|
Sancti Thomae de Aquino Summa Theologiae
Textum Leoninum Romae 1889 editum
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas
denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit Corpus Thomisticum
Opera omnia S. Thomae Subsidia studii ab Enrique
Alarcón collecta et edita
Pampilonae ad Universitatis
Studiorum Navarrensis aedes A. D. MMII
IIIª Quaestio 39 De baptizatione Christi
Prooemium
[48557] IIIª q. 39 pr. Deinde
considerandum est de baptizatione Christi. Et circa hoc
quaeruntur octo. Primo, utrum Christus debuerit baptizari.
Secundo, utrum debuerit baptizari Baptismo Ioannis. Tertio, de
tempore Baptismi. Quarto, de loco. Quinto, de hoc quod sunt ei
caeli aperti. Sexto, de spiritu sancto apparente in specie
columbae. Septimo, utrum illa columba fuerit verum animal.
Octavo, de voce paterni testimonii.
Articulus 1 Utrum Christus debuerit baptizari
[48558] IIIª q.
39 a. 1 arg. 1 Ad primum sic proceditur. Videtur quod non
fuerit conveniens Christum baptizari. Baptizari enim est ablui.
Sed Christo non convenit ablui, in quo nulla fuit impuritas. Ergo
videtur quod Christum non decuerit baptizari.
[48559] IIIª q.
39 a. 1 arg. 2 Praeterea, Christus circumcisionem suscepit ut
impleret legem. Sed Baptismus non pertinebat ad legem. Ergo non
debebat baptizari.
[48560] IIIª q.
39 a. 1 arg. 3 Praeterea, primum movens in quolibet genere
est immobile secundum illum motum, sicut caelum, quod est primum
alterans, non est alterabile. Sed Christus est primum baptizans,
secundum illud, super quem videris spiritum descendentem et
manentem, hic est qui baptizat. Ergo Christum non decuit
baptizari.
[48561] IIIª q.
39 a. 1 s. c. Sed contra est quod dicitur Matth. III,13, quod venit
Iesus a Galilaea in Iordanem ad Ioannem, ut baptizaretur ab eo.
[48562] IIIª q. 39
a. 1 co. Respondeo dicendum quod conveniens fuit Christum
baptizari. Primo quidem quia, ut Ambrosius dicit, super Luc., baptizatus
est dominus non mundari volens, sed mundare aquas, ut, ablutae
per carnem Christi, quae peccatum non cognovit, Baptismatis vim
haberent, et ut sanctificatas relinqueret postmodum baptizandis,
sicut Chrysostomus dicit.
Secundo, sicut Chrysostomus dicit,
super Matth., quamvis Christus non esset peccator, tamen
naturam suscepit peccatricem, et similitudinem carnis peccati.
Propterea, etsi pro se Baptismate non indigebat, tamen in aliis
carnalis natura opus habebat. Et, sicut Gregorius Nazianzenus
dicit, baptizatus est Christus ut totum veteranum Adam
immergat aquae. Tertio, baptizari voluit, sicut Augustinus
dicit, in sermone de Epiphania, quia voluit facere quod
faciendum omnibus imperavit. Et hoc est quod ipse dicit, sic
decet nos adimplere omnem iustitiam. Ut enim Ambrosius dicit,
super Luc., haec est iustitia, ut quod alterum facere velis,
prius ipse incipias, et tuo alios horteris exemplo.
[48563] IIIª q.
39 a. 1 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod Christus non fuit
baptizatus ut ablueretur, sed ut ablueret, sicut dictum est.
[48564] IIIª q.
39 a. 1 ad 2 Ad secundum dicendum quod Christus non solum
debebat implere ea quae sunt legis veteris, sed etiam inchoare ea
quae sunt novae. Et ideo non solum voluit circumcidi, sed etiam
baptizari.
[48565] IIIª q.
39 a. 1 ad 3 Ad tertium dicendum quod Christus est primum
baptizans spiritualiter. Et sic non est baptizatus, sed solum in
aqua.
Articulus 2 Utrum decuerit baptizari Baptismo Ioannis
[48566] IIIª q.
39 a. 2 arg. 1 Ad secundum sic proceditur. Videtur quod
Christum non decuerit baptizari Baptismo Ioannis. Baptismus enim
Ioannis fuit Baptismus poenitentiae. Sed poenitentia Christo non
convenit, quia nullum habuit peccatum. Ergo videtur quod non
debuit baptizari Baptismo Ioannis.
[48567] IIIª q.
39 a. 2 arg. 2 Praeterea, Baptismus Ioannis, sicut dicit
Chrysostomus, medium fuit inter Baptismum Iudaeorum et
Baptismum Christi. Sed medium sapit naturam extremorum. Cum
ergo Christus non fuerit baptizatus Baptismate Iudaico, nec etiam
Baptismate suo, videtur quod, pari ratione, Baptismate Ioannis
baptizari non debuerit.
[48568] IIIª q.
39 a. 2 arg. 3 Praeterea, omne quod in rebus humanis est
optimum, debet attribui Christo. Sed Baptismus Ioannis non tenet
supremum locum inter Baptismata. Ergo non convenit Christum
baptizari Baptismo Ioannis.
[48569] IIIª q.
39 a. 2 s. c. Sed contra est quod dicitur Matth. III, quod venit
Iesus in Iordanem ut baptizaretur a Ioanne.
