|
Sancti Thomae de Aquino Summa Theologiae
Textum Leoninum Romae 1889 editum
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit Corpus Thomisticum
Opera omnia S. Thomae Subsidia studii ab Enrique
Alarcón collecta et edita
Pampilonae ad Universitatis
Studiorum Navarrensis aedes A. D. MMII
IIIª Quaestio 50 De morte Christi
Prooemium
[49106] IIIª q. 50 pr. Deinde
considerandum est de morte Christi. Et circa hoc quaeruntur sex.
Primo, utrum conveniens fuerit Christum mori. Secundo, utrum per
mortem fuerit separata unio divinitatis et carnis. Tertio, utrum
fuerit separata unio divinitatis et animae. Quarto, utrum
Christus in triduo mortis fuerit homo. Quinto, utrum corpus eius
fuerit idem numero vivum et mortuum. Sexto, utrum mors eius
aliquid sit operata ad nostram salutem.
Articulus 1 Utrum conveniens fuerit Christum mori
[49107] IIIª q.
50 a. 1 arg. 1 Ad primum sic proceditur. Videtur quod non
fuerit conveniens Christum mori. Illud enim quod est primum
principium in aliquo genere, non disponitur per id quod est
contrarium illi generi, sicut ignis, qui est principium caloris,
nunquam potest esse frigidus. Sed filius Dei est principium et
fons omnis vitae, secundum illud Psalmi, apud te est fons
vitae. Ergo videtur quod non fuerit conveniens Christum mori.
[49108] IIIª q.
50 a. 1 arg. 2 Praeterea, maior est defectus mortis quam
morbi, quia per morbum pervenitur ad mortem. Sed non fuit
conveniens Christum aliquo morbo languescere, ut Chrysostomus
dicit. Ergo etiam non fuit conveniens Christum mori.
[49109] IIIª q.
50 a. 1 arg. 3 Praeterea, dominus dicit, Ioan. X, ego veni
ut vitam habeant, et abundantius habeant. Sed oppositum non
perducit ad oppositum. Ergo videtur quod non fuit conveniens
Christum mori.
[49110] IIIª q.
50 a. 1 s. c. Sed contra est quod dicitur Ioan. XI,50-51,
expedit
ut moriatur unus homo pro populo, ut non tota gens pereat,
quod quidem Caiphas prophetice dixit, ut Evangelista testatur.
[49111] IIIª q. 50
a. 1 co. Respondeo dicendum quod conveniens fuit Christum
mori. Primo quidem, ad satisfaciendum pro humano genere, quod
erat morti adiudicatum propter peccatum, secundum illud Gen. II, quacumque
die comederitis, morte moriemini. Est autem conveniens
satisfaciendi pro alio modus cum aliquis se subiicit poenae quam
alius meruit. Et ideo Christus mori voluit, ut, moriendo, pro
nobis satisfaceret, secundum illud I Pet. III, Christus semel
pro peccatis nostris mortuus est. Secundo, ad ostendendum
veritatem naturae assumptae. Sicut enim Eusebius dicit, si
aliter, post conversationem cum hominibus, evanescens subito
evolaret fugiens mortem, ab omnibus compararetur phantasmati.
Tertio ut, moriendo, nos a timore mortis liberaret. Unde dicitur
Heb. II, quod communicavit carni et sanguini, ut per mortem
destrueret eum qui habebat mortis imperium, et liberaret eos qui
timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti. Quarto
ut, corporaliter moriendo similitudini peccati, idest
poenalitati, daret nobis exemplum moriendi spiritualiter peccato.
Unde dicitur Rom. VI, quod enim mortuus est peccato, mortuus
est semel, quod autem vivit, vivit Deo. Ita et vos existimate
mortuos esse peccato, viventes autem Deo. Quinto ut, a
mortuis resurgendo, virtutem suam ostenderet, qua mortem
superavit, et nobis spem resurgendi a mortuis daret. Unde
apostolus dicit, I Cor. XV, si Christus praedicatur quod
resurrexit a mortuis, quomodo quidam in vobis dicunt quod
resurrectio mortuorum non erit?
[49112] IIIª q.
50 a. 1 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod Christus est fons
vitae secundum quod Deus, non autem secundum quod homo. Mortuus
autem est non secundum quod Deus, sed secundum quod homo. Unde
Augustinus dicit, contra Felicianum, absit ut Christus sic
senserit mortem ut, quantum est in se vita, vitam perdiderit. Si
enim hoc ita esset, vitae fons aruisset. Sensit igitur mortem
participatione humani affectus, quem sponte susceperat, non
naturae suae perdidit potentiam, per quam cuncta vivificat.
[49113] IIIª q.
50 a. 1 ad 2 Ad secundum dicendum quod Christus non sustinuit
mortem ex morbo provenientem, ne videretur ex necessitate mori
propter infirmitatem naturae. Sed sustinuit mortem ab exteriori
illatam, cui se spontaneum obtulit, ut mors eius voluntaria
ostenderetur.
[49114] IIIª q.
50 a. 1 ad 3 Ad tertium dicendum quod unum oppositorum per se
non ducit ad aliud, sed quandoque per accidens, sicut frigidum
quandoque per accidens calefacit. Et hoc modo Christus per suam
mortem nos perduxit ad vitam, quia de sua morte mortem nostram
destruxit, sicut ille qui poenam pro alio sustinet, removet
poenam eius.
Articulus 2 Utrum in
morte Christi fuerit separata divinitas a carne
[49115] IIIª q.
50 a. 2 arg. 1 Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in
morte Christi fuerit separata divinitas a carne. Ut enim dicitur
Matth. XXVII, dominus, in cruce pendens, clamavit, Deus, Deus
meus, ut quid me dereliquisti? Quod exponens Ambrosius,
dicit, clamat homo separatione divinitatis moriturus. Nam, cum
divinitas morte libera sit, utique mors ibi esse non poterat nisi
vita discederet, quia vita divinitas est. Et sic videtur quod
in morte Christi sit divinitas separata a carne.
[49116] IIIª q.
50 a. 2 arg. 2 Praeterea, remoto medio, separantur extrema.
Sed divinitas unita est carni mediante anima, ut supra habitum
est. Ergo videtur quod cum in morte Christi anima sit separata a
carne, quod per consequens divinitas sit a carne separata.
[49117] IIIª q.
50 a. 2 arg. 3 Praeterea, maior est virtus vivificativa Dei
quam animae. Sed corpus mori non poterat nisi anima separata.
Ergo videtur quod multo minus mori poterat nisi separata
divinitate.
[49118] IIIª q.
50 a. 2 s. c. Sed contra, ea quae sunt humanae naturae, non
dicuntur de filio Dei nisi ratione unionis, ut supra habitum est.
Sed de filio Dei dicitur id quod convenit corpori Christi post
mortem, scilicet esse sepultum, ut patet in symbolo fidei, ubi
dicitur quod Filius Dei conceptus est et natus ex Virgine,
passus, mortuus et sepultus. Ergo corpus Christi non fuit
separatum in morte a divinitate.
