por esto
les dice él mismo, en Lc 24,25: ¡Oh insensatos y tardos de corazón
para creer! Y en Mc 16,14 se lee: Les echó en cara su
incredulidad y su dureza de corazón. Segundo, para que, mediante
las señales de esta clase a ellos manifestadas, el testimonio de éstos
se hiciese más eficaz, según aquellas palabras de 1 Jn 1,1-2: Lo
que hemos visto y oído, y lo que nuestras manos palparon, eso
testificamos.
A las objeciones:
1. En el texto alegado habla
Ambrosio de los argumentos de razón, los cuales no sirven para probar
las cosas de fe, como acabamos de demostrar (en la
sol.).
2. El mérito de la fe nace de que
el hombre, en virtud de un mandato divino, cree lo que no ve. Por lo
cual sólo excluye el mérito aquella razón que hace ver por vía de
ciencia lo que es propuesto para ser creído. Y de esta clase es la
razón demostrativa. Pero Cristo no invocó razones de este tipo para
manifestar su resurrección.
3. Como se acaba de afirmar (ad 2), el mérito de la bienaventuranza, causado por la fe, no se excluye
totalmente a no ser que el hombre no quiera creer sino lo que ve. Pero
el que uno crea en las cosas que no ve por la contemplación de ciertas
señales, no anula por completo la fe ni el mérito de ésta. Como
también Tomás, a quien se dijo: Porque me has visto, has creído
(Jn 20,29), vio una cosa y creyó otra: vio las
llagas, y creyó en Dios. Sin embargo, tiene una fe más perfecta el que
no exige ayudas de esta naturaleza para creer. De donde, para inculpar
la falta de fe de algunos, dice en Jn 4,48 el Señor: Si no veis
señales y prodigios, no creéis. Y, de acuerdo con esto, se
comprende que los que son tan prontos para creer en Dios que no
necesitan de señales, son bienaventurados en comparación con aquellos
que no creen más que si ven tales señales.
Artículo 6:
¿Los argumentos alegados por Cristo fueron suficientes para probar la
verdad de su Resurrección?
Objeciones por las que parece que los argumentos alegados por Cristo
(cf. Mt 28; Mc 16; Lc 24; Jn 20-21; Act 1,1-11) no fueron suficientes
para probar la verdad de su resurrección.
1. Cristo, después de su resurrección, nada mostró a sus discípulos
que también los ángeles, apareciéndose a los hombres, no les hayan
mostrado o no hayan podido demostrarles. Pues los ángeles se han
aparecido a los hombres con frecuencia en forma humana, y hablaban,
vivían y comían con ellos, como si fuesen verdaderos hombres; como es
evidente en Gen 18, a propósito de los ángeles hospedados por Abrahán;
y en el libro de Tobías (5,5), con el ángel que le acompañó y le
volvió a traer. Y, sin embargo, los ángeles no tienen verdaderos
cuerpos que les estén naturalmente unidos, cosa que se requiere para
la resurrección. Luego las señales que Cristo ofreció a sus discípulos
no fueron suficientes para probar su resurrección.
2. Cristo resucitó con una resurrección gloriosa, esto es,
teniendo a la vez la naturaleza humana junto con la gloria. Pero
Cristo manifestó a sus discípulos algunas cosas que parecen contrarias
a la naturaleza humana, por ejemplo, que desapareció de su
vista (Lc 24,31), y que entró donde ellos estaban, cerradas las
puertas (Jn 20,19.26); otras da la impresión de que fueron
contrarias a su gloria, v.gr., que comió y bebió (Lc 24,43; Jn 21,12;
Act 1,4; 10,41), e incluso que conservó las cicatrices de las heridas
(Lc 24,39; Jn 20,20.27). Luego parece que tales argumentos no fueron
suficientes ni convenientes para que manifestasen su fe en la
resurrección.
3. El cuerpo de Cristo, después de la resurrección, no era
de tal condición que debiera ser tocado por el hombre mortal, por lo
cual El mismo dijo a la Magdalena: No me toques, porque aún no he
subido a mi Padre (Jn 20,17). Por consiguiente, no convino que se
ofreciese como palpable a sus discípulos con el fin de manifestar la
verdad de su resurrección.
4. Asimismo: entre las dotes del cuerpo glorioso, la principal parece
ser la claridad. Sin embargo, en la resurrección no la muestra con
argumento alguno. Luego parece que aquellos argumentos fueron
insuficientes para manifestar la cualidad de la resurrección de
Cristo.
5. Los ángeles invocados como testigos de la resurrección
parecen insuficientes por esta discrepancia entre los evangelistas.
