|
Sancti Thomae de Aquino Summa Theologiae
Textum Leoninum Romae 1889 editum
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit Corpus Thomisticum
Opera omnia S. Thomae Subsidia studii ab Enrique
Alarcón collecta et edita
Pampilonae ad Universitatis
Studiorum Navarrensis aedes A. D. MMII
IIIª Quaestio 48 De effectu passionis Christi
Prooemium
[49002] IIIª q. 48 pr. Deinde
considerandum est de effectu passionis Christi. Et primo, de modo efficiendi; secundo, de ipso effectu. Circa primum quaeruntur
sex. Primo, utrum passio Christi causaverit nostram salutem per
modum meriti. Secundo, utrum per modum satisfactionis. Tertio,
utrum per modum sacrificii. Quarto, utrum per modum redemptionis.
Quinto, utrum esse redemptorem sit proprium Christi. Sexto, utrum
causaverit effectum nostrae salutis per modum efficientiae.
Articulus 1 Utrum passio Christi causaverit nostram salutem per
modum meriti
[49003] IIIª q.
48 a. 1 arg. 1 Ad primum sic proceditur. Videtur quod passio
Christi non causaverit nostram salutem per modum meriti.
Passionum enim principia non sunt in nobis. Nullus autem meretur
vel laudatur nisi per id cuius principium est in ipso. Ergo
passio Christi nihil est operata per modum meriti.
[49004] IIIª q.
48 a. 1 arg. 2 Praeterea, Christus ab initio suae
conceptionis meruit et sibi et nobis, ut supra dictum est. Sed
superfluum est iterum mereri id quod alias meruerat. Ergo
Christus per suam passionem non meruit nostram salutem.
[49005] IIIª q.
48 a. 1 arg. 3 Praeterea, radix merendi est caritas. Sed
caritas Christi non fuit magis augmentata in passione quam ante.
Ergo non magis meruit salutem nostram patiendo quam ante fecerat.
[49006] IIIª q.
48 a. 1 s. c. Sed contra est quod, super illud Philipp. II, propter
quod et Deus exaltavit illum etc., dicit Augustinus, humilitas
passionis claritatis est meritum, claritas humilitatis est
praemium. Sed ipse clarificatus est non solum in seipso, sed
etiam in suis fidelibus, ut ipse dicit, Ioan. XVII. Ergo videtur
quod ipse meruit salutem suorum fidelium.
[49007] IIIª q. 48
a. 1 co. Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est,
Christo data est gratia non solum sicut singulari personae, sed
inquantum est caput Ecclesiae, ut scilicet ab ipso redundaret ad
membra. Et ideo opera Christi hoc modo se habent tam ad se quam
ad sua membra, sicut se habent opera alterius hominis in gratia
constituti ad ipsum. Manifestum est autem quod quicumque in
gratia constitutus propter iustitiam patitur, ex hoc ipso meretur
sibi salutem, secundum illud Matth. V, beati qui persecutionem
patiuntur propter iustitiam. Unde Christus non solum per suam
passionem sibi, sed etiam omnibus suis membris meruit salutem.
[49008] IIIª q.
48 a. 1 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod passio inquantum
huiusmodi, habet principium ab exteriori. Sed secundum quod eam
aliquis voluntarie sustinet, habet principium ab interiori.
[49009] IIIª q.
48 a. 1 ad 2 Ad secundum dicendum quod Christus a principio
suae conceptionis meruit nobis salutem aeternam, sed ex parte
nostra erant impedimenta quaedam, quibus impediebamur consequi
effectum praecedentium meritorum. Unde, ad removendum illa
impedimenta, oportuit Christum pati, ut supra dictum est.
[49010] IIIª q.
48 a. 1 ad 3 Ad tertium dicendum quod passio Christi habuit
aliquem effectum quem non habuerunt praecedentia merita, non
propter maiorem caritatem, sed propter genus operis, quod erat
conveniens tali effectui, ut patet ex rationibus supra inductis
de convenientia passionis Christi.
Articulus 2 Utrum passio Christi causaverit nostram salutem per modum
satisfactionis
[49011] IIIª q.
48 a. 2 arg. 1 Ad secundum sic proceditur. Videtur quod
passio Christi non causaverit nostram salutem per modum
satisfactionis. Eiusdem enim videtur esse satisfacere cuius est
peccare, sicut patet in aliis poenitentiae partibus; eiusdem enim
est conteri et confiteri cuius est peccare. Sed Christus non
peccavit, secundum illud I Pet. II, qui peccatum non fecit.
Ergo ipse non satisfecit propria passione.
[49012] IIIª q.
48 a. 2 arg. 2 Praeterea, nulli satisfit per maiorem
offensam. Sed maxima offensa fuit perpetrata in Christi passione,
quia gravissime peccaverunt qui eum occiderunt, ut supra dictum
est. Ergo videtur quod per passionem Christi non potuit Deo
satisfieri.
[49013] IIIª q.
48 a. 2 arg. 3 Praeterea, satisfactio importat aequalitatem
quandam ad culpam, cum sit actus iustitiae. Sed passio Christi
non videtur esse aequalis omnibus peccatis humani generis, quia
Christus non est passus secundum divinitatem, sed secundum
carnem, secundum illud I Pet. IV, Christo igitur passo in carne;
anima autem, in qua est peccatum, potior est quam caro. Non ergo
Christus sua passione satisfecit pro peccatis nostris.
[49014] IIIª q.
48 a. 2 s. c. Sed contra est quod ex persona eius dicitur in
Psalmo, quae non rapui, tunc exsolvebam. Non autem
exsolvit qui perfecte non satisfecit. Ergo videtur quod Christus
patiendo satisfecerit perfecte pro peccatis nostris.
[49015] IIIª q. 48
a. 2 co. Respondeo dicendum quod ille proprie satisfacit pro
offensa qui exhibet offenso id quod aeque vel magis diligit quam
oderit offensam. Christus autem, ex caritate et obedientia
patiendo, maius aliquid Deo exhibuit quam exigeret recompensatio
totius offensae humani generis. Primo quidem, propter
magnitudinem caritatis ex qua patiebatur. Secundo, propter
dignitatem vitae suae, quam pro satisfactione ponebat, quae erat
vita Dei et hominis. Tertio, propter generalitatem passionis et
magnitudinem doloris assumpti, ut supra dictum est. Et ideo
passio Christi non solum sufficiens, sed etiam superabundans
satisfactio fuit pro peccatis humani generis, secundum illud I
Ioan. II, ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro
nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi.