[49119] IIIª q. 50
a. 2 co. Respondeo dicendum quod id quod per gratiam Dei
conceditur, nunquam absque culpa revocatur, unde dicitur Rom. XI,
quod sine poenitentia sunt dona Dei et vocatio. Multo
autem maior est gratia unionis, per quam divinitas unita est
carni Christi in persona, quam gratia adoptionis, qua alii
sanctificantur, et etiam magis permanens ex sui ratione, quia
haec gratia ordinatur ad unionem personalem, gratia autem
adoptionis ad quandam unionem affectualem. Et tamen videmus quod
gratia adoptionis nunquam perditur sine culpa. Cum igitur in
Christo nullum fuerit peccatum, impossibile fuit quod solveretur
unio divinitatis a carne ipsius. Et ideo, sicut ante mortem caro
Christi unita fuit secundum personam et hypostasim verbo Dei, ita
et remansit unita post mortem, ut scilicet non esset alia
hypostasis verbi Dei et carnis Christi post mortem, ut Damascenus
dicit, in III libro.
[49120] IIIª q.
50 a. 2 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod derelictio illa non
est referenda ad solutionem unionis personalis, sed ad hoc quod
Deus pater eum exposuit passioni. Unde derelinquere ibi non est
aliud quam non protegere a persequentibus. Vel dicit se
derelictum quantum ad illam orationem qua dixerat, pater, si
fieri potest, transeat a me calix iste, ut Augustinus
exponit, in libro de gratia novi testamenti.
[49121] IIIª q.
50 a. 2 ad 2 Ad secundum dicendum quod verbum Dei dicitur
esse unitum carni mediante anima, inquantum caro per animam
pertinet ad humanam naturam, quam filius Dei assumere intendebat,
non autem ita quod anima sit quasi medium ligans unita. Habet
autem caro ab anima quod pertineat ad humanam naturam, etiam
postquam anima separatur ab ea, inquantum scilicet in carne
mortua remanet, ex divina ordinatione, quidam ordo ad
resurrectionem. Et ideo non tollitur unio divinitatis ad carnem.
[49122] IIIª q.
50 a. 2 ad 3 Ad tertium dicendum quod anima habet vim
vivificandi formaliter. Et ideo, ea praesente et unita
formaliter, necesse est corpus esse vivum. Divinitas autem non
habet vim vivificandi formaliter, sed effective, non enim potest
esse corporis forma. Et ideo non est necesse quod, manente unione
divinitatis ad carnem, caro sit viva, quia Deus non ex
necessitate agit, sed ex voluntate.
Articulus 3 Utrum in
morte Christi fuerit separatio divinitatis ab anima
[49123] IIIª q.
50 a. 3 arg. 1 Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in
morte Christi fuerit separatio divinitatis ab anima. Dicit enim
dominus, Ioan. X, nemo tollit animam meam a me, sed ego pono
eam, et iterum sumo eam. Non autem videtur quod corpus animam
ponere possit, eam a se separando, quia anima non subiicitur
potestati corporis, sed potius e converso. Et sic videtur quod
Christo secundum quod est verbum Dei, conveniat animam suam
ponere. Hoc autem est eam a se separare. Ergo per mortem anima
eius fuit a divinitate separata.
[49124] IIIª q.
50 a. 3 arg. 2 Praeterea, Athanasius dicit maledictum qui
totum hominem quem assumpsit Dei filius, denuo assumptum vel
liberatum, tertia die a mortuis resurrexisse non confitetur.
Sed non potuit totus homo denuo assumi, nisi aliquando fuerit
totus homo a Dei verbo separatus. Totus autem homo componitur ex
anima et corpore. Ergo aliquando fuit facta separatio divinitatis
et a corpore et ab anima.
[49125] IIIª q.
50 a. 3 arg. 3 Praeterea, propter unionem ad totum hominem
filius Dei vere dicitur homo. Si igitur, soluta unione animae et
corporis per mortem, verbum Dei remansit unitum animae,
sequeretur quod vere dici potuisset filium Dei esse animam. Hoc
autem est falsum, quia, cum anima sit forma corporis, sequeretur
quod verbum Dei fuerit corporis forma, quod est impossibile. Ergo
in morte Christi anima fuit a verbo Dei separata.
[49126] IIIª q.
50 a. 3 arg. 4 Praeterea, anima et corpus, ab invicem
separata, non sunt una hypostasis, sed duae. Si igitur verbum Dei
remansit unitum tam animae quam corpori Christi, separatis eis ab
invicem per mortem Christi, videtur sequi quod verbum Dei,
durante morte Christi, fuerit duae hypostases. Quod est
inconveniens. Non ergo post mortem Christi remansit anima verbo
unita.
[49127] IIIª q.
50 a. 3 s. c. Sed contra est quod dicit Damascenus, in III
libro, etsi Christus mortuus est ut homo, et sancta eius anima
ab incontaminato divisa est corpore; sed divinitas inseparabilis
ab utrisque permansit, ab anima dico et corpore.
[49128] IIIª q. 50
a. 3 co. Respondeo dicendum quod anima unita est verbo Dei
immediatius et per prius quam corpus, cum corpus unitum sit verbo
Dei mediante anima, ut supra dictum est. Cum igitur verbum Dei
non sit separatum in morte a corpore, multo minus separatum est
ab anima. Unde, sicut de filio Dei praedicatur id quod convenit
corpori ab anima separato, scilicet esse sepultum; ita de eo in
symbolo dicitur quod descendit ad Inferos, quia anima eius, a
corpore separata, descendit ad Inferos.
[49129] IIIª q.
50 a. 3 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod Augustinus,
exponens illud verbum Ioannis, inquirit, cum Christus sit
verbum et anima et caro, utrum ex eo quod est verbum, ponat
animam; an ex eo quod est anima; an iterum ex eo quod est caro.
Et dicit quod, si dixerimus quod verbum Dei animam posuit,
sequeretur quod aliquando anima illa separata est a verbo. Quod
est falsum. Mors enim corpus ab anima separavit, a verbo autem
animam separatam non dico. Si vero dixerimus quod anima ipsa se
ponat, sequitur quod ipsa a se separatur. Quod est absurdissimum.
Relinquitur ergo quod ipsa caro animam suam ponit et iterum eam sumit,
non potestate sua, sed potestate verbi inhabitantis carnem,
quia, sicut supra dictum est, per mortem non est separata
divinitas verbi a carne.
[49130] IIIª q.
50 a. 3 ad 2 Ad secundum dicendum quod in verbis illis
Athanasius non intellexit quod totus homo denuo sit assumptus,
idest, omnes partes eius, quasi verbum Dei partes humanae naturae
deposuerit per mortem. Sed quod iterato totalitas naturae
assumptae sit in resurrectione redintegrata per iteratam unionem
animae et corporis.
[49131] IIIª q.