[48570] IIIª q. 39
a. 2 co. Respondeo dicendum quod, sicut Augustinus dicit,
super Ioan., baptizatus dominus baptizabat non Baptismate quo
baptizatus est. Unde, cum ipse baptizaret Baptismo proprio,
consequens est quod non fuerit baptizatus suo Baptismate, sed
Baptismate Ioannis. Et hoc fuit conveniens, primo quidem, propter
conditionem Baptismi Ioannis, qui non baptizavit in spiritu, sed
solum in aqua. Christus autem spirituali Baptismate non
indigebat, qui a principio suae conceptionis gratia spiritus
sancti repletus fuit, ut patet ex dictis. Et haec est ratio
Chrysostomi. Secundo, ut Beda dicit, baptizatus est Baptismo
Ioannis, ut Baptismo suo Baptismum Ioannis comprobaret. Tertio,
sicut Gregorius Nazianzenus dicit, accedit Iesus ad Baptismum
Ioannis sanctificaturus Baptismum.
[48571] IIIª q.
39 a. 2 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum
est, Christus baptizari voluit ut nos suo exemplo induceret ad
Baptismum. Et ideo, ad hoc quod esset efficacior eius inductio,
voluit baptizari Baptismo quo manifeste non indigebat, ut homines
ad Baptismum accederent quo indigebant. Unde Ambrosius dicit,
super Luc., nemo refugiat lavacrum gratiae, quando Christus
lavacrum poenitentiae non refugit.
[48572] IIIª q.
39 a. 2 ad 2 Ad secundum dicendum quod Baptismus Iudaeorum in
lege praeceptus, erat solum figuralis; Baptismus autem Ioannis
aliqualiter erat realis, inquantum inducebat homines ad
abstinendum a peccatis; Baptismus autem Christi habet efficaciam
mundandi a peccato et gratiam conferendi. Christus autem neque
indigebat percipere remissionem peccatorum, quae in eo non erant;
neque recipere gratiam, qua plenus erat. Similiter etiam, cum
ipse sit veritas, non competebat ei id quod in sola figura
gerebatur. Et ideo magis congruum fuit quod baptizaretur Baptismo
medio quam aliquo extremorum.
[48573] IIIª q.
39 a. 2 ad 3 Ad tertium dicendum quod Baptismus est quoddam
spirituale remedium. Quanto autem est aliquid magis perfectum,
tanto minori remedio indiget. Unde ex hoc ipso quod Christus est
maxime perfectus, conveniens fuit quod non baptizaretur
perfectissimo Baptismo, sicut ille qui est sanus, non indiget
efficaci medicina.
Articulus 3 Utrum convenienti tempore Christus fuerit baptizatus
[48574] IIIª q.
39 a. 3 arg. 1 Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non
convenienti tempore Christus fuerit baptizatus. Ad hoc enim
Christus baptizatus est ut suo exemplo alios ad Baptismum
provocaret. Sed fideles Christi laudabiliter baptizantur, non
solum ante trigesimum annum, sed etiam in infantili aetate. Ergo
videtur quod Christus non debuit baptizari in aetate triginta
annorum.
[48575] IIIª q.
39 a. 3 arg. 2 Praeterea, Christus non legitur docuisse, vel
miracula fecisse, ante Baptismum. Sed utilius fuisset mundo si
pluri tempore docuisset, incipiens a vigesimo anno, vel etiam
prius. Ergo videtur quod Christus, qui pro utilitate hominum
venerat, ante trigesimum annum debuerat baptizari.
[48576] IIIª q.
39 a. 3 arg. 3 Praeterea, indicium sapientiae divinitus
infusae maxime debuit manifestari in Christo. Est autem
manifestatum in Daniele tempore suae pueritiae, secundum illud
Dan. XIII, suscitavit dominus spiritum sanctum pueri iunioris,
cui nomen Daniel. Ergo multo magis Christus in sua pueritia
debuit baptizari vel docere.
[48577] IIIª q.
39 a. 3 arg. 4 Praeterea, Baptismus Ioannis ordinatur ad
Baptismum Christi sicut ad finem. Sed finis est prior in
intentione, et postremum in executione. Ergo vel debuit
primus baptizari a Ioanne, vel ultimus.
[48578] IIIª q.
39 a. 3 s. c. Sed contra est quod dicitur Luc. III, factum
est, cum baptizaretur omnis populus, et Iesu baptizato et orante,
et infra, et ipse Iesus erat incipiens quasi annorum triginta.
[48579] IIIª q. 39
a. 3 co. Respondeo dicendum quod Christus convenienter fuit
in trigesimo anno baptizatus. Primo quidem, quia Christus
baptizabatur quasi ex tunc incipiens docere et praedicare, ad
quod requiritur perfecta aetas, qualis est triginta annorum. Unde
et Gen. XLI legitur quod triginta annorum erat Ioseph quando
suscepit regimen Aegypti. Similiter etiam II Reg. V legitur de
David quod triginta annorum erat cum regnare coepisset.
Ezechiel etiam in anno trigesimo coepit prophetare, ut habetur
Ezech. I. Secundo quia, sicut Chrysostomus dicit, super Matth., futurum
erat ut post Baptismum Christi lex cessare inciperet. Et ideo hac
aetate Christus ad Baptismum venit quae potest omnia peccata
suscipere, ut, lege servata, nullus dicat quod ideo eam solvit
quod implere non potuit. Tertio, quia per hoc quod Christus
in aetate perfecta baptizatur, datur intelligi quod Baptismus
parit viros perfectos, secundum illud Ephes. IV, donec
occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis filii Dei, in
virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi.
Unde et ipsa proprietas numeri ad hoc pertinere videtur.
Consurgit enim tricenarius numerus ex ductu ternarii in denarium;
per ternarium autem intelligitur fides Trinitatis, per denarium
autem impletio mandatorum legis; et in his duobus perfectio vitae
Christianae consistit.