[49016] IIIª q.
48 a. 2 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod caput et membra
sunt quasi una persona mystica. Et ideo satisfactio Christi ad
omnes fideles pertinet sicut ad sua membra. Inquantum etiam duo
homines sunt unum in caritate, unus pro alio satisfacere potest,
ut infra patebit. Non autem est similis ratio de confessione et
contritione, quia satisfactio consistit in actu exteriori, ad
quem assumi possunt instrumenta; inter quae computantur etiam
amici.
[49017] IIIª q.
48 a. 2 ad 2 Ad secundum dicendum quod maior fuit caritas
Christi patientis quam malitia crucifigentium. Et ideo plus
potuit Christus satisfacere sua passione quam crucifixores
offendere occidendo, in tantum quod passio Christi sufficiens
fuit, et superabundans, ad satisfaciendum pro peccatis
crucifigentium ipsum.
[49018] IIIª q.
48 a. 2 ad 3 Ad tertium dicendum quod dignitas carnis Christi
non est aestimanda solum secundum carnis naturam, sed secundum
personam assumentem, inquantum scilicet erat caro Dei, ex quo
habebat dignitatem infinitam.
Articulus 3 Utrum passio Christi causaverit nostram salutem per modum sacrificii
[49019] IIIª q.
48 a. 3 arg. 1 Ad tertium sic proceditur. Videtur quod passio
Christi non fuerit operata per modum sacrificii. Veritas enim
debet respondere figurae. Sed in sacrificiis veteris legis, quae
erant figurae Christi, nunquam offerebatur caro humana, quinimmo
haec sacrificia nefanda habebantur, secundum illud Psalmi, effuderunt
sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum, quas
sacrificaverunt sculptilibus Chanaan. Ergo videtur quod
passio Christi sacrificium dici non possit.
[49020] IIIª q.
48 a. 3 arg. 2 Praeterea, Augustinus dicit, in X de Civ. Dei,
quod sacrificium visibile invisibilis sacrificii sacramentum,
idest sacrum signum, est. Sed passio Christi non est signum,
sed magis significatum per alia signa. Ergo videtur quod passio
Christi non sit sacrificium.
[49021] IIIª q.
48 a. 3 arg. 3 Praeterea, quicumque offert sacrificium,
aliquid sacrum facit, ut ipsum nomen sacrificii demonstrat. Illi
autem qui Christum occiderunt, non fecerunt aliquod sacrum, sed
magnam malitiam perpetraverunt. Ergo passio Christi magis fuit
maleficium quam sacrificium.
[49022] IIIª q.
48 a. 3 s. c. Sed contra est quod apostolus dicit, Ephes. V, tradidit
semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem
suavitatis.
[49023] IIIª q. 48
a. 3 co. Respondeo dicendum quod sacrificium proprie dicitur
aliquid factum in honorem proprie Deo debitum, ad eum placandum.
Et inde est quod Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, verum
sacrificium est omne opus quod agitur ut sancta societate Deo
inhaereamus, relatum scilicet ad illum finem boni quo veraciter
beati esse possumus. Christus autem, ut ibidem subditur, seipsum
obtulit in passione pro nobis, et hoc ipsum opus, quod
voluntarie passionem sustinuit, fuit Deo maxime acceptum, utpote
ex caritate proveniens. Unde manifestum est quod passio Christi
fuit verum sacrificium. Et, sicut ipse postea subdit in eodem
libro, huius veri sacrificii multiplicia variaque signa erant
sacrificia prisca sanctorum, cum hoc unum per multa figuraretur,
tanquam verbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum
commendaretur; et, cum quatuor considerentur in omni sacrificio,
ut Augustinus dicit in IV de Trin., scilicet cui offeratur, a
quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur, idem ipse
qui unus verusque mediator per sacrificium pacis reconciliat nos
Deo, unum cum illo maneret cui offerebat, unum in se faceret pro
quibus offerebat, unus ipse esset qui offerebat, et quod
offerebat.
[49024] IIIª q.
48 a. 3 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, licet veritas
respondeat figurae quantum ad aliquid, non tamen quantum ad
omnia, quia oportet quod veritas figuram excedat. Et ideo
convenienter figura huius sacrificii, quo caro Christi offertur
pro nobis, fuit caro, non hominum, sed aliorum animalium
significantium carnem Christi. Quae est perfectissimum
sacrificium. Primo quidem quia, ex eo quod est humanae naturae
caro, congrue pro hominibus offertur, et ab eis sumitur sub
sacramento. Secundo quia, ex eo quod erat passibilis et mortalis,
apta erat immolationi. Tertio quia, ex hoc quod erat sine
peccato, efficax erat ad emundanda peccata. Quarto quia, ex eo
quod erat caro ipsius offerentis, erat Deo accepta propter
caritatem suam carnem offerentis. Unde Augustinus dicit, in IV de
Trin., quid tam congruenter ab hominibus sumeretur quod pro
eis offerretur, quam humana caro? Et quid tam aptum huic
immolationi quam caro mortalis? Et quid tam mundum pro mundandis
vitiis mortalium quam sine contagione carnalis concupiscentiae
caro nata in utero et ex utero virginali? Et quid tam grate
offerri et suscipi posset quam caro sacrificii nostri, corpus
effectum sacerdotis nostri?
[49025] IIIª q.
48 a. 3 ad 2 Ad secundum dicendum quod Augustinus ibi
loquitur de sacrificiis visibilibus figuralibus. Et tamen ipsa
passio Christi, licet sit aliquid significatum per alia
sacrificia figuralia, est tamen signum alicuius rei observandae a
nobis, secundum illud I Pet. IV, Christo igitur passo in
carne, et vos eadem cogitatione armamini, quia qui passus est in
carne, desiit a peccatis; ut iam non hominum desideriis, sed
voluntati Dei, quod reliquum est in carne vivat temporis.