50 a. 3 ad 3 Ad tertium dicendum quod verbum Dei, propter
unionem humanae naturae, non dicitur humana natura, sed dicitur
homo, quod est habens humanam naturam. Anima autem et corpus sunt
partes essentiales humanae naturae. Unde propter unionem verbi ad
utrumque eorum non sequitur quod verbum Dei sit anima vel corpus,
sed quod est habens animam vel corpus.
[49132] IIIª q.
50 a. 3 ad 4 Ad quartum dicendum quod, sicut Damascenus
dicit, in III libro, quod in morte Christi est separata anima
a carne, non est una hypostasis in duas hypostases divisa. Et
corpus enim et anima secundum idem ex principio in verbi
hypostasi habuerunt existentiam, et in morte, invicem divisa,
singula eorum manserunt unam hypostasim verbi habens. Quare una
verbi hypostasis verbi et animae et corporis exstitit hypostasis.
Nunquam enim neque anima neque corpus propriam habuerunt
hypostasim, praeter verbi hypostasim. Una enim semper Verbi
hypostasis, et nunquam duae.
Articulus 4 Utrum
Christus in triduo mortis fuerit homo
[49133] IIIª q.
50 a. 4 arg. 1 Ad quartum sic proceditur. Videtur quod
Christus in triduo mortis fuerit homo. Dicit enim Augustinus, in
I de Trin., talis erat illa susceptio, quae Deum hominem
faceret et hominem Deum. Sed illa susceptio non cessavit per
mortem. Ergo videtur quod per mortem non desiit esse homo.
[49134] IIIª q.
50 a. 4 arg. 2 Praeterea, philosophus dicit, in IX Ethic.,
quod unusquisque homo est suus intellectus. Unde et, post
mortem animam Petri alloquentes, dicimus, sancte Petre, ora
pro nobis. Sed post mortem filius Dei non fuit separatus ab
anima intellectuali. Ergo in illo triduo filius Dei fuit homo.
[49135] IIIª q.
50 a. 4 arg. 3 Praeterea, omnis sacerdos est homo. Sed in
illo triduo mortis Christus fuit sacerdos, aliter enim non verum
esset quod dicitur in Psalmo, tu es sacerdos in aeternum.
Ergo Christus in illo triduo fuit homo.
[49136] IIIª q.
50 a. 4 s. c. Sed contra, remoto superiori, removetur
inferius. Sed vivum, sive animatum, est superius ad animal et ad
hominem, nam animal est substantia animata sensibilis. Sed in illo triduo mortis corpus Christi non fuit vivum neque animatum.
Ergo non fuit homo.
[49137] IIIª q. 50
a. 4 co. Respondeo dicendum quod Christum vere fuisse mortuum
est articulus fidei. Unde asserere omne id per quod tollitur
veritas mortis Christi, est error contra fidem. Propter quod in
epistola synodali Cyrilli dicitur, si quis non confitetur Dei
verbum passum carne, et crucifixum carne, et quod mortem gustavit
carne, anathema sit. Pertinet autem ad veritatem mortis
hominis vel animalis quod per mortem desinat esse homo vel
animal, mors enim hominis vel animalis provenit ex separatione
animae, quae complet rationem animalis vel hominis. Et ideo
dicere Christum in triduo mortis hominem fuisse, simpliciter et
absolute loquendo, erroneum est. Potest tamen dici quod Christus
in triduo fuit homo mortuus. Quidam tamen confessi sunt Christum
in triduo hominem fuisse, dicentes quidem verba erronea, sed
sensum erroris non habentes in fide, sicut Hugo de sancto
Victore, qui ea ratione dixit Christum in triduo mortis fuisse
hominem, quia dicebat animam esse hominem. Quod tamen est falsum,
ut in prima parte ostensum est. Magister etiam sententiarum, in
XXII distinctione III libri, posuit quod Christus in triduo
mortis fuit homo, alia ratione, quia credidit quod unio animae et
carnis non esset de ratione hominis, sed sufficit ad hoc quod
aliquid sit homo, quod habeat animam humanam et corpus, sive
coniuncta sive non coniuncta. Quod etiam patet esse falsum ex his
quae dicta sunt in prima parte, et ex his quae dicta sunt circa
modum unionis.
[49138] IIIª q.
50 a. 4 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod verbum Dei suscepit
animam et carnem unitam, et ideo illa susceptio fecit Deum
hominem et hominem Deum. Non autem cessavit illa susceptio per
separationem verbi ab anima vel a carne, cessavit tamen unio
carnis et animae.
[49139] IIIª q.
50 a. 4 ad 2 Ad secundum dicendum quod homo dicitur esse suus
intellectus, non quia intellectus sit totus homo, sed quia
intellectus est principalior pars hominis, in quo virtualiter
existit tota dispositio hominis, sicut si rector civitatis
dicatur tota civitas, quia in eo consistit tota dispositio
civitatis.
[49140] IIIª q.
50 a. 4 ad 3 Ad tertium dicendum quod esse sacerdotem
convenit homini ratione animae, in qua est ordinis character.
Unde per mortem homo non perdit ordinem sacerdotalem. Et multo
minus Christus, qui est totius sacerdotii origo.
Articulus 5 Utrum fuit idem numero corpus Christi viventis et mortui
[49141] IIIª q.
50 a. 5 arg. 1 Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non
fuit idem numero corpus Christi viventis et mortui. Christus enim
vere mortuus fuit, sicut et alii homines moriuntur. Sed corpus
cuiuscumque alterius hominis non est simpliciter idem numero
mortuum et vivum quia differunt essentiali differentia. Ergo
neque corpus Christi est idem numero mortuum et vivum
simpliciter.
[49142] IIIª q.
50 a. 5 arg. 2 Praeterea, secundum philosophum, in V
Metaphys., quaecumque sunt diversa specie, sunt diversa etiam
numero. Sed corpus Christi vivum et mortuum fuit diversum specie,
quia non dicitur oculus aut caro mortui nisi aequivoce, ut patet
per philosophum, et in II de anima et VII Metaphys. Ergo corpus
Christi non fuit simpliciter idem numero vivum et mortuum.
[49143] IIIª q.
50 a. 5 arg. 3 Praeterea, mors est corruptio quaedam. Sed
illud quod corrumpitur corruptione substantiali, postquam
corruptum est, iam non est, quia corruptio est mutatio de esse in
non esse. Corpus igitur Christi, postquam mortuum fuit, non
remansit idem numero, cum mors sit substantialis corruptio.
[49144] IIIª q.
50 a. 5 s. c. Sed contra est quod Athanasius dicit, in
epistola ad Epictetum, circumciso corpore, et potato et
manducante et laborante, et in ligno affixo, erat impassibile et
incorporeum Dei verbum, hoc erat in sepulcro positum. Sed
corpus Christi vivum fuit circumcisum et in ligno affixum, corpus
autem Christi mortuum fuit positum in sepulcro. Ergo hoc idem
corpus quod fuit vivum, fuit et mortuum.