[48580] IIIª q.
39 a. 3 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, sicut Gregorius
Nazianzenus dicit, Christus non est baptizatus quasi indigeret
purgatione, nec aliquod illi immineret periculum differendo
Baptismum. Sed cuivis alii non in parvum redundat periculum, si
exeat ex hac vita non indutus veste incorruptionis, scilicet
gratia. Et licet bonum sit post Baptismum munditiam custodire,
potius tamen est, ut ipse dicit, interdum paulisper maculari,
quam gratia omnino carere.
[48581] IIIª q.
39 a. 3 ad 2 Ad secundum dicendum quod utilitas quae a
Christo provenit hominibus praecipue est per fidem et
humilitatem, ad quorum utrumque valet quod Christus non in
pueritia vel in adolescentia coepit docere, sed in perfecta
aetate. Ad fidem quidem, quia per hoc ostenditur in eo vera
humanitas, quod per temporum incrementa corporaliter profecit, et
ne huiusmodi profectus putaretur esse phantasticus, noluit suam
sapientiam et virtutem manifestare ante perfectam corporis
aetatem. Ad humilitatem vero, ne ante perfectam aetatem aliquis
praesumptuose praelationis gradum et docendi officium assumat.
[48582] IIIª q.
39 a. 3 ad 3 Ad tertium dicendum quod Christus proponebatur
hominibus in exemplum omnium. Et ideo oportuit in eo ostendi id
quod competit omnibus secundum legem communem, ut scilicet in
aetate perfecta doceret. Sed, sicut Gregorius Nazianzenus dicit, non
est lex Ecclesiae quod raro contingit, sicut nec una hirundo ver
facit. Aliquibus enim, ex quadam speciali dispensatione,
secundum divinae sapientiae rationem, concessum est, praeter
legem communem, ut ante perfectam aetatem officium vel
praesidendi vel docendi haberent, sicut Salomon, Daniel et
Ieremias.
[48583] IIIª q.
39 a. 3 ad 4 Ad quartum dicendum quod Christus nec primus nec
ultimus debuit a Ioanne baptizari. Quia, ut Chrysostomus dicit,
super Matth., Christus ad hoc baptizatur ut confirmaret
praedicationem et Baptismum Ioannis; et ut testimonium acciperet
a Ioanne. Non autem creditum fuisset testimonio Ioannis nisi
postquam multi fuerunt baptizati ab ipso. Et ideo non debuit
primus a Ioanne baptizari. Similiter etiam nec ultimus. Quia,
sicut ipse ibidem subdit, sicut lux solis non expectat occasum
Luciferi, sed eo procedente egreditur, et suo lumine obscurat
illius candorem; sic et Christus non expectavit ut cursum suum
Ioannes impleret, sed, adhuc eo docente et baptizante, apparuit.
Articulus 4 Utrum
Christus debuerit baptizari in Iordane
[48584] IIIª q.
39 a. 4 arg. 1 Ad quartum sic proceditur. Videtur quod
Christus non debuerit baptizari in Iordane. Veritas enim debet
respondere figurae. Sed figura Baptismi praecessit in transitu
maris rubri, ubi Aegyptii sunt submersi, sicut peccata delentur
in Baptismo. Ergo videtur quod Christus magis debuerit baptizari
in mari quam in flumine Iordanis.
[48585] IIIª q.
39 a. 4 arg. 2 Praeterea, Iordanis interpretatur descensus.
Sed per Baptismum aliquis plus ascendit quam descendit, unde et
Matth. III dicitur quod baptizatus Iesus confestim ascendit de
aqua. Ergo videtur inconveniens fuisse quod Christus in
Iordane baptizaretur.
[48586] IIIª q.
39 a. 4 arg. 3 Praeterea, transeuntibus filiis Israel, aquae
Iordanis conversae sunt retrorsum, ut legitur Iosue IV, et sicut
in Psalmo dicitur. Sed illi qui baptizantur, non retrorsum, sed
in antea progrediuntur. Non ergo fuit conveniens ut Christus in
Iordane baptizaretur.
[48587] IIIª q.
39 a. 4 s. c. Sed contra est quod dicitur Marci I, quod baptizatus
est Iesus a Ioanne in Iordane.
[48588] IIIª q. 39
a. 4 co. Respondeo dicendum quod fluvius Iordanis fuit per
quem filii Israel in terram promissionis intraverunt. Hoc autem
habet Baptismus Christi speciale prae omnibus Baptismatibus, quod
introducit in regnum Dei, quod per terram promissionis
significatur, unde dicitur Ioan. III, nisi quis renatus fuerit
ex aqua et spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei.
Ad quod etiam pertinet quod Elias divisit aquas Iordanis, qui
erat in curru igneo rapiendus in caelum, ut dicitur IV Reg. II,
quia scilicet transeuntibus per aquam Baptismi, per ignem
spiritus sancti patet aditus in caelum. Et ideo conveniens fuit
ut Christus in Iordane baptizaretur.
[48589] IIIª q.
39 a. 4 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod transitus maris
rubri praefiguravit Baptismum quantum ad hoc quod Baptismus delet
peccata. Sed transitus Iordanis quantum ad hoc quod aperit ianuam
regni caelestis, qui est principalior effectus Baptismi, et per
solum Christum impletus. Et ideo convenientius fuit quod Christus
in Iordane quam in mari baptizaretur.
[48590] IIIª q.
39 a. 4 ad 2 Ad secundum dicendum quod in Baptismo est
ascensus per profectum gratiae, qui requirit humilitatis
descensum, secundum illud Iac. IV, humilibus autem dat gratiam.