[49026] IIIª q.
48 a. 3 ad 3 Ad tertium dicendum quod passio Christi ex parte
occidentium ipsum fuit maleficium, sed ex parte ipsius ex
caritate patientis fuit sacrificium. Unde hoc sacrificium ipse
Christus obtulisse dicitur, non autem illi qui eum occiderunt.
Articulus 4 Utrum passio Christi causaverit nostram salutem per modum
redemptionis
[49027] IIIª q.
48 a. 4 arg. 1 Ad quartum sic proceditur. Videtur quod passio
Christi non fuerit operata nostram salutem per modum
redemptionis. Nullus enim emit vel redimit quod suum esse non
desiit. Sed homines nunquam desierunt esse Dei, secundum illud
Psalmi, domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et
universi qui habitant in eo. Ergo videtur quod Christus non
redemerit nos sua passione.
[49028] IIIª q.
48 a. 4 arg. 2 Praeterea, sicut Augustinus dicit, XIII de
Trin., Diabolus a Christo iustitia superandus fuit. Sed
hoc exigit iustitia, ut ille qui invasit dolose rem alienam,
debeat privari, quia fraus et dolus nemini debet patrocinari,
ut etiam iura humana dicunt. Cum ergo Diabolus creaturam Dei,
scilicet hominem, dolose deceperit et sibi subiugaverit, videtur
quod non debuit homo per modum redemptionis ab eius eripi
potestate.
[49029] IIIª q.
48 a. 4 arg. 3 Praeterea, quicumque emit aut redimit aliquid,
pretium solvit ei qui possidebat. Sed Christus non solvit
sanguinem suum, qui dicitur esse pretium redemptionis nostrae,
Diabolo, qui nos captivos tenebat. Non ergo Christus sua passione
nos redemit.
[49030] IIIª q.
48 a. 4 s. c. Sed contra est quod dicitur I Pet. I, non
corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra
conversatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine, quasi
agni immaculati et incontaminati, Christi. Et Galat. III
dicitur, Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro
nobis maledictum. Dicitur autem pro nobis factus maledictum,
inquantum pro nobis passus est in ligno, ut supra dictum est.
Ergo per passionem suam nos redemit.
[49031] IIIª q. 48
a. 4 co. Respondeo dicendum quod per peccatum dupliciter homo
obligatus erat. Primo quidem, servitute peccati, quia qui
facit peccatum, servus est peccati, ut dicitur Ioan. VIII; et
II Pet. II, a quo quis superatus est, huic et servus addictus
est. Quia igitur Diabolus hominem superaverat inducendo eum
ad peccatum, homo servituti Diaboli addictus erat. Secundo,
quantum ad reatum poenae, quo homo erat obligatus secundum Dei
iustitiam. Et haec est servitus quaedam, ad servitutem enim
pertinet quod aliquis patiatur quod non vult, cum liberi hominis
sit uti seipso ut vult. Igitur, quia passio Christi fuit
sufficiens et superabundans satisfactio pro peccato et reatu
generis humani, eius passio fuit quasi quoddam pretium, per quod
liberati sumus ab utraque obligatione. Nam ipsa satisfactio qua
quis satisfacit sive pro se sive pro alio, pretium quoddam
dicitur quo se redimit a peccato et poena, secundum illud Dan.
IV, peccata tua eleemosynis redime. Christus autem
satisfecit, non quidem pecuniam dando aut aliquid huiusmodi, sed
dando id quod fuit maximum, seipsum, pro nobis. Et ideo passio
Christi dicitur esse nostra redemptio.
[49032] IIIª q.
48 a. 4 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod homo dicitur esse
Dei dupliciter. Uno modo, inquantum subiicitur potestati eius. Et
hoc modo nunquam homo desiit Dei esse, secundum illud Dan. IV, dominatur
excelsus in regno hominum, et cuicumque voluerit, dabit illud.
Alio modo, per unionem caritatis ad eum, secundum quod dicitur
Rom. VIII, si quis spiritum Christi non habet, hic non est
eius. Primo igitur modo, nunquam homo desiit esse Dei.
Secundo modo, desiit esse Dei per peccatum. Et ideo, inquantum
fuit a peccato liberatus, Christo passo satisfaciente, dicitur
per passionem Christi esse redemptus.
[49033] IIIª q.
48 a. 4 ad 2 Ad secundum dicendum quod homo peccando
obligatus erat et Deo et Diabolo. Quantum enim ad culpam, Deum
offenderat, et Diabolo se subdiderat, ei consentiens. Unde
ratione culpae non erat factus servus Dei, sed potius, a Dei
servitute recedens, Diaboli servitutem incurrerat, Deo iuste hoc
permittente propter offensam in se commissam. Sed quantum ad
poenam, principaliter homo erat Deo obligatus, sicut summo
iudici, Diabolo autem tanquam tortori, secundum illud Matth. V, ne
forte tradat te adversarius tuus iudici, et iudex tradat te
ministro, idest Angelo poenarum crudeli, ut Chrysostomus
dicit. Quamvis igitur Diabolus iniuste, quantum in ipso erat,
hominem, sua fraude deceptum, sub servitute teneret, et quantum
ad culpam et quantum ad poenam, iustum tamen erat hoc hominem
pati, Deo hoc permittente quantum ad culpam, et ordinante quantum
ad poenam. Et ideo per respectum ad Deum iustitia exigebat quod
homo redimeretur, non autem per respectum ad Diabolum.
[49034] IIIª q.
48 a. 4 ad 3 Ad tertium dicendum quod, quia redemptio
requirebatur ad hominis liberationem per respectum ad Deum, non
autem per respectum ad Diabolum; non erat pretium solvendum
Diabolo, sed Deo. Et ideo Christus sanguinem suum, qui est
pretium nostrae redemptionis, non dicitur obtulisse Diabolo, sed
Deo.
Articulus 5 Utrum esse Redemptorem sit proprium Christi
[49035] IIIª q.