[49145] IIIª q. 50
a. 5 co. Respondeo dicendum quod hoc quod dico simpliciter,
potest dupliciter accipi. Uno modo, quod simpliciter idem est
quod absolute, sicut simpliciter dicitur quod nullo addito
dicitur, ut Philosophus dicit. Et hoc modo corpus Christi
mortuum et vivum simpliciter fuit idem numero. Dicitur enim
aliquid esse idem numero simpliciter, quia est supposito idem.
Corpus autem Christi vivum et mortuum fuit supposito idem, quia
non habuit aliam hypostasim vivum et mortuum, praeter hypostasim
Dei Verbi, ut supra dictum est. Et hoc modo loquitur Athanasius
in auctoritate inducta. Alio modo, simpliciter idem est quod
omnino vel totaliter. Et sic corpus Christi mortuum et vivum non
fuit simpliciter idem numero. Quia non fuit totaliter idem, cum
vita sit aliquid de essentia corporis viventis, est enim
praedicatum essentiale, non accidentale; unde consequens est quod
corpus quod desinit esse vivum, non totaliter idem remaneat. Si
autem diceretur quod corpus Christi mortuum totaliter idem
remaneret, sequeretur quod non esset corruptum, corruptione dico
mortis. Quod est haeresis Gaianitarum, ut Isidorus dicit, et
habetur in decretis, XXIV, qu. III. Et Damascenus dicit, in III
libro quod corruptionis nomen duo significat, uno modo,
separationem animae a corpore, et alia huiusmodi; alio modo,
perfectam dissolutionem in elementa. Ergo incorruptibile dicere
corpus domini, secundum Iulianum et Gaianum, secundum primum
corruptionis modum, ante resurrectionem, est impium, quia corpus
Christi non esset consubstantiale nobis; nec in veritate mortuum
esset; nec secundum veritatem salvati essemus. Secundo autem
modo, corpus Christi fuit incorruptum.
[49146] IIIª q.
50 a. 5 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod corpus mortuum
cuiuscumque alterius hominis non remanet unitum alicui hypostasi
permanenti, sicut corpus mortuum Christi. Et ideo corpus mortuum
cuiuscumque alterius hominis non est idem simpliciter, sed
secundum quid, quia est idem secundum materiam, non autem idem
secundum formam. Corpus autem Christi remanet idem simpliciter,
propter identitatem suppositi, ut dictum est.
[49147] IIIª q.
50 a. 5 ad 2 Ad secundum dicendum quod, quia idem numero
dicitur aliquid secundum suppositum, idem autem specie est idem
secundum formam, ubicumque suppositum subsistit in una sola
natura, oportet quod, sublata unitate speciei, auferatur unitas
numeralis. Sed hypostasis verbi Dei subsistit in duabus naturis.
Et ideo, quamvis in aliis non remaneat corpus idem secundum
speciem humanae naturae, remanet tamen in Christo idem numero
secundum suppositum verbi Dei.
[49148] IIIª q.
50 a. 5 ad 3 Ad tertium dicendum quod corruptio et mors non
competit Christo ratione suppositi, secundum quod suppositum
attenditur unitas numeralis, sed ratione naturae humanae,
secundum quam invenitur in corpore Christi differentia mortis et
vitae.
Articulus 6 Utrum mors
Christi operata fuerit ad nostram salutem
[49149] IIIª q.
50 a. 6 arg. 1 Ad sextum sic proceditur. Videtur quod mors
Christi nihil operata fuerit ad nostram salutem. Mors enim est
privatio quaedam, est enim privatio vitae. Sed privatio, cum non
sit res aliqua, non habet aliquam virtutem agendi. Ergo non
potuit aliquid operari ad nostram salutem.
[49150] IIIª q.
50 a. 6 arg. 2 Praeterea, passio Christi operata est ad
nostram salutem per modum meriti. Sic autem non potuit operari
mors Christi, nam in morte separatur anima a corpore, quae est
merendi principium. Ergo mors Christi non est operata aliquid ad
nostram salutem.
[49151] IIIª q.
50 a. 6 arg. 3 Praeterea, corporale non est causa
spiritualis. Sed mors Christi fuit corporalis. Non ergo potuit
esse causa spiritualis nostrae salutis.
[49152] IIIª q.
50 a. 6 s. c. Sed contra est quod Augustinus dicit, in IV de
Trin., una mors nostri salvatoris, scilicet corporalis, duabus
mortibus nostris, idest animae et corporis, saluti fuit.
[49153] IIIª q. 50
a. 6 co. Respondeo dicendum quod de morte Christi dupliciter
loqui possumus, uno modo, secundum quod est in fieri; alio modo,
secundum quod est in facto esse. Dicitur autem mors esse in
fieri, quando aliquis per aliquam passionem, vel naturalem vel
violentam, tendit in mortem. Et hoc modo, idem est loqui de morte
Christi et de passione ipsius. Et ita, secundum hunc modum, mors
Christi est causa salutis nostrae, secundum illud quod de
passione supra dictum est.
Sed in facto esse mors consideratur secundum quod iam facta est separatio corporis et animae. Et sic
nunc loquimur de morte Christi. Hoc autem modo mors Christi non
potest esse causa salutis nostrae per modum meriti, sed solum per
modum efficientiae, inquantum scilicet nec per mortem divinitas
separata est a carne Christi, et ideo quidquid contigit circa
carnem Christi, etiam anima separata, fuit nobis salutiferum
virtute divinitatis unitae.
Consideratur autem proprie alicuius
causae effectus secundum similitudinem causae. Unde, quia mors
est quaedam privatio vitae propriae, effectus mortis Christi
attenditur circa remotionem eorum quae contrariantur nostrae
saluti, quae quidem sunt mors animae et mors corporis. Et ideo
per mortem Christi dicitur esse destructa in nobis et mors
animae, quae est per peccatum, secundum illud Rom. IV, traditus
est, scilicet in mortem, propter delicta nostra; et mors
corporis, quae consistit in separatione animae, secundum illud I
Cor. XV,54, absorta est mors in victoria.
[49154] IIIª q.
50 a. 6 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod mors Christi est
operata salutem nostram ex virtute divinitatis unitae, et non ex
sola ratione mortis.
[49155] IIIª q.
50 a. 6 ad 2 Ad secundum dicendum quod mors Christi, secundum
quod consideratur in facto esse, etsi non fuerit ad nostram
salutem operata per modum meriti, fuit tamen operata per modum
efficientiae, ut dictum est.
[49156] IIIª q.
50 a. 6 ad 3 Ad tertium dicendum quod mors Christi fuit
quidem corporalis, sed corpus illud fuit instrumentum divinitatis
sibi unitae, operans in virtute eius etiam mortuum.
|
(La versión española, con algunos retoques, es la de Hernán J. González -en
hig.com.ar-; y, en algunos casos la de la BAC de 1955 e incluso la de 1994)
IIIª Cuestión 50 La muerte de Cristo
Proemio
A continuación hay que tratar de la muerte de Cristo
Y sobre esto se investigan seis cosas (en seis artículos):
Artículo 1:
¿Fue conveniente que Cristo muriese?