Et ad talem descensum referendum est nomen Iordanis.
[48591] IIIª q.
39 a. 4 ad 3 Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, in sermone de Epiphania, sicut antea aquae Iordanis
retrorsum conversae fuerant, ita modo, Christo baptizato, peccata
retrorsum conversa sunt. Vel etiam per hoc significatur quod,
contra descensum aquarum, benedictionum fluvius sursum ferebatur.
Articulus 5 Utrum
Christo baptizato debuerunt caeli aperiri
[48592] IIIª q.
39 a. 5 arg. 1 Ad quintum sic proceditur. Videtur quod
Christo baptizato non debuerunt caeli aperiri. Illi enim
aperiendi sunt caeli qui indiget intrare in caelum, quasi extra
caelum existens. Sed Christus semper erat in caelo, secundum
illud Ioan. III, filius hominis qui est in caelo. Ergo
videtur quod non debuerint ei caeli aperiri.
[48593] IIIª q.
39 a. 5 arg. 2 Praeterea, apertio caelorum aut intelligitur
corporaliter, aut spiritualiter. Sed non potest intelligi
corporaliter, quia corpora caelestia sunt impassibilia et
infrangibilia, secundum illud Iob XXXVII, tu forsitan
fabricatus es caelos, qui solidissimi quasi aere fusi sunt?
Similiter etiam nec potest intelligi spiritualiter, quia ante
oculos filii Dei caeli antea clausi non fuerant. Ergo
inconvenienter videtur dici quod baptizato Christo aperti fuerunt
caeli.
[48594] IIIª q.
39 a. 5 arg. 3 Praeterea, fidelibus caelum apertum est per
Christi passionem, secundum illud Heb. X, habemus fiduciam in
introitum sanctorum in sanguine Christi. Unde etiam nec
baptizati Baptismo Christi, si qui ante eius passionem
decesserunt, caelos intrare potuerunt. Ergo magis debuerunt
aperiri caeli Christo patiente, quam eo baptizato.
[48595] IIIª q.
39 a. 5 s. c. Sed contra est quod dicitur Luc. III, Iesu
baptizato et orante, apertum est caelum.
[48596] IIIª q. 39
a. 5 co. Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, Christus
baptizari voluit ut suo Baptismo consecraret Baptismum quo nos
baptizaremur et ideo in Baptismo Christi ea demonstrari debuerunt
quae pertinent ad efficaciam nostri Baptismi. Circa quam tria
sunt consideranda. Primo quidem, principalis virtus ex qua
Baptismus efficaciam habet, quae quidem est virtus caelestis. Et
ideo baptizato Christo apertum est caelum, ut ostenderetur quod
de cetero caelestis virtus Baptismum sanctificaret. Secundo,
operatur ad efficaciam Baptismi fides Ecclesiae et eius qui
baptizatur, unde et baptizati fidem profitentur, et Baptismus
dicitur fidei sacramentum. Per fidem autem inspicimus caelestia,
quae sensum et rationem humanam excedunt. Et ad hoc
significandum, Christo baptizato aperti sunt caeli. Tertio, quia
per Baptismum Christi specialiter aperitur nobis introitus regni
caelestis, qui primo homini praeclusus fuerat per peccatum. Unde
baptizato Christo aperti sunt caeli, ut ostenderetur quod
baptizatis patet via in caelum. Post Baptismum autem necessaria
est homini iugis oratio, ad hoc quod caelum introeat, licet enim
per Baptismum remittantur peccata, remanet tamen fomes peccati
nos impugnans interius, et mundus et Daemones qui impugnant
exterius. Et ideo signanter dicitur Luc. III quod, Iesu
baptizato et orante, apertum est caelum, quia scilicet
fidelibus necessaria est oratio post Baptismum. Vel ut detur
intelligi quod hoc ipsum quod per Baptismum caelum aperitur
credentibus, est ex virtute orationis Christi. Unde signanter
dicitur, Matth. III, quod apertum est ei caelum, idest,
omnibus propter eum, sicut si imperator alicui pro alio
petenti dicat, ecce, hoc beneficium non illi do, sed tibi, idest,
propter te illi; ut Chrysostomus dicit, super Matth.
[48597] IIIª q.
39 a. 5 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, sicut Chrysostomus
dicit, super Matth., sicut Christus secundum dispensationem
humanam baptizatus est, quamvis propter se Baptismo non
indigeret; sic secundum humanam dispensationem aperti sunt ei
caeli, secundum autem naturam divinam semper erat in caelis.
[48598] IIIª q.
39 a. 5 ad 2 Ad secundum dicendum quod, sicut Hieronymus
dicit, super Matth., caeli aperti sunt Christo baptizato, non
reseratione elementorum, sed spiritualibus oculis, sicut et
Ezechiel in principio voluminis sui caelos apertos esse
commemorat. Et hoc probat Chrysostomus, super Matth., dicens
quod, si ipsa creatura, scilicet caelorum, rupta fuisset, non
dixisset, aperti sunt ei, quia quod corporaliter aperitur,
omnibus est apertum. Unde et Marci I expresse dicitur quod Iesus
statim ascendens de aqua, vidit caelos apertos, quasi ipsa
apertio caelorum ad visionem Christi referatur. Quod quidem
aliqui referunt ad visionem corporalem, dicentes quod circa
Christum baptizatum tantus splendor fulsit in Baptismo ut
viderentur caeli aperti. Potest etiam referri ad imaginariam
visionem, per quem modum Ezechiel vidit caelos apertos,
formabatur enim ex virtute divina et voluntate rationis talis
visio in imaginatione Christi, ad significandum quod per
Baptismum caeli aditus hominibus aperitur. Potest etiam ad
visionem intellectualem referri, prout Christus vidit, Baptismo
iam sanctificato, apertum esse caelum hominibus; quod tamen etiam
ante viderat fiendum.