48 a. 5 arg. 1 Ad quintum sic proceditur. Videtur quod esse
redemptorem non sit proprium Christi. Dicitur enim in Psalmo, redemisti
me, domine Deus veritatis. Sed esse dominum Deum veritatis
convenit toti Trinitati. Non ergo est proprium Christo.
[49036] IIIª q.
48 a. 5 arg. 2 Praeterea, ille dicitur redimere qui dat
pretium redemptionis. Sed Deus pater dedit filium suum
redemptionem pro peccatis nostris, secundum illud Psalmi, redemptionem
misit dominus populo suo; Glossa, idest Christum, qui dat
redemptionem captivis. Ergo non solum Christus, sed etiam
Deus pater nos redemit.
[49037] IIIª q.
48 a. 5 arg. 3 Praeterea, non solum passio Christi, sed etiam
aliorum sanctorum, proficua fuit ad nostram salutem, secundum
illud Coloss. I, gaudeo in passionibus pro vobis, et adimpleo
ea quae desunt passionum Christi in carne mea pro corpore eius,
quod est Ecclesia. Ergo non solum Christus debet dici redemptor,
sed etiam alii sancti.
[49038] IIIª q.
48 a. 5 s. c. Sed contra est quod dicitur Galat. III, Christus
nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum.
Sed solus Christus factus est pro nobis maledictum. Ergo solus
Christus debet dici noster redemptor.
[49039] IIIª q. 48
a. 5 co. Respondeo dicendum quod ad hoc quod aliquis redimat,
duo requiruntur, scilicet actus solutionis, et pretium solutum.
Si enim aliquis solvat pro redemptione alicuius rei pretium, si
non est suum, sed alterius, non dicitur ipse redimere
principaliter, sed magis ille cuius est pretium. Pretium autem
redemptionis nostrae est sanguis Christi, vel vita eius
corporalis quae est in sanguine, quam ipse Christus exsolvit.
Unde utrumque istorum ad Christum pertinet immediate inquantum
est homo, sed ad totam Trinitatem sicut ad causam primam et
remotam, cuius erat et ipsa vita Christi sicut primi auctoris, et
a qua inspiratum fuit ipsi homini Christo ut pateretur pro nobis.
Et ideo esse immediate redemptorem est proprium Christi inquantum
est homo, quamvis ipsa redemptio possit attribui toti Trinitati
sicut primae causae.
[49040] IIIª q.
48 a. 5 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod Glossa sic exponit,
tu, Deus veritatis, redemisti me in Christo clamante, in manus
tuas, domine, commendo spiritum meum. Et sic redemptio
immediate pertinet ad hominem Christum, principaliter autem ad
Deum.
[49041] IIIª q.
48 a. 5 ad 2 Ad secundum dicendum quod pretium redemptionis
nostrae homo Christus solvit immediate, sed de mandato patris
sicut primordialis auctoris.
[49042] IIIª q.
48 a. 5 ad 3 Ad tertium dicendum quod passiones sanctorum
proficiunt Ecclesiae, non quidem per modum redemptionis, sed per
modum exhortationis et exempli, secundum illud II Cor. I, sive
tribulamur pro vestra exhortatione et salute.
Articulus 6 Utrum passio Christi fuerit operata nostram salutem per modum
efficientiae
[49043] IIIª q.
48 a. 6 arg. 1 Ad sextum sic proceditur. Videtur quod passio
Christi non fuerit operata nostram salutem per modum
efficientiae. Causa enim efficiens nostrae salutis est magnitudo
divinae virtutis, secundum illud Isaiae LIX, ecce, non est
abbreviata manus eius, ut salvare non possit. Christus autem
crucifixus est ex infirmitate, ut dicitur II Cor. XIII. Non ergo
passio Christi efficienter operata est salutem nostram.
[49044] IIIª q.
48 a. 6 arg. 2 Praeterea, nullum agens corporale efficienter
agit nisi per contactum, unde etiam et Christus tangendo mundavit
leprosum, ut ostenderet carnem suam salutiferam virtutem
habere, sicut Chrysostomus dicit. Sed passio Christi non
potuit contingere omnes homines. Ergo non potuit efficienter
operari omnium hominum salutem.
[49045] IIIª q.
48 a. 6 arg. 3 Praeterea, non videtur eiusdem esse operari
per modum meriti, et per modum efficientiae, quia ille qui
meretur, expectat effectum ab alio. Sed passio Christi operata
est nostram salutem per modum meriti. Non ergo per modum
efficientiae.
[49046] IIIª q.
48 a. 6 s. c. Sed contra est quod dicitur I Cor. I, quod verbum
crucis his qui salvi fiunt est virtus Dei. Sed virtus Dei
efficienter operatur nostram salutem. Ergo passio Christi in
cruce efficienter operata est nostram salutem.
[49047] IIIª q. 48
a. 6 co. Respondeo dicendum quod duplex est efficiens,
principale, et instrumentale. Efficiens quidem principale humanae
salutis Deus est. Quia vero humanitas Christi est divinitatis
instrumentum, ut supra dictum est, ex consequenti omnes actiones
et passiones Christi instrumentaliter operantur, in virtute
divinitatis, ad salutem humanam. Et secundum hoc, passio Christi
efficienter causat salutem humanam.
[49048] IIIª q.
48 a. 6 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod passio Christi,
relata ad Christi carnem, congruit infirmitati assumptae, relata
vero ad divinitatem, consequitur ex ea infinitam virtutem,
secundum illud I Cor. I, quod infirmum est Dei, fortius est
hominibus; quia scilicet ipsa infirmitas Christi, inquantum
est Dei, habet virtutem excedentem omnem virtutem humanam.
[49049] IIIª q.
48 a. 6 ad 2 Ad secundum dicendum quod passio Christi, licet
sit corporalis, habet tamen spiritualem virtutem ex divinitate
unita. Et ideo per spiritualem contactum efficaciam sortitur,
scilicet per fidem et fidei sacramenta, secundum illud apostoli, quem
proposuit propitiatorem per fidem in sanguine eius.
[49050] IIIª q.