Objeciones por las que parece no haber sido conveniente que Cristo
muriese.
1. Lo que es primer principio en un género de cosas, no se dispone
por lo que le es contrario; el fuego, por ejemplo, que es principio de
calor, nunca puede ser frío. Pero el Hijo de Dios es el principio y la
fuente de toda vida, según aquellas palabras de Sal 35,10: En ti
está la fuente de la vida. Luego parece no haber sido conveniente
que Cristo muriese.
2. El defecto de la muerte es mayor que el de la enfermedad,
porque la enfermedad acarrea la muerte. Ahora bien, no fue conveniente
que Cristo padeciese enfermedad alguna, como dice el Crisóstomo.
Luego tampoco fue conveniente que Cristo muriese.
3. El Señor dice en Jn 10,10: Yo he venido para que
tengan vida, y para que la tengan en abundancia. Pero un opuesto
no conduce a otro opuesto. Luego parece que no fue conveniente que
Cristo muriese.
Por contra está lo que se lee en Jn 11,50-51: Es conveniente que muera
un solo hombre por el pueblo, para que no perezca toda la nación.
Esto lo dijo Caifás proféticamente, como lo atestigua el Evangelista
(v.51).
Respondo: Fue conveniente que Cristo muriese.
Primero, para satisfacer por el género humano, que había sido
condenado a muerte a causa del pecado, conforme al pasaje de Gen
2,17: Cualquier día que comáis de él, ciertamente moriréis. Y
es un modo provechoso de satisfacer por otro el someterse a la pena
que ese tal mereció. Y, por ese motivo, Cristo quiso morir para
satisfacer por nosotros con su muerte, según aquellas palabras de 1 Pe
3,18: Cristo murió una vez por nuestros pecados.
Segundo, para demostrar la verdad de la naturaleza que había tomado.
Porque, como dice Eusebio, de otro modo, si después
de haber vivido con los hombres, hubiera desaparecido súbitamente,
rehuyendo la muerte, todos le habrían comparado con un
fantasma.
Tercero, para que al morir él, nos librase del temor de la muerte.
Por eso se dice en Heb 2,14-15: Participó de la carne y de la
sangre para destruir, mediante la muerte, al que tenía el imperio de
la muerte, y para librar a aquellos que, por el temor de la muerte,
estaban sujetos de por vida a servidumbre.
Cuarto, para que, muriendo corporalmente, a semejanza del
pecado, esto es, al castigo por el pecado, nos diese ejemplo de
morir espiritualmente al pecado. Por esto se dice en Rom 6,10-11: Porque, muriendo, murió una vez al pecado; pero, viviendo, vive para
Dios. Asi pues, también vosotros haced cuenta de que estáis muertos
al pecado, pero vivos para Dios.
Quinto, para que, resucitando de entre los muertos, demostrase el
poder con que venció a la muerte, y nos diese a
nosotros la esperanza de resucitar de entre los muertos. Por esto dice
el Apóstol en 1 Cor 15,12: Si de Cristo se predica que resucitó de
entre los muertos, ¿cómo algunos de entre vosotros dicen que no habrá
resurrección de los muertos?
A las objeciones:
1. Cristo es la fuente de la vida
en cuanto Dios, pero no en cuanto hombre. Y murió no en cuanto Dios,
sino en cuanto hombre. De ahí que diga Agustín en Contra
Felicianus: Lejos de nosotros pensar que Cristo sufrió la muerte de
modo que, siendo El la vida, haya perdido la vida. De haber sido esto
así, se hubiera secado la fuente de la vida. Experimentó, pues, la
muerte por participación de la condición humana, que voluntariamente
había tomado; pero no perdió el poder de la naturaleza, por el que da
vida a todas las cosas.
2. Cristo no padeció la muerte
originada por la enfermedad, para no dar la impresión de que moría por
necesidad a causa de la flaqueza de la naturaleza. Pero sufrió la
muerte traída desde el exterior, ofreciéndose a ella espontáneamente,
para demostrar que su muerte era voluntaria.
3. Un opuesto, de suyo, no
conduce a otro opuesto; pero alguna vez acontece eso accidentalmente,
como lo frío, alguna vez, produce accidentalmente calor. Y de esta
manera, Cristo, mediante su muerte, nos condujo a la vida, porque con
su muerte destruyó la nuestra, al modo en que quien sufre un castigo
por otra persona, le libra de tal castigo.
Artículo 2:
¿En la muerte de Cristo se separó la divinidad de su
cuerpo?
Objeciones por las que parece que, en la muerte de Cristo, la
divinidad se separó del cuerpo.
1. Como se lee en Mt 27,46, el Señor, colgado en la cruz, exclamó: ¡Dios mío, Dios mío!, ¿por qué me has abandonado? Exponiéndolo,
comenta Ambrosio: El hombre que está a punto de
morir clama por la separación de la divinidad. Porque, estando la
divinidad exenta de la muerte, ésta no podía producirse allí a no ser
que se alejase la vida, pues la divinidad es la vida. Y así da la
impresión de que, en la muerte de Cristo, la divinidad se separó del
cuerpo.
2. Quitado el medio, los extremos quedan separados. Ahora
bien, la divinidad estaba unida al cuerpo mediante el alma, como antes
se ha expuesto ( q.6 a.1). Luego parece que, habiéndose separado el
alma del cuerpo en la muerte de Cristo, la divinidad quedó, por
consiguiente, separada del cuerpo.
3. La virtud vivificadora de Dios es mayor que la del
alma. Pero el cuerpo no podía morir sin la separación del alma. Luego
da la impresión de que menos podía morir sin la separación de la
divinidad.
Por contra está que lo que pertenece a la naturaleza humana no se
predica del Hijo de Dios si no es por razón de la unión, como antes se
ha explicado ( q.16 a.4 y
5). Pero del Hijo de Dios se predica lo que
conviene al cuerpo de Cristo después de la muerte, como es manifiesto
por el Símbolo de la Fe, en el que se dice que el Hijo de Dios fue
concebido y nació de la Virgen, que padeció, murió y fue
sepultado. Luego el cuerpo de Cristo no fue separado de la
divinidad durante la muerte.