[48599] IIIª q.
39 a. 5 ad 3 Ad tertium dicendum quod per passionem Christi
aperitur caelum hominibus sicut per causam communem apertionis
caelorum. Oportet tamen hanc causam singulis applicari, ad hoc
quod caelum introeant. Quod quidem fit per Baptismum, secundum
illud Rom. VI, quicumque baptizati sumus in Christo Iesu, in
morte ipsius baptizati sumus. Et ideo potius fit mentio de
apertione caelorum in Baptismo quam in passione. Vel, sicut
Chrysostomus dicit, super Matth., baptizato Christo caeli
tantum sunt aperti, postquam vero tyrannum vicit per crucem, quia
non erant portae necessariae caelo nunquam claudendo, non dicunt
Angeli, aperite portas, sed, tollite portas. Per quod dat
intelligere Chrysostomus quod obstacula quibus prius
obsistentibus animae defunctorum introire non poterant caelos,
sunt totaliter per passionem ablata, sed in Baptismo Christi sunt
aperta, quasi manifestata iam via per quam homines in caelum
erant intraturi.
Articulus 6 Utrum convenienter Spiritus Sanctus super Christum baptizatum dicatur
in specie columbae descendisse
[48600] IIIª q.
39 a. 6 arg. 1 Ad sextum sic proceditur. Videtur quod
inconvenienter Spiritus Sanctus super Christum baptizatum dicatur
in specie columbae descendisse. Spiritus enim sanctus habitat in
homine per gratiam. Sed in homine Christo fuit plenitudo gratiae
a principio suae conceptionis, quo fuit unigenitus a patre, ut ex
supra dictis patet ergo non debuit spiritus sanctus ad eum mitti
in Baptismo.
[48601] IIIª q.
39 a. 6 arg. 2 Praeterea, Christus dicitur in mundum
descendisse per mysterium incarnationis, quando exinanivit
semetipsum, formam servi accipiens. Sed spiritus sanctus non
est incarnatus. Ergo inconvenienter dicitur quod Spiritus Sanctus
descenderit super eum.
[48602] IIIª q.
39 a. 6 arg. 3 Praeterea, in Baptismo Christi ostendi debuit,
sicut in quodam exemplari, id quod fit in nostro Baptismo. Sed in
nostro Baptismo non fit aliqua missio visibilis spiritus sancti.
Ergo nec in Baptismo Christi debuit fieri visibilis missio
spiritus sancti.
[48603] IIIª q.
39 a. 6 arg. 4 Praeterea, spiritus sanctus a Christo in omnes
alios derivatur, secundum illud Ioan. I, de plenitudine eius
nos omnes accepimus. Sed super apostolos spiritus sanctus
descendit, non in specie columbae, sed in specie ignis. Ergo nec
super Christum in specie columbae descendere debuit, sed in
specie ignis.
[48604] IIIª q.
39 a. 6 s. c. Sed contra est quod dicitur Luc. III, descendit
spiritus sanctus corporali specie sicut columba in ipsum.
[48605] IIIª q. 39
a. 6 co. Respondeo dicendum quod hoc quod circa Christum
factum est in eius Baptismo, sicut Chrysostomus dicit, super
Matth., pertinet ad mysterium omnium qui postmodum fuerant
baptizandi. Omnes autem qui Baptismo Christi baptizantur,
spiritum sanctum recipiunt, nisi ficti accedant, secundum illud
Matth. III, ipse vos baptizabit in spiritu sancto. Et ideo
conveniens fuit ut super baptizatum dominum spiritus sanctus
descenderet.
[48606] IIIª q.
39 a. 6 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, XV de Trin., absurdissimum est dicere quod Christus,
cum esset iam triginta annorum, accepisset spiritum sanctum, sed
venit ad Baptismum, sicut sine peccato, ita non sine spiritu
sancto. Si enim de Ioanne scriptum est quod replebitur spiritu
sancto ab utero matris suae, quid de homine Christo dicendum est,
cuius carnis ipsa conceptio non carnalis, sed spiritualis fuit?
Nunc ergo, idest in Baptismo, corpus suum, idest Ecclesiam,
praefigurare dignatus est, in qua baptizati praecipue accipiunt
spiritum sanctum.
[48607] IIIª q.
39 a. 6 ad 2 Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus
dicit, in II de Trin., spiritus sanctus descendisse dicitur super
Christum specie corporali sicut columba, non quia ipsa substantia
spiritus sancti videretur, quae est invisibilis. Neque ita quod
illa visibilis creatura in unitatem personae divinae assumeretur,
neque enim dicitur quod spiritus sanctus sit columba, sicut
dicitur quod filius Dei est homo, ratione unionis. Neque etiam
hoc modo spiritus sanctus visus est in specie columbae sicut
Ioannes vidit agnum occisum in Apocalypsi, ut habetur Apoc. V, illa
enim visio facta fuit in spiritu per spirituales imagines
corporum; de illa vero columba nullus unquam dubitavit quin
oculis visa sit. Nec etiam hoc modo in specie columbae
spiritus sanctus apparuit sicut dicitur, I Cor. X, petra autem
erat Christus, illa enim iam erat in creatura, et per actionis
modum nuncupata est nomine Christi, quem significabat illa autem
columba ad hoc tantum significandum repente extitit et postea
cessavit, sicut flamma quae in rubo apparuit Moysi. Dicitur
ergo spiritus sanctus descendisse super Christum, non ratione
unionis ad columbam, sed vel ratione ipsius columbae
significantis spiritum sanctum, quae descendendo super Christum
venit; vel etiam ratione spiritualis gratiae, quae a Deo per
modum cuiusdam descensus in creaturam derivatur, secundum illud
Iac. I, omne datum optimum, et omne donum perfectum, desursum
est, descendens a patre luminum.