48 a. 6 ad 3 Ad tertium dicendum quod passio Christi,
secundum quod comparatur ad divinitatem eius, agit per modum
efficientiae; inquantum vero comparatur ad voluntatem animae
Christi, agit per modum meriti; secundum vero quod consideratur
in ipsa carne Christi, agit per modum satisfactionis, inquantum
per eam liberamur a reatu poenae; per modum vero redemptionis,
inquantum per eam liberamur a servitute culpae; per modum autem
sacrificii, inquantum per eam reconciliamur Deo, ut infra
dicetur.
|
(La versión española, con algunos retoques, es la de Hernán J. González -en
hig.com.ar-; y, en algunos casos la de la BAC de 1955 e incluso la de 1994)
IIIª Cuestión 48 El modo en que actúa la pasión de Cristo
Proemio
Artículo 1:
¿La pasión de Cristo causó nuestra salvación bajo la modalidad de
mérito?
Objeciones por las que parece que la pasión de Cristo no causó
nuestra salvación bajo la modalidad de mérito.
1. Los principios de los sufrimientos no están en nosotros. Pero
nadie merece o es alabado sino por lo que tiene en él su principio.
Luego la pasión de Cristo no causó nuestra salvación a modo de
mérito.
2. Cristo mereció desde el principio de su concepción para
sí y para nosotros, como antes se ha dicho ( q.34 a.3). Ahora bien,
resulta superfluo merecer de nuevo lo que uno había merecido en otro
tiempo. Luego Cristo no mereció nuestra salvación por su
pasión.
3. La raíz del mérito es la caridad. Pero la caridad de
Cristo, a la hora de su pasión, no fue mayor que antes de este
momento. Luego, al padecer, no mereció más nuestra salvación de lo que
antes la había merecido.
Por contra está que, sobre Flp 2,9 —por lo cual Dios le
exaltó, etc.—, comenta Agustín ': La humildad de la pasión es
el mérito de la gloria; la gloria de la humildad es el premio.
Pero él fue glorificado no sólo en sí mismo, sino también en sus
fieles, como dice en Jn 17,10. Luego parece que él mereció la
salvación de sus fieles.
Respondo: Como antes se ha expuesto ( q.7 a.1 y
9;
q.8 a.1 y
5), a Cristo le fue dada la gracia no sólo como a persona
singular, sino como cabeza de la Iglesia, es a saber, para que desde
él redundase en los miembros. Y por eso las obras de Cristo, en este
aspecto, se comportan, tanto para Él como para sus miembros, lo mismo
que se portan las obras de otro hombre constituido en gracia respecto
de sí mismo. Y es evidente que quienquiera que, constituido en gracia,
padece por la justicia, merece por eso mismo la salvación, conforme al
pasaje de Mt 5,10: Bienaventurados los que padecen persecución por
la justicia. Por consiguiente, Cristo, por su pasión, mereció la
salvación no sólo para Él, sino también para todos sus
miembros.
A las objeciones:
1. La pasión, en cuanto tal, tiene
un principio exterior. Pero en cuanto uno la padece voluntariamente,
tiene un principio interior.
2. Cristo, desde el principio de su
concepción, nos mereció la salvación eterna; pero por nuestra parte
existían ciertos impedimentos que nos estorbaban conseguir el efecto
de los méritos precedentes. Por eso, con el fin de apartar tales
impedimentos, fue conveniente que Cristo padeciese, como antes se ha
dicho ( q.46 a.3).
3. La pasión de Cristo tuvo algún
efecto que no tuvieron los méritos precedentes, no por una mayor
caridad, sino por la naturaleza de la obra, que concordaba con tal
efecto, como es manifiesto por las razones alegadas sobre la
conveniencia de la pasión de Cristo (en la sol.).
Artículo 2:
¿La pasión de Cristo fue causa de nuestra salvación a modo de
satisfacción?
Objeciones por las que parece que la pasión de Cristo no fue causa de
nuestra salvación a modo de satisfacción.
1. Parece que el satisfacer es propio del que peca, como es notorio
en las otras partes de la penitencia, pues el dolerse y el confesarse
es propio del que peca. Pero Cristo no pecó, conforme a las palabras
de 1 Pe 2,22: El, que no cometió pecado. Luego no satisfizo con
su propia pasión.
2. A nadie se satisface con una ofensa mayor. Ahora bien, la
ofensa suprema fue la perpetrada en la pasión de Cristo, porque
quienes le mataron pecaron gravísimamente, como antes queda dicho
( q.47 a.6). Luego da la impresión de que a Dios no se le pudo
satisfacer mediante la pasión de Cristo.
3. La satisfacción incluye una cierta igualdad con la
culpa, por ser un acto de justicia. Pero la pasión de Cristo no parece
equivaler a todos los pecados del género humano, porque Cristo no
padeció en su divinidad, sino en su carne, según aquellas palabras de
1 Pe 4,1: Cristo padeció en la carne. Y el alma, en la que se
da el pecado, es mayor que la carne. Luego Cristo no satisfizo con su
pasión por nuestros pecados.
Por contra está lo que, en nombre de Cristo, se dice en Sal 68,5:
Pagaba lo que no robé. Pero no paga el que no satisface
perfectamente. Luego parece que Cristo, padeciendo, satisfizo
perfectamente por nuestros pecados.
Respondo: Propiamente satisface aquel que
muestra al ofendido algo que ama igual o más que aborrece el otro la
ofensa. Ahora bien, Cristo, al padecer por caridad y por obediencia,
presentó a Dios una ofrenda mayor que la exigida como recompensa por
todas las ofensas del género humano. Primero, por la grandeza de la
caridad con que padecía. Segundo, por la dignidad de su propia vida,
ofrecida como satisfacción, puesto que era la vida de Dios y del
hombre. Tercero, por la universalidad de su pasión y por la grandeza
del dolor asumido, como antes se ha dicho ( q.46 a.5 y
6). Y, por tal
motivo, la pasión de Cristo no fue sólo una satisfacción suficiente,
sino también superabundante por los pecados del género humano, según
aquellas palabras de 1 Jn 2,2: El es víctima de propiciación por
nuestros pecados; y no sólo por los nuestros, sino también por los del
mundo entero.