Respondo: Lo que se concede por gracia de Dios
no se quita nunca sin que intervenga la culpa; por esto se dice en Rom
11,29 que los dones y la vocación de Dios son sin
arrepentimiento. Pero mucho mayor es la gracia de la unión, por la
que la divinidad se unió al cuerpo de Cristo en la propia persona, que
la gracia de adopción, por la cual son santificados los demás; y es
también más permanente por razón de su propia naturaleza, porque esta
gracia se ordena a la unión personal, mientras que la gracia de la
adopción se ordena a una cierta unión amorosa. Y, no obstante, sabemos
que la gracia de la adopción nunca se pierde sin culpa. Por
consiguiente, al no existir en Cristo pecado de ninguna clase, fue
imposible que se deshiciese la unión de la divinidad con el cuerpo. Y
por tanto, así como antes de la muerte el cuerpo de Cristo estuvo
unido personal e hipostáticamente al Verbo de Dios, así también
permaneció unido después de la muerte, de suerte que no fuese distinta
la hipóstasis del Verbo de Dios y la del cuerpo de
Cristo después de la muerte, como escribe el Damasceno en el libro III.
A las objeciones:
1. Tal abandono no debe
relacionarse con la ruptura de la unión personal, sino con el hecho de
que el Padre le expuso a la pasión. Por eso, abandonar no
significa allí otra cosa que no proteger de los perseguidores.
O dice que está abandonado respecto de aquella oración formulada por
él: Padre, si es posible, pase de mí este cáliz (Mt 26,39),
como lo expone Agustín, en el libro De Gratia Novi
Testamenti.
2. Se afirma que el Verbo de Dios
se unió al cuerpo mediante el alma en cuanto que, por medio del alma,
aquél pertenece a la naturaleza humana, que el Hijo de Dios intentaba
tomar; pero no en el sentido de que el alma sea como el medio que liga
los extremos unidos. El cuerpo recibe del alma el pertenecer a la
naturaleza humana, incluso después que el alma se separa de él, es a
saber: en cuanto que en el cuerpo muerto persiste, por una disposición
divina, cierta ordenación a la resurrección. Y, por tal motivo, no se
suprime la unión de la divinidad con el cuerpo.
3. El alma tiene la virtud de
vivificar como principio formal. Y por eso, estando ella presente y
unida en cuanto forma, es necesario que el cuerpo esté vivo. Pero la
divinidad no tiene la virtud de vivificar en cuanto principio formal,
sino como causa eficiente, porque no puede ser forma del cuerpo. Y,
por tal motivo, no es necesario que, permaneciendo la unión de la
divinidad con el cuerpo, éste esté vivo, porque Dios no obra por
necesidad, sino por voluntad.
Artículo 3:
¿En la muerte de Cristo se produjo la separación entre la divinidad y
el alma?
Objeciones por las que parece que, en la muerte de Cristo, hubo
separación entre la divinidad y el alma.
1. El Señor dice, en Jn 10,18: Nadie me quita el alma, sino que yo
la doy, y de nuevo la tomo. Ahora bien, no parece que el cuerpo
pueda entregar el alma, separándola de sí mismo, porque el alma no
está sujeta al poder del cuerpo, sino más bien al contrario. Y así da
la impresión de que es a Cristo, en cuanto Verbo de Dios, a quien
compete entregar su propia alma. Luego el alma se separó de la
divinidad por la muerte.
2. Dice Atanasio: Maldito quien no
confiesa que todo el hombre que asumió el Hijo de Dios, tomado o
liberado de nuevo, resucitó al tercer día de entre los muertos.
Pero todo el hombre no pudo ser tomado de nuevo a no ser que el hombre
entero haya estado separado alguna vez del Verbo, pues el hombre
completo se compone de cuerpo y alma. Luego alguna vez se produjo la
separación de la divinidad tanto respecto del cuerpo como respecto del
alma.
3. El Hijo de Dios se llama hombre por causa de su unión
con el hombre completo. Por consiguiente, si rota la unión entre el
alma y el cuerpo por causa de la muerte, el Verbo de Dios continuó
unido al alma, se seguiría que podría decirse con verdad que el Hijo
de Dios era el alma. Pero esto es falso, porque, al ser el alma la
forma del cuerpo, se seguiría que el Verbo de Dios sería la forma del
cuerpo, lo cual es imposible. Luego en la muerte de Cristo el alma
estuvo separada del Verbo de Dios.
4. El alma y el cuerpo, cuando están separados uno del
otro, no son una hipóstasis sino dos. En consecuencia, si el Verbo de
Dios permaneció unido tanto al alma como al cuerpo de Cristo cuando
estaban separados uno del otro por la muerte del propio Cristo, parece
seguirse que el Verbo de Dios, durante la muerte de Cristo, tuvo dos
hipóstasis. Y esto es inadmisible. Luego, después de la muerte de
Cristo, su alma no permaneció unida al Verbo.
Por contra está lo que escribe el Damasceno, en el libro III: Aunque Cristo murió en cuanto hombre, y su alma
santísima se separó de su cuerpo inmaculado, la divinidad se mantuvo
inseparable de una y otro, es decir, del alma y del
cuerpo.
Respondo: El alma se unió al Verbo de Dios de
manera más inmediata y primero que el cuerpo, puesto que el cuerpo se
unió al Verbo de Dios mediante el alma, como antes se
ha dicho (q.6 a.1). Por consiguiente, no habiéndose separado el Verbo
de Dios del cuerpo en la muerte, mucho menos se separó del alma. Por
lo cual, así como del Hijo de Dios se predica lo que conviene al
cuerpo separado del alma, a saber, el ser sepultado, así también se
dice de El, en el Símbolo, que descendió a
los infiernos, porque su alma, separada del cuerpo, descendió a
los infiernos.
A las objeciones:
1. Agustín,
exponiendo el pasaje de Juan, trata de investigar, puesto que Cristo
es el Verbo, el alma y la carne, si entrega el alma por ser Verbo,
o por ser alma, o por ser carne. Y comenta que si dijéramos que
el Verbo de Dios entregó el alma, se seguiría que aquella alma estuvo
alguna vez separada del Verbo. Eso es falso, porque la muerte separó
el cuerpo del alma, pero no afirmo que el alma se haya separado del
Verbo. Si dijéramos que la propia alma se entrega, se seguiría que el
alma se separa de sí misma, lo que resulta absurdísimo. Queda,
pues, que sea la propia carne la que entrega su alma (es decir,
su vida) y la que de nuevo la toma, no por su propio poder, sino
por el poder del Verbo que habita en la carne; porque, como antes
se ha dicho ( a.2), la divinidad del Verbo no se separó del cuerpo por
la muerte.
2. En las palabras citadas no
quiso decir Atanasio que haya sido tomado de nuevo todo el hombre,
esto es, todas sus partes, como si el Verbo hubiera dejado, por la
muerte, las partes de la naturaleza humana. Intenta decir, en cambio,
que la totalidad de la naturaleza asumida fue de nuevo reconstituida
en la resurrección por la reiterada unión del alma y el
cuerpo.
3. El Verbo de Dios, por causa de
la unión con la naturaleza humana, no se llama naturaleza humana, sino
que se llama hombre, que equivale al que tiene naturaleza
humana. Pero el alma y el cuerpo son las partes esenciales de la
naturaleza humana. De ahí que, por la unión del Verbo con una y otro,
no se siga que el Verbo de Dios sea alma o cuerpo, sino que es el
que tiene alma o cuerpo.