[48608] IIIª q.
39 a. 6 ad 3 Ad tertium dicendum quod, sicut Chrysostomus
dicit, super Matth., in principiis spiritualium rerum semper
sensibiles apparent visiones, propter eos qui nullam
intelligentiam incorporalis naturae suscipere possunt, ut, si
postea non fiant, ex his quae semel facta sunt, recipiant fidem.
Et ideo circa Christum baptizatum corporali specie spiritus
sanctus visibiliter descendit, ut super omnes baptizatos postea
invisibiliter credatur descendere.
[48609] IIIª q.
39 a. 6 ad 4 Ad quartum dicendum quod spiritus sanctus in
specie columbae apparuit super Christum baptizatum, propter
quatuor. Primo quidem, propter dispositionem quae requiritur in
baptizato, ut scilicet non fictus accedat, quia, sicut dicitur
Sap. I, spiritus sanctus disciplinae effugiet fictum.
Columba enim est animal simplex, astutia et dolo carens, unde
dicitur Matth. X, estote simplices sicut columbae.
Secundo, ad designandum septem dona spiritus sancti, quae columba
suis proprietatibus significat. Columba enim secus fluenta
habitat, ut, viso accipitre, mergat se et evadat. Quod pertinet
ad donum sapientiae, per quam sancti secus Scripturae divinae
fluenta resident, ut incursum Diaboli evadant. Item columba
meliora grana eligit. Quod pertinet ad donum scientiae, qua
sancti sententias sanas, quibus pascantur, eligunt. Item columba
alienos pullos nutrit. Quod pertinet ad donum consilii, quo
sancti homines, qui fuerunt pulli, idest imitatores, Diaboli,
doctrina nutriunt et exemplo. Item columba non lacerat rostro.
Quod pertinet ad donum intellectus, quo sancti bonas sententias
lacerando non pervertunt, haereticorum more. Item columba felle
caret. Quod pertinet ad donum pietatis, per quam sancti ira
irrationabili carent. Item columba in cavernis petrae nidificat.
Quod pertinet ad donum fortitudinis, qua sancti in plagis mortis
Christi, qui est petra firma, nidum ponunt, idest, suum refugium
et spem. Item columba gemitum pro cantu habet. Quod pertinet ad
donum timoris, quo sancti delectantur in gemitu pro peccatis.
Tertio, apparuit spiritus sanctus in specie columbae propter
effectum proprium Baptismi, qui est remissio peccatorum et
reconciliatio ad Deum, columba enim est animal mansuetum. Et
ideo, sicut Chrysostomus dicit, super Matth., in diluvio
apparuit hoc animal, ramum ferens olivae et communem orbis
terrarum tranquillitatem annuntians, et nunc etiam columba
apparet in Baptismo, liberationem nobis demonstrans. Quarto,
apparuit spiritus sanctus in specie columbae super dominum
baptizatum, ad designandum communem effectum Baptismi, qui est
constructio ecclesiasticae unitatis. Unde dicitur Ephes. V, quod Christus
tradidit semetipsum ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non
habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi, lavans eam
lavacro aquae in verbo vitae. Et ideo convenienter spiritus
sanctus in Baptismo demonstratus est in specie columbae, quae est
animal amicabile et gregale. Unde et Cantic. VI dicitur de
Ecclesia, una est columba mea. Super apostolos autem in
specie ignis spiritus sanctus descendit, propter duo. Primo
quidem, ad ostendendum fervorem quo corda eorum erant commovenda,
ad hoc quod Christum ubicumque inter pressuras praedicarent. Et
ideo etiam in igneis linguis apparuit. Unde Augustinus dicit,
super Ioan., duobus modis ostendit visibiliter dominus
spiritum sanctum, scilicet per columbam, super dominum
baptizatum; per ignem, super discipulos congregatos. Ibi
simplicitas, hic fervor ostenditur. Ergo, ne per spiritum
sanctificati dolum habeant, in columba demonstratus est, et ne
simplicitas frigida remaneat, in igne demonstratus est. Nec
moveat, quia linguae divisae sunt, unitatem in columba cognosce.
Secundo quia, sicut Chrysostomus dicit, cum oportebat delictis
ignoscere, quod fit in Baptismo, mansuetudo necessaria erat, quae
demonstratur in columba. Sed ubi adepti sumus gratiam, restat
iudicii tempus, quod significatur per ignem.
Articulus 7 Utrum illa
columba in qua Spiritus Sanctus apparuit, fuerit verum
animal
[48610] IIIª q.
39 a. 7 arg. 1 Ad septimum sic proceditur. Videtur quod illa
columba in qua Spiritus Sanctus apparuit, non fuerit verum
animal. Illud enim videtur specie tenus apparere quod secundum
similitudinem apparet sed Luc. III dicitur quod descendit
spiritus sanctus corporali specie sicut columba in ipsum. Non
ergo fuit vera columba, sed quaedam similitudo columbae.
[48611] IIIª q.
39 a. 7 arg. 2 Praeterea, sicut natura nihil facit frustra,
ita nec Deus, ut dicitur in I de caelo. Sed cum columba illa non
advenerit nisi ut aliquid significaret atque praeteriret, ut
Augustinus dicit, in II de Trin., frustra fuisset vera columba,
quia hoc ipsum fieri poterat per columbae similitudinem. Non ergo
illa columba fuit verum animal.