A las objeciones:
1. La cabeza y los miembros son
como una sola persona mística. Y, por tal motivo, la satisfacción de
Cristo pertenece a todos los fieles como miembros suyos. Incluso dos
hombres, en cuanto forman una sola cosa por medio de la caridad, son
capaces de satisfacer el uno por el otro, como se declarará más
adelante (véase Suppl. q.13 a.2). Pero no existe una razón
semejante en lo que se refiere a la confesión y a la contrición,
porque la satisfacción se concreta en un acto exterior, al que pueden
asociarse instrumentos, entre los cuales se cuentan los
amigos.
2. La caridad de Cristo, al
padecer, fue mayor que la malicia de quienes le crucificaron. Y por
eso Cristo pudo satisfacer más con su pasión que lo pudieron ofender,
al matarle, los que le crucificaron, en cuanto que la pasión de Cristo
fue suficiente y superabundante para satisfacer por los pecados de los
que le crucificaron.
3. La dignidad de la carne de
Cristo no debe apreciarse sólo conforme a la naturaleza de la carne,
sino de acuerdo con la persona que la asume, es decir, en cuanto que
era carne de Dios, lo cual la daba una dignidad infinita.
Artículo 3:
¿Obró la pasión de Cristo a modo de sacrificio?
Objeciones por las que parece que la pasión de Cristo no obró a modo
de sacrificio.
1. La verdad debe corresponder a la figura. Pero en los sacrificios
de la ley antigua, que eran figuras de Cristo, nunca se ofrecía carne
humana; antes bien, tales sacrificios eran tenidos por nefandos, según
aquellas palabras de Sal 105,38: Derramaron sangre inocente, la
sangre de sus hijos y de sus hijas, sacrificándolos a los ídolos de
Canaán. Luego parece que la pasión de Cristo no puede llamarse
sacrificio.
2. Agustín, en De Civ. Dei,
escribe: El sacrificio visible es el sacramento del sacrificio
invisible, es decir, un signo sagrado. Ahora bien, la pasión de
Cristo no es un signo, sino más bien lo significado por los otros
signos. Luego parece que la pasión de Cristo no es
sacrificio.
3. Todo el que ofrece un sacrificio realiza una acción
sagrada, como lo manifiesta el mismo nombre de sacrificio. Pero
los que mataron a Cristo no realizaron una acción sagrada, sino que
cometieron una inmensa maldad. Luego la pasión de Cristo fue más bien
un maleficio que un sacrificio.
Por contra está lo que dice el Apóstol en Ef 5,2: Se entregó por
nosotros como oblación y hostia a Dios de suave olor.
Respondo: Propiamente se llama sacrificio la
obra hecha con el honor que de verdad le es debido a Dios, con el fin
de aplacarle. Y de ahí proviene lo que dice Agustín en el libro X De Civ. Dei:
Es verdadero sacrificio toda obra
hecha para unirnos con Dios en santa sociedad, es decir, la referida a
aquel fin bueno mediante el cual podemos ser verdaderamente
bienaventurados. Ahora bien, Cristo, como se añade en el mismo
lugar, en la pasión se ofreció a sí mismo por nosotros, y el
mismo hecho de haber sufrido voluntariamente la pasión fue una obra
acepta a Dios en grado sumo, como que procedía de la caridad. Por lo
que resulta evidente que la pasión de Cristo fue un verdadero
sacrificio. Y, como el propio Agustín añade luego en el mismo
libro, de este verdadero sacrificio fueron muchos y
variados signos los antiguos sacrificios de los santos, estando
representado este único sacrificio por muchas figuras, como si se
expresase una misma cosa con diversas palabras, a fin de recomendarla
mucho sin fastidio; y, teniendo en cuenta que en todo
sacrificio deben tenerse presentes cuatro cosas, como escribe
Agustín en IV De Trin., a saber: a quién se
ofrece, quién lo ofrece, qué se ofrece, por quiénes se ofrece, el
mismo único y verdadero mediador que nos reconcilia con Dios por medio
del sacrificio pacífico, permanecía uno con aquel a quien lo ofrecía,
hacia uno en sí mismo a aquellos por quienes lo ofrecía, siendo uno
mismo el que ofrecía y lo que ofrecía.
A las objeciones:
1. Aunque la verdad responda en
algún aspecto a la figura, no concuerda enteramente con la misma,
porque es justo que la verdad supere a la figura. Y, por este motivo,
la figura de este sacrificio, en el que se ofrece por nosotros la
carne de Cristo, fue oportunamente la carne, no la humana, sino la de
diversos animales, que figuraban la carne de Cristo. Esta es el
sacrificio perfectísimo: Primero, porque, siendo carne de naturaleza
humana, se ofrece convenientemente por los hombres, y éstos la comen
bajo forma sacramental. Segundo, porque, siendo pasible y mortal,
resultaba apta para la inmolación. Tercero, porque, al carecer de
pecado, era eficaz para limpiar los pecados. Cuarto, porque, siendo la
carne del mismo que la ofrecía, resultaba acepta a Dios por la caridad
del que ofrecía su propia carne.
De donde dice Agustín en IV De Trin.: ¿Qué cosa
podrían tomar los hombres más conveniente para ofrecerla por sí mismos
que la carne humana? Y ¿qué más apto para la inmolación que la carne
mortal? Y ¿qué tan puro para limpiar los vicios de los hombres como la
carne concebida y nacida de un seno virginal sin el contagio de la
concupiscencia carnal? Y ¿qué cosa podía ser ofrecida y aceptada tan gratamente como la carne de
nuestro sacrificio, hecha cuerpo de nuestro sacerdote?
2. Allí habla Agustín de
sacrificios visibles figurativos. Y, sin embargo, la pasión de Cristo,
a pesar de ser algo significado por otros sacrificios figurativos, es,
con todo, signo de algo que nosotros debemos observar, de acuerdo con
1 Pe 4,1-2: Puesto que Cristo padeció en la carne, armaos también
vosotros del mismo pensamiento: Que quien padeció en la carne, rompió
con los pecados, para vivir el resto del tiempo en la carne, no ya
para las concupiscencias humanas, sino para la voluntad de
Dios.