4. Como escribe el Damasceno, en
el libro III, por haberse separado el alma del
cuerpo en la muerte de Cristo, no se dividió una hipóstasis en dos.
Tanto el cuerpo como el alma tuvieron la existencia, desde el
principio, por la hipóstasis del Verbo bajo el mismo aspecto; y en la
muerte, separados entre sí, continuaron teniendo cada uno la única
hipóstasis del Verbo. Por lo cual la hipóstasis única del Verbo fue la
hipóstasis del Verbo, del alma y del cuerpo. Jamás ni el alma ni el
cuerpo tuvieron una hipóstasis propia, fuera de la hipóstasis del
Verbo. Siempre, pues, hubo una sola hipóstasis del Verbo; y nunca
dos.
Artículo 4:
¿Fue Cristo hombre durante los tres días de su muerte?
Objeciones por las que parece que Cristo fue hombre durante los tres
días de su muerte.
1. Dice Agustín, en I De Trin.: Aquella unión fue
de tal naturaleza que a Dios lo hacía hombre y al hombre lo hacía
Dios. Pero esa unión no cesó con la muerte. Luego parece que con
la muerte no dejó de ser hombre.
2. Dice el Filósofo, en IX Ethic.,
que cada hombre es su entendimiento. Por lo que también
nosotros, dirigiéndonos al alma de Pedro, después de la muerte de
éste, decimos: San Pedro, ruega por nosotros. Ahora bien,
después de la muerte, el Hijo de Dios no se separó del alma
intelectual. Luego durante esos tres días el Hijo de Dios fue
hombre.
3. Todo sacerdote es hombre. Pero durante los tres días de
la muerte Cristo continuó siendo sacerdote, pues, en caso contrario,
no hubiera sido verdad lo que se dice en Sal 109,4: Tú eres
sacerdote eterno. Luego Cristo fue hombre durante esos tres
días.
Por contra está que, cuando se suprime lo superior, queda suprimido lo
inferior. Pero lo vivo, o animado, es superior a lo animal y al
hombre, porque animal es la sustancia animada sensible. Pero durante
aquellos tres días de la muerte el cuerpo de Cristo no fue vivo ni
animado. Luego no fue hombre.
Respondo: Es artículo de fe que Cristo murió
verdaderamente. Por tanto, afirmar algo que destruya
la muerte de Cristo, es un error contra la fe. Por esto se dice en
la Epístola Sinodal de Cirilo: Si alguno no
confiesa que el Verbo de Dios padeció en la carne, fue crucificado en
la carne y experimentó la muerte en la carne, sea anatema. Ahora
bien, la muerte verdadera del hombre o del animal incluye que, a causa
de la muerte, dejen de ser hombre o animal, porque la muerte del
hombre o del animal proviene de la separación del alma que completa la
noción de animal o de hombre. Y, por este motivo, decir que Cristo fue
hombre durante los tres días de su muerte es falso, sencilla y
absolutamente hablando. Puede decirse, sin embargo, que Cristo, en
esos tres días, fue hombre muerto.
No obstante, algunos han sostenido que Cristo, en esos
tres días, fue hombre, profiriendo palabras erróneas sin duda, pero
sin sentir erróneamente en la fe; tal, por ejemplo, Hugo de San
Víctor, el cual decía que Cristo fue hombre durante
los tres días de su muerte, porque sostenía que el alma es el hombre,
lo que es falso, como se ha demostrado en la Primera Parte
(q.75 a.4).
También el Maestro de las Sentencias, en la distinción
22 del libro III, afirmó que Cristo fue hombre durante
los tres días de su muerte, porque creyó que la unión del alma con el
cuerpo no era esencial al concepto de hombre, sino que, para que una
cosa sea hombre, basta con que tenga alma humana y cuerpo, ya unidos,
ya separados. Esto es también falso por lo expuesto en la Primera
Parte (q.76 a.1), y por lo dicho acerca del modo de la unión (q.2 a.5).
A las objeciones:
1. El Verbo de Dios tomó el alma y
el cuerpo unidos; y por eso, tal toma hizo a Dios hombre y al hombre
Dios. Por consiguiente, esa toma no cesó por la separación del Verbo
respecto del alma o del cuerpo; cesó, sin embargo, la unión entre el
cuerpo y el alma.
2. Se afirma que el hombre es su
entendimiento, no porque el entendimiento sea el hombre completo sino
porque el entendimiento es la parte más noble del hombre, dándose en
él virtualmente toda disposición del hombre; como si al gobernador de
una ciudad se le llama la ciudad entera, porque en él se halla todo lo
referente al gobierno de la ciudad.
3. El ser sacerdote le conviene al
hombre por razón del alma, en la que se asienta el carácter del orden.
Por eso, el hombre no pierde el orden sacerdotal por la muerte. Y
mucho menos lo pierde Cristo, que es el origen de todo
sacerdocio.
Artículo 5:
¿El cuerpo de Cristo vivo y muerto, fue numéricamente el
mismo?
Objeciones por las que parece que el cuerpo de Cristo vivo y muerto
no fue numéricamente el mismo.
1. Cristo murió verdaderamente, como mueren los demás hombres. Pero
el cuerpo de cualquier otro hombre no es en absoluto numéricamente el
mismo, muerto y vivo, porque se distinguen con una esencial
diferencia. Luego tampoco el cuerpo de Cristo es en absoluto
numéricamente el mismo, muerto y vivo.
2. Según el Filósofo, en V Metaphys.,
las cosas específicamente distintas, lo son también numéricamente.
Ahora bien, el cuerpo de Cristo, vivo y muerto, fue específicamente
distinto, porque el ojo o el cuerpo de un muerto no se llaman tales
sino equívocamente, como es manifiesto por el Filósofo, tanto en II De anima como en VII Metaphys.. Luego el cuerpo de Cristo no fue en absoluto numéricamente el mismo, muerto y vivo.
3. La muerte es una corrupción. Pero lo que experimenta
una corrupción sustancial, después de corrompido, ya no existe, porque
la corrupción es el cambio del ser al no ser. Por consiguiente,
el cuerpo de Cristo, una vez que murió, no siguió siendo numéricamente
el mismo, por ser la muerte una corrupción sustancial.
Por contra está lo que dice Atanasio, en la Epístola Ad Epictetum: El cuerpo que fue circuncidado, el que bebía, comía y
trabajaba, y el que fue clavado en la cruz era el Verbo de Dios
impasible e incorpóreo; este cuerpo fue puesto en el sepulcro.
Ahora bien, el cuerpo vivo de Cristo fue circuncidado y clavado en la
cruz; y el cuerpo muerto de Cristo fue puesto en el sepulcro. Luego
este mismo cuerpo es el que estuvo vivo y el que murió.