[48612] IIIª q.
39 a. 7 arg. 3 Praeterea, proprietates cuiuslibet rei ducunt
in cognitionem naturae illius rei. Si ergo fuisset illa columba
verum animal, proprietates columbae significassent naturam veri
animalis, non autem effectus spiritus sancti. Non ergo videtur
quod illa columba fuerit verum animal.
[48613] IIIª q.
39 a. 7 s. c. Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro
de agone Christiano, neque hoc ita dicimus ut dominum Iesum
Christum dicamus solum verum corpus habuisse, spiritum autem
sanctum fallaciter apparuisse oculis hominum, sed ambo illa
corpora vera esse credimus.
[48614] IIIª q. 39
a. 7 co. Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, non
decebat ut filius Dei, qui est veritas patris, aliqua fictione
uteretur, et ideo non phantasticum, sed verum corpus accepit. Et
quia spiritus sanctus dicitur spiritus veritatis, ut patet Ioan.
XVI, ideo etiam ipse veram columbam formavit in qua appareret,
licet non assumeret ipsam in unitatem personae. Unde post
praedicta verba Augustinus subdit, sicut non oportebat ut
homines falleret filius Dei, sic etiam non oportebat ut falleret
spiritus sanctus. Sed omnipotenti Deo, qui universam creaturam ex
nihilo fabricavit, non erat difficile verum corpus columbae sine
aliarum columbarum ministerio figurare, sicut non fuit ei
difficile verum corpus in utero Mariae sine virili semine
fabricare, cum creatura corporea et in visceribus feminae ad
formandum hominem, et in ipso mundo ad formandum columbam,
imperio domini voluntatique serviret.
[48615] IIIª q.
39 a. 7 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod spiritus sanctus
dicitur descendisse in specie vel similitudine columbae, non ad
excludendam veritatem columbae, sed ad ostendendum quod non
apparuit in specie suae substantiae.
[48616] IIIª q.
39 a. 7 ad 2 Ad secundum dicendum quod non fuit superfluum
formare veram columbam ut in ea spiritus sanctus appareret, quia
per ipsam veritatem columbae significatur veritas spiritus sancti
et effectuum eius.
[48617] IIIª q.
39 a. 7 ad 3 Ad tertium dicendum quod proprietates columbae
eodem modo ducunt ad significandam naturam columbae, et ad
designandos effectus spiritus sancti. Per hoc enim quod columba
habet tales proprietates, contingit quod columba significat
spiritum sanctum.
Articulus 8 Utrum convenienter, Christo baptizato, fuit vox Patris audita Filium
protestantis
[48618] IIIª q.
39 a. 8 arg. 1 Ad octavum sic proceditur. Videtur quod
inconvenienter, Christo baptizato, fuit vox Patris audita Filium
protestantis. Filius enim et spiritus sanctus, secundum hoc quod
sensibiliter apparuerunt, dicuntur visibiliter esse missi. Sed
patri non convenit mitti, ut patet per Augustinum, in II de Trin.
Ergo etiam nec apparere.
[48619] IIIª q.
39 a. 8 arg. 2 Praeterea, vox est significativa verbi in
corde concepti. Sed pater non est verbum. Ergo inconvenienter
manifestatur in voce.
[48620] IIIª q.
39 a. 8 arg. 3 Praeterea, homo Christus non incoepit esse
filius Dei in Baptismo, sicut quidam haeretici putaverunt, sed a
principio suae conceptionis fuit filius Dei. Magis ergo in
nativitate debuit vox patris protestari Christi divinitatem, quam
in eius Baptismo.
[48621] IIIª q.
39 a. 8 s. c. Sed contra est quod dicitur Matth. III, ecce,
vox de caelis dicens, hic est filius meus dilectus, in quo mihi
complacui.
[48622] IIIª q. 39
a. 8 co. Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, in
Baptismo Christi, qui fuit exemplar nostri Baptismi, demonstrari
debuit quod in nostro Baptismo perficitur. Baptismus autem quo
baptizantur fideles, consecratur in invocatione et virtute
Trinitatis, secundum illud Matth. ult., euntes, docete omnes
gentes, baptizantes eos in nomine patris et filii et spiritus
sancti. Et ideo in Baptismo Christi, ut Hieronymus dicit, mysterium
Trinitatis demonstratur, dominus ipse in natura humana
baptizatur; spiritus sanctus descendit in habitu columbae; patris
vox testimonium filio perhibentis auditur. Et ideo conveniens
fuit ut in illo Baptismo pater declararetur in voce.
[48623] IIIª q.
39 a. 8 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod missio visibilis
addit aliquid super apparitionem, scilicet auctoritatem
mittentis. Et ideo filius et spiritus sanctus, qui sunt ab alio,
dicuntur non solum apparere, sed etiam visibiliter mitti. Pater
autem, qui non est ab alio, apparere quidem potest, visibiliter
autem mitti non potest.
[48624] IIIª q.
39 a. 8 ad 2 Ad secundum dicendum quod pater non demonstratur
in voce nisi sicut auctor vocis, vel loquens per vocem. Et quia
proprium est patri producere verbum, quod est dicere vel loqui,
ideo convenientissime pater per vocem manifestatus est, quae
significat verbum. Unde et ipsa vox a patre emissa filiationem
verbi protestatur. Et sicut species columbae, in qua demonstratus
est spiritus sanctus, non est natura spiritus sancti; nec species
hominis, in qua demonstratus est ipse filius, est ipsa natura
filii Dei, ita etiam ipsa vox non pertinet ad naturam verbi vel
patris loquentis. Unde Ioan. V dominus dicit, neque vocem
eius, idest patris, unquam audistis, neque speciem eius vidistis.