Efectivamente, el ángel que vieron las mujeres es descrito por Mt 28,2
como sentado sobre la piedra removida, mientras que Mc 16,5 lo
presenta dentro del sepulcro donde entraron las mujeres. Y, por otra
parte, según Jn 20,12 son dos los ángeles sentados dentro del
sepulcro, mientras que Lc 24,4 los presenta como dos varones que están
de pie. Luego los testimonios sobre la resurrección parecen
incongruentes.
Por contra está que Cristo, que es la Sabiduría de Dios (1 Cor
1,24), dispone todas las cosas con suavidad y de manera
conveniente, como se dice en Sab 8,1.
Respondo: Cristo dio a conocer su Resurrección
de dos maneras, a saber: con testimonios y con argumentos o señales. Y
ambas manifestaciones fueron suficientes en su género.
Se sirvió, efectivamente, de un doble testimonio para manifestar su
Resurrección a los discípulos, ninguno de los cuales puede refutarse.
El primer testimonio es el de los ángeles, que anunciaron la
Resurrección a las mujeres, como es evidente por todos los
Evangelistas. El otro es el testimonio de las Escrituras, que Él mismo
declaró para manifestación de su Resurrección, como se dice en Lc
24,25ss; 44ss.
También los argumentos fueron suficientes para probar su Resurrección
verdadera, e incluso gloriosa. Que su Resurrección fuera verdadera, lo
probó de un primer modo por parte del cuerpo. Acerca del cual
manifestó tres cosas: Primera, que era un cuerpo verdadero y sólido,
no fantástico y ligero, como lo es el aire. Y lo demostró presentando
su cuerpo como palpable, puesto que, en Lc 24,39, El mismo dice: Palpad y ved, porque un espírítu no tiene carne ni huesos, como veis
que yo tengo. Segunda, probó que era un cuerpo humano,
manifestándoles su verdadera figura, que veían con sus ojos. Tercera,
les probó que era numéricamente el mismo cuerpo que antes había
tenido, al presentarles las cicatrices de sus heridas. Por lo cual se
lee en Lc 24,38-39: Les dijo: Ved mis manos y mis pies, que soy yo
mismo.
De un segundo modo les probó la verdad de su Resurrección por parte
del alma unida otra vez al cuerpo. Y esto lo probó mediante las
operaciones de una triple vida. Primero, por la obra de la vida
nutritiva, puesto que comió y bebió con sus discípulos, como se lee en Lc 24,30-43. Segundo, por las obras de la vida sensitiva, ya que
respondía a las preguntas de los discípulos, y saludaba a los que se
hallaban presentes, con lo que demostraba que veía y que oía. Tercero,
por las obras de la vida intelectiva, porque hablaban con Él y
discurrían sobre las Escrituras.
Y para que nada faltase a la perfección de la prueba, demostró
también que tenía naturaleza divina mediante el milagro que hizo
cuando la pesca de los peces; y más adelante, al subir al cielo,
viéndolo ellos, porque, como se dice en Jn 3,13, nadie sube al
cielo sino el que bajó del cielo, el Hijo del hombre, que está en el
cielo.
También manifestó a los discípulos la gloria de su Resurrección al
entrar, cerradas las puertas, donde ellos estaban; de acuerdo
con lo cual dice Gregorio, en una Homilía: El Señor dio a palpar su carne, que introdujo
cerradas las puertas, para demostrar que, después de la Resurrección,
su cuerpo seguía teniendo la misma naturaleza, pero una gloria
distinta. Del mismo modo pertenecía a la propiedad de su gloria el haber desaparecido de la vista de sus discípulos, como se dice
en Lc 24,31, porque así demostraba que tenía poder para dejarse ver y
para no ser visto, lo cual pertenece a la condición del cuerpo
glorioso, como antes se ha dicho (q.54 a.1 ad 2; a.2 ad 1).
A las objeciones:
1. Aunque cada uno de los
argumentos en particular no fuese suficiente para probar la
resurrección de Cristo, sin embargo, tomados todos juntamente declaran
de modo perfecto su resurrección, sobre todo por el testimonio de la
Escritura, las palabras de los ángeles, y la afirmación de Cristo
confirmada con milagros. Pero los ángeles cuando se aparecían no
afirmaban que eran hombres, como afirmó Cristo de sí mismo ser
verdadero hombre.
Y, sin embargo, de una manera comía Cristo y de otra los ángeles.
Pues, al no ser los cuerpos tomados por los ángeles cuerpos vivos o
animados, su comer no era auténtico, aunque fuese verdadera la
masticación del alimento y la deglución en el interior del cuerpo
asumido. Por esto dijo el ángel, en Tob 12,18-19: Estando con
vosotros, daba la impresión de comer y beber como vosotros; pero yo me
sirvo de una comida invisible. En cambio, al ser el cuerpo de
Cristo verdaderamente animado, su comer fue auténtico. Como dice
Agustín en XIII De Civ. Dei: Lo que se quita a los
cuerpos de los resucitados, no es la facultad sino la necesidad de
comer. De donde, como escribe Beda, Cristo
comió porque quiso, no porque lo necesitó.