Respondo: La expresión puramente
(simpliciter) puede entenderse en dos sentidos: Uno, de manera
que puramente (simpliciter) es lo mismo que absolutamente, como se dice puramente (simpliciter) lo que se
dice sin aditamento alguno, como escribe el Filósofo. Y, de este modo,
el cuerpo de Cristo muerto y vivo fue puramente (simpliciter) el mismo numéricamente. Pues se dice que una cosa es puramente la misma numéricamente porque es la misma por razón del supuesto. Pero
el cuerpo de Cristo, vivo y muerto, fue el mismo por razón del supuesto; porque, vivo y muerto, no tuvo otra hipóstasis que la hipóstasis del Verbo de Dios, como arriba se ha dicho ( a.2). Y en este sentido habla Atanasio en el escrito alegado.
Otro, de manera que puramente (simpliciter) resulta lo mismo
que del todo o totalmente. Y, de esta manera, el cuerpo
de Cristo muerto y vivo no fue puramente (simpliciter) el mismo
numéricamente. Porque no fue totalmente el mismo, ya que la vida, por
ser algo que pertenece a la esencia del cuerpo vivo, es un predicado
esencial, no accidental. De donde se sigue que el cuerpo que deja de
ser vivo, no continúa siendo totalmente el mismo.
Si se dijese que el cuerpo muerto de Cristo continuaba siendo
totalmente el mismo, se seguiría que no había experimentado la
corrupción, entendiendo por ésta la corrupción de la muerte. Lo cual
es la herejía de los Gayanistas, como dice Isidoro, y
como se contiene en los Decretos XXIV, q.3. Y
el Damasceno indica, en el libro III, que la
palabra corrupción significa dos cosas: por un lado, separación entre
el alma y el cuerpo, y cosas semejantes; por otro, la completa
disolución en los elementos. Por consiguiente, llamar incorruptible al
cuerpo del Señor, según el primer modo de corrupción, antes de la
resurrección, como lo sostuvieron Juliano y Gayano, es impío; porque el cuerpo de Cristo no sería
consustancial con nosotros, ni habría muerto de verdad; ni
verdaderamente habríamos sido salvados. Según el segundo modo, el
cuerpo de Cristo fue incorrupto.
A las objeciones:
1. El cuerpo muerto de cualquier
otro hombre no continúa unido a una hipóstasis permanente, como
acontece con el cuerpo muerto de Cristo. Y por esto, el cuerpo muerto
de cualquier otro hombre no es absolutamente el mismo, sino
relativamente; porque es el mismo según la materia, pero no según la
forma. En cambio, el cuerpo de Cristo continúa siendo absolutamente el
mismo por la identidad del supuesto, como acabamos de decir (en la
sol.).
2. Una cosa se llama
numéricamente la misma por razón del supuesto; y se dice
específicamente la misma por razón de la forma; donde quiera que
subsista el supuesto en una sola naturaleza, es necesario que,
suprimida la unidad específica, quede suprimida también la unidad
numérica. Pero la hipóstasis del Verbo de Dios subsiste en dos
naturalezas. Y, por ese motivo, aunque en los demás el cuerpo no
continúe siendo el mismo conforme a la especie de la naturaleza
humana, en Cristo, sin embargo, continúa siendo numéricamente el mismo
conforme al supuesto del Verbo de Dios.
3. La corrupción y la muerte no
corresponden a Cristo por razón del supuesto, conforme al cual se
considera la unidad numeral; sino que le corresponden por razón de la
naturaleza humana, según la cual se encuentra en el
cuerpo de Cristo la diferencia entre muerte y vida.
Artículo 6:
¿Contribuyó algo la muerte de Cristo para nuestra
salvación?
Objeciones por las que parece que la muerte de Cristo no contribuyó
en nada a nuestra salvación.
1. La muerte es una privación, pues es la privación de la vida. Pero
la privación, al no ser cosa alguna, no tiene virtud de ninguna clase
para obrar. Luego no pudo obrar cosa alguna para nuestra
salvación.
2. La pasión de Cristo obró nuestra salvación por medio del
mérito. Pero la muerte de Cristo no puede obrar de esta manera, porque
en la muerte el alma se separa del cuerpo, y aquélla es el principio
del mérito. Luego la muerte de Cristo no obró nada para nuestra
salvación.
3. Lo corporal no es causa de lo espiritual. Ahora bien,
la muerte de Cristo fue corporal. Luego no pudo ser causa espiritual
de nuestra salvación.
Por contra está lo que dice Agustín, en el IV De
Trin.: La única muerte de nuestro Salvador,
a saber, la corporal, fue provechosa para nuestras dos muertes,
esto es, la del alma y la del cuerpo.
Respondo: Sobre la muerte de Cristo podemos
hablar de dos modos: Uno, en cuanto está en proceso de ejecución (in fieri); otro, en cuanto realizada (in facto esse). Se
dice que la muerte está en proceso de ejecución (in fieri)
cuando uno se encamina a la muerte por algún sufrimiento natural o
violento. Y, en este sentido, es lo mismo hablar de la muerte de
Cristo que hablar de su pasión. Y así, la muerte de Cristo,
considerada de este modo, es causa de nuestra salvación, conforme a lo
dicho arriba sobre su pasión (q.48).
Pero la muerte realizada (in facto esse) se entiende en cuanto
que ya se ha producido la separación entre el alma y el cuerpo. Y en
este sentido hablamos aquí de la muerte de Cristo. Y de este modo la
muerte de Cristo no puede ser causa de nuestra salvación por vía de
mérito, sino sólo por vía de eficiencia, es a saber, en cuanto que por
la muerte la divinidad no se separó del cuerpo de Cristo, y por ese
motivo cuanto acontece con el cuerpo de Cristo, incluso separada el
alma, fue saludable para nosotros por virtud de la divinidad que
estaba unida a él.
Pero el efecto de una causa se considera propiamente conforme a la
imagen de la causa. De donde, por ser la muerte una privación de la
propia vida, el efecto de la muerte de Cristo se considera en orden a
la remoción de aquellas cosas que son contrarias a nuestra salud, y
que son la muerte del alma y la muerte del cuerpo. Y por esto se dice
que la muerte de Cristo destruyó en nosotros la muerte del alma,
causada por el pecado, según aquellas palabras de Rom 4,25: Fue
entregado, a la muerte se entiende, por nuestros pecados; y
la muerte del cuerpo, que consiste en la separación del alma, conforme
a aquel pasaje de 1 Cor 15,54: La muerte ha sido absorbida por la
victoria.
A las objeciones:
1. La muerte de Cristo obró nuestra
salvación por virtud de la divinidad con la que está unida, y no
exclusivamente por causa de la muerte.
2. La muerte de Cristo,
considerada en cuanto realizada (in facto esse), a pesar de que
no fue causa de nuestra salvación por vía de mérito, sí lo fue por vía
de eficiencia, como queda dicho (en la sol.).
3. La muerte de Cristo fue
ciertamente corporal, pero su cuerpo fue instrumento de la divinidad
que le estaba unida, y por virtud de ésta obraba incluso después de
muerto.
|