3. La pasión de Cristo fue, por
parte de quienes le mataron, un maleficio; pero, por parte de quien
padecía por caridad, fue un sacrificio. Por eso se dice que el propio
Cristo ofreció este sacrificio, pero no los que le
mataron.
Artículo 4:
¿Realizó la pasión de Cristo nuestra salvación a modo de
redención?
Objeciones por las que parece que la pasión de Cristo no realizó
nuestra salvación a modo de redención.
1. Nadie compra o redime lo que no ha dejado de ser suyo. Pero los
hombres nunca dejaron de ser de Dios, conforme a lo que se lee en Sal
23,1: Del Señor es la tierra y cuanto la llena, el orbe y cuantos
lo habitan. Luego parece que Cristo no nos redimió con su
pasión.
2. Como dice Agustín en XIII De Trin., el diablo debía ser vencido por Cristo con la justicia. Ahora
bien, la justicia exige que quien con dolo se apoderó de cosa ajena,
sea privado de ella, porque el fraude y el dolo a nadie deben
favorecer, como enseña también el derecho de gentes. Por consiguiente, habiendo engañado y subyugado el diablo
dolosamente al hombre, criatura de Dios, parece que el hombre no debió
ser liberado de su potestad a modo de redención.
3. El que compra o redime algo, paga el precio a quien lo
posee. Pero Cristo no paga con su sangre, llamada precio de nuestra
redención, al diablo, que nos tenía cautivos. Luego Cristo no nos
redimió con su pasión.
Por contra está lo que se lee en 1Pe 1,18-19: No habéis sido
rescatados de vuestro vano vivir según la tradición de vuestros padres
con oro o con plata corruptibles, sino con la sangre preciosa de
Cristo, como de cordero inmaculado y sin defecto. Y en Gal 3,13 se
dice: Cristo nos redimió de la maldición de la ley, hecho maldición
por nosotros. Se dice que se hizo maldición por nosotros en cuanto
que padeció por nosotros en la cruz, como antes se ha expuesto ( q.46 a.4 ad 3). Luego nos redimió por medio de su pasión.
Respondo: El hombre estaba encadenado por el
pecado de dos modos: Primero, por la esclavitud del pecado, porque quien comete pecado es esclavo del pecado, como se dice en Jn
8,34, y en 2 Pe 2,19: Uno queda esclavo de aquel que le vence.
Por consiguiente, habiendo vencido el diablo al hombre mediante la
inducción al pecado, el hombre quedó sujeto a la esclavitud del
diablo. Segundo, en cuanto al reato de la pena, con el que el hombre
quedaba ligado conforme a la justicia divina. Y esto es también una
cierta esclavitud, pues a la esclavitud pertenece el que uno sufra lo
que no quiere, por ser propio del hombre libre disponer de sí mismo
como él quiere.
En consecuencia, habiendo sido la pasión de Cristo satisfacción
suficiente y sobreabundante por el pecado y por el reato del género
humano, fue como un precio mediante el cual fuimos
liberados de una y otra esclavitud. Pues la misma satisfacción que
alguien ofrece por sí o por otro se llama un cierto precio con el que
uno se redime del pecado y de la pena, conforme a las palabras de Dan
4,24: Redime tus pecados con limosnas. Y Cristo satisfizo, no
entregando dinero o cosa semejante, sino dando por
nosotros lo más grande imaginable, Él mismo. Y por este motivo, la
pasión de Cristo es llamada redención nuestra.
A las objeciones:
1. Se afirma que el hombre es de
Dios de dos modos: Uno, en cuanto que está sometido a su poder. Y, en
este sentido, el hombre nunca ha dejado de ser posesión de Dios,
conforme a aquellas palabras de Dan 4,22.29: El Altísimo domina
sobre el reino de los hombres, y se lo dará a quien le plazca.
Otro, por la unión con El mediante la caridad, como se dice en Rom
8,9: Si alguno no tiene el Espíritu de Cristo, éste no es de
Cristo.
En consecuencia, del primer modo, el hombre no ha dejado nunca de ser
de Dios. Del segundo, dejó de ser de Dios a causa del pecado. Y por
tanto, en cuanto que fue liberado del pecado por Cristo, que satisfizo
con su pasión, se dice que fue redimido por la pasión de
Cristo.
2. El hombre, al pecar, quedaba
ligado a Dios y al diablo. Con la culpa había ofendido a Dios y se
había sometido al diablo, prestándole asentimiento. De donde, en
virtud de la culpa, no se había hecho siervo de Dios, sino más bien,
al apartarse de Dios, había incurrido en la esclavitud del diablo,
permitiéndolo Dios justamente por causa de la ofensa cometida contra
El. Pero, por razón de la pena, el hombre estaba ligado principalmente
con Dios, como con su juez supremo, y con el diablo, como con su
verdugo, conforme a aquel pasaje de Mt 5,25: No sea que tu
adversario te entregue al juez y el juez al alguacil, esto es, al ángel
cruel de los castigos, como lo interpreta el Crisóstomo. Así pues, aunque el diablo, en cuanto a sí mismo se refería, injustamente retuviese al hombre, al que con fraude había engañado, bajo su esclavitud, lo mismo en lo que se refiere a la culpa que en lo que atañe a la pena, era justo, no obstante, que el hombre padeciese, permitiéndolo Dios en cuanto a la culpa, y disponiéndolo El en cuanto a la pena. Y por tanto, en lo que toca a Dios, su justicia exigía que el hombre fuese redimido; pero no lo exigía en lo que se refiere al diablo.
3. Al ser necesaria la redención
del hombre por lo que a Dios se refiere, y no por lo que al diablo
atañe, no era preciso pagar el precio al diablo, sino a Dios; y por
este motivo no se dice que Cristo haya ofrecido su sangre, que es el
precio de nuestra redención, al diablo, sino a Dios.
Artículo 5:
¿El ser Redentor es propio de Cristo?
Objeciones por las que parece que el ser redentor no es privativo de
Cristo.
1. Se dice en Sal 30,6: Me has rescatado, Señor, Dios
verdadero. Ahora bien, el ser Señor, Dios verdadero, es común a
toda la Trinidad. Luego no es propio de Cristo.