2. Como se acaba de exponer (en la
sol.), Cristo alegaba unos argumentos para probar la verdad de su
naturaleza humana, y otros para demostrar la gloria del resucitado.
Ahora bien, la condición de la naturaleza humana, considerada en sí
misma, es decir, en cuanto a su estado presente, se opone a la
condición de la gloria, según aquellas palabras de 1 Cor 15,43: Se
siembra en flaqueza, y se levanta en poder. Y, por este motivo,
los argumentos aducidos para probar la condición gloriosa dan la
impresión de ser contrarios a la naturaleza, no en absoluto, sino
teniendo en cuenta el estado presente; y viceversa. Por eso dice
Gregorio, en la homilía citada, que el Señor mostró
dos cosas admirables, y muy opuestas entre sí según la razón humana,
después de resucitado: Manifestó, en efecto, que su cuerpo era
incorruptible y, no obstante, palpable.
3. Como escribe Agustín, In
loann., el Señor dijo «no me toques, pues aún no he subido a
mi Padre», para que en aquella mujer se simbolizase la iglesia de los
gentiles, que no creyó en Cristo sino cuando hubo subido al Padre. O
así quiso Jesús que se creyese en El, esto es, así quiso ser tocado
espiritualmente, porque El y el Padre son una misma cosa. Pues en
cierto modo sube al Padre, con sus pensamientos interiores, aquel que
progresa de tal modo que le reconoce igual al Padre. Esta, en
cambio, todavía creía carnalmente en El, puesto que le lloraba como
hombre. El que se lea en otra parte (Mt 28,9) que María tocó a
Cristo, cuando junto con las otras mujeres se acercó y asió sus
pies, no supone una dificultad, como dice Severiano. Puesto que aquello alude a la figura, esto se refiere al sexo;
aquello versa sobre la gracia divina, esto sobre la naturaleza
humana.
O, como explica el Crisóstomo: Esta mujer deseaba
tratar con Cristo igual que antes de la pasión. Por efecto de la
alegría no pensaba en nada grande, aunque el cuerpo de Cristo se había
vuelto mucho mejor al resucitar. Y por eso dijo: Todavía no he
subido a mi Padre, como si dijera: No pienses quejo llevo una
vida terrena. El que me veas en la tierra, se debe a que todavía no he
subido a mi Padre; pero está a la mano el que suba. Por lo que
añade: Subo a mi Padre y a vuestro Padre (Jn
20,17).
4. Como escribe Agustín, en Ad
Orosium, el Señor resucitó con un cuerpo lleno
de claridad; pero no quiso aparecerse a sus discípulos con esa
claridad, porque no hubieran podido mirarla con sus ojos. Pues si
antes de morir y resucitar por nosotros, cuando se transfiguró en la
montaña, sus discípulos no pudieron verle, ¡cuánto menos podrán
contemplarle, cuando su cuerpo está lleno de claridad!
También es preciso tener en cuenta que el Señor, después de su
resurrección, quería mostrar, sobre todo, que El era el mismo que
había muerto. Esta intención podía ser impedida en caso de
manifestarles la claridad de su cuerpo. Porque el cambio que
se produce en el aspecto, acusa en grado máximo la
diversidad de lo que se contempla, ya que la vista juzga
principalmente los sensibles comunes, entre los que se encuentran lo
uno y lo mucho, o lo idéntico y lo diverso. Pero antes de la pasión,
para que los discípulos no mirasen con desdén la flaqueza de la misma,
Cristo procuraba especialmente mostrarles la gloria de su majestad,
que sobre todo pone de manifiesto la claridad del cuerpo. Y, por este
motivo, antes de la pasión, mostró de antemano su gloria a los
discípulos por medio de la claridad; en cambio, después de la
resurrección la manifestó por medio de otras señales.
5. Como expone Agustín en el
libro De consensu Evang., podemos entender
que las mujeres vieron un solo ángel, lo mismo según Mateo
(16,5), para que sepamos que, una
vez entradas en el sepulcro, es decir, en un recinto protegido con una
cerca, allí vieron al ángel, como dice Mateo (28,2), sentado
sobre la piedra removida del sepulcro; sentado a la derecha, como
escribe Marcos (16,5). Luego, cuando miraban en el interior el
lugar donde había estado tendido el cuerpo del Señor, vieron dos
ángeles, primero sentados, como dice Juan (20,12);y después
levantados, de modo que, al estar de pie, fuesen vistos, como dice
Lucas (24,4).
|