2. Se dice que redime aquel que entrega el precio de la
redención. Pero Dios Padre entregó a su Hijo como redención por
nuestros pecados, conforme a aquellas palabras de Sal 110,9: El
Señor envió la redención a su pueblo, esto es, a Cristo, que
otorga la redención a los cautivos, como interpreta la Glosa. Luego no nos redimió solamente Cristo, sino
también Dios Padre.
3. No sólo fue provechosa para nuestra salvación la pasión
de Cristo, sino que igualmente lo fue la de los demás santos, según
aquel pasaje de Col 1,24: Me alegro de mis padecimientos por
vosotros y completo en mi carne lo que falta a los padecimientos de
Cristo, en favor de su cuerpo, que es la Iglesia. Luego no debe
llamarse redentor solamente Cristo, sino también los otros
santos.
Por contra está lo que se dice en Gal 3,13: Cristo nos redimió de
la maldición de la ley, haciéndose maldición por nosotros. Ahora
bien, sólo Cristo se hizo maldición por nosotros. Luego solamente
Cristo debe llamarse nuestro Redentor.
Respondo: Para que alguien redima, se necesitan
dos cosas: el acto de la redención y el pago del precio. Si uno paga
el precio para la redención de una cosa, y ese precio no es suyo, sino
de otra persona, no se llama redentor principal; lo es más el que es
dueño del precio. Ahora bien, el precio de nuestra redención es la
sangre de Cristo, o su vida corporal, que es su sangre (cf. Lev
17,11), entregada por el propio Cristo. Por lo que ambas cosas
pertenecen inmediatamente a Cristo en cuanto hombre;
pero pertenecen a toda la Trinidad como a causa primera y remota, que
era la dueña de la misma vida de Cristo, como autor primero, y por la
cual fue inspirado al mismo Cristo en cuanto hombre el que padeciese
por nosotros. Y, por esta causa, el ser inmediatamente Redentor es
algo propio de Cristo en cuanto hombre, aunque la misma redención
pueda atribuirse a toda la Trinidad como a causa primera.
A las objeciones:
1. La Glosa
expone así las palabras del salmo mencionado: Tú, Dios verdadero,
me redimiste en Cristo, que clamaba: En tus manos, Señor, encomiendo
mi espíritu. Y, de este modo, la redención pertenece
inmediatamente a Cristo hombre; pero, principalmente, pertenece a
Dios.
2. Cristo hombre pagó
inmediatamente el precio de nuestra redención; pero lo hizo por
mandato del Padre como autor principal.
3. Los sufrimientos de los santos
son provechosos para la Iglesia, no a modo de redención, sino a manera
de exhortación y de ejemplo, conforme a aquellas palabras de 2 Cor
1,6: Si somos atribulados, es para vuestra exhortación y
salvación.
Artículo 6:
¿Realizó la pasión de Cristo nuestra salvación por vía de
eficiencia?
Objeciones por las que parece que la pasión de Cristo no realizó
nuestra salvación por vía de eficiencia.
1. La causa eficiente de nuestra salvación es la grandeza del poder
divino, conforme a las palabras de Is 59,1: He aquí que no se ha
acortado su mano, de modo que no puede salvar. Cristo, en
cambio, fue crucificado por su debilidad, como se dice en 2 Cor
13,4. Luego la pasión de Cristo no obró eficientemente nuestra
salvación.
2. Ningún agente corporal obra eficientemente más que por
contacto; por lo que también Cristo limpió al leproso tocándole (cf.
Mt 8,3; Me 1,41; Lc 5,13), para mostrar que su cuerpo tenía virtud
salutífera, como dice el Crisóstomo. Pero la
pasión de Cristo no pudo tocar a todos los hombres. Luego no pudo
obrar eficientemente la salvación de todos los hombres.
3. No parece propio de una misma persona obrar a modo de
mérito y por vía de eficiencia, porque el que merece espera el efecto
de otro. Ahora bien, la pasión de Cristo obró nuestra salvación por
vía de mérito. Luego no la realizó a modo de eficiencia.
Por contra está lo que se dice en 1Cor 1,18: La doctrina de la
cruz es poder de Dios para los que se salvan. Pero el poder de
Dios obra eficientemente nuestra salvación. Luego la pasión de Cristo
en la cruz obró eficientemente nuestra salvación.
Respondo: Hay una doble causa eficiente: una
principal; otra instrumental. La causa eficiente principal de la
salvación de los hombres es Dios. Pero, al ser la humanidad de
Cristo instrumento de la divinidad, como antes se ha dicho (q.2 a.6 arg.4;
q.13 a.2 y
3;
q.19 a.1;
q.43 a.2), se sigue que todas las
acciones y sufrimientos de Cristo obran instrumentalmente la salvación
humana en virtud de la divinidad. Y, de acuerdo con esto, la pasión de
Cristo causa eficientemente la salvación de los hombres.
A las objeciones:
1. La pasión de Cristo, referida a
su carne, convino a la flaqueza que asumió; pero, referida a la
divinidad, obtiene de ésta un poder infinito, conforme a aquellas
palabras de 1 Cor 1,25: La flaqueza de Dios es más
fuerte que los hombres, es a saber: porque la flaqueza de Cristo,
en cuanto flaqueza de Dios, tiene una fuerza que supera a todo poder
humano.
2. La pasión de Cristo, a pesar de
ser corporal, tiene poder espiritual por su unión con la divinidad. Y
por eso logra la eficacia por contacto espiritual, esto es, por medio
de la fe y de los misterios de la fe, según aquellas palabras del
Apóstol en Rom 3,25: A quien exhibió Dios como instrumento de
propiciación por la fe en su sangre.
3. La pasión de Cristo, en cuanto
vinculada con su divinidad, obra por vía de eficiencia; pero, en
cuanto referida a la voluntad del alma de Cristo, obra por vía de
mérito; vista en la carne de Cristo, actúa a modo de satisfacción, en
cuanto que por ella somos liberados del reato de la pena; a modo de
redención, en cuanto que mediante la misma quedamos libres de la
esclavitud de la culpa; y a modo de sacrificio, en cuanto que por
medio de ella somos reconciliados con Dios, como luego se dirá
( q.49).
|