Per quod, sicut Chrysostomus dicit, super Ioan., paulatim eos
in philosophicum dogma inducens, ostendit quoniam neque vox circa
Deum est neque species, sed superior et figuris est et loquelis
talibus. Et sicut columbam, et etiam humanam naturam a
Christo assumptam, tota Trinitas operata est, ita etiam
formationem vocis, sed tamen in voce declaratur solus pater ut
loquens, sicut naturam humanam solus filius assumpsit, et sicut
in columba solus spiritus sanctus demonstratus est; ut patet per
Augustinum, in libro de fide ad Petrum.
[48625] IIIª q.
39 a. 8 ad 3 Ad tertium dicendum quod divinitas Christi non
debuit omnibus in eius nativitate manifestari, sed magis
occultari in defectibus infantilis aetatis. Sed quando iam
pervenit ad perfectam aetatem, in qua oportebat eum docere et
miracula facere et homines ad se convertere, tunc testimonio
patris erat eius divinitas indicanda, ut eius doctrina
credibilior fieret. Unde et ipse dicit, Ioan. V, qui misit me
pater, ipse testimonium perhibet de me. Et hoc praecipue in
Baptismo, per quem homines renascuntur in filios Dei adoptivos,
filii enim Dei adoptivi instituuntur ad similitudinem filii
naturalis, secundum illud Rom. VIII, quos praescivit, hos et
praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui. Unde
Hilarius dicit, super Matth., quod super Iesum baptizatum
descendit spiritus sanctus, et vox patris audita est dicentis, hic
est filius meus dilectus, ut ex his quae consummabantur in
Christo, cognosceremus, post aquae lavacrum, et de caelestibus
partibus sanctum in nos spiritum avolare, et paternae vocis
adoptione Dei filios fieri.
|
(La versión española, con algunos retoques, es la de Hernán J. González -en
hig.com.ar-; y, en algunos casos la de la BAC de 1955 e incluso la de 1994)
IIIª Cuestión 39 El bautismo de Cristo, en el Jordán
Proemio
A continuación hay que tratar del bautismo de Jesús en el Jordán.
Artículo 1:
¿Convino que Cristo fuera bautizado?
Objeciones por las que parece que no convino que Cristo fuera
bautizado.
1. Ser bautizado equivale a ser purificado. Pero a Cristo no le
convino ser purificado, porque no existió en El impureza de ninguna
clase. Luego parece que no convino que Cristo fuera
bautizado.
2. Cristo fue circuncidado para cumplir la ley. Pero el
bautismo no estaba prescrito por la ley. Luego no debía ser
bautizado.
3. El primer motor en cualquier orden es inmóvil en ese
género de movimiento, por ejemplo el cielo, que es la primera causa de
las alteraciones, siendo él inalterable. Ahora bien, Cristo es el
primero en el orden del bautismo, según aquellas palabras: Sobre el
que veas descender el Espíritu y permanecer sobre él, ése es el que
bautiza (Jn 1,33). Luego no convino que Cristo fuese
bautizado.
Por contra está lo que se dice en Mt 3,13: Vino Jesús de Galilea al
Jordán, delante de Juan, para ser bautizado por él.
Respondo: Convino que Cristo fuera bautizado.
Primero, porque, como dice Ambrosio In Luc. ', el Señor fue
bautizado, no porque quisiera ser purificado, sino para purificar las
aguas, a fin de que, purificadas ellas por la carne de Cristo, que no
conoció el pecado, tuvieran la virtud del bautismo; y para
dejarlas santificadas para los que después habían de ser
bautizados, como escribe el Crisóstomo.
Segundo, porque, como dice el Crisóstomo In Matth., aunque Cristo no fuese pecador, recibió, sin embargo, una naturaleza pecadora y una semejanza de carne de pecado (cf. Rom 8,3). Por esto,
aunque no necesitaba del bautismo en favor de sí mismo, lo necesitaba,
no obstante, la naturaleza carnal en los demás. Y, como escribe Gregorio Nacianceno,
Cristo fue bautizado para sumergir en el agua a todo el viejo Adán.
Tercero, quiso ser bautizado, como dice Agustín en un Sermón De
Epiphania, porque quiso hacer El mismo lo que
mandó que habían de hacer todos. Y esto es lo que Él mismo
dice: Así conviene que cumplamos toda justicia (Mt 3,15). Como
escribe Ambrosio, In Luc., ésta es la
justicia: Que comiences por hacer tú primero lo que quieres que haga
el otro, y que animes a los demás con tu ejemplo.
A las objeciones:
1. Cristo no fue bautizado para ser
purificado, sino para purificar, como queda expuesto (en la
sol.).
2. Cristo no sólo debía cumplir
los preceptos de la ley antigua, sino también incoar los de la ley
nueva. Y por eso no solamente quiso ser circuncidado, sino también ser
bautizado.
3. Cristo es el primero en
bautizar espiritualmente. Y así no fue propiamente bautizado, sino que
lo fue sólo con agua.
Artículo 2:
¿Convino que Cristo fuese bautizado con el bautismo de
Juan?
Objeciones por las que parece que no convino que Cristo fuese
bautizado con el bautismo de Juan.
1. El bautismo de Juan fue un bautismo de penitencia (cf. Me
1,4). Pero la penitencia no le atañe a Cristo, porque no cometió
pecado alguno. Luego parece que no convino que fuese bautizado con el
bautismo de Juan.
2. El bautismo de Juan, como dice el Crisóstomo, ocupó el punto medio entre el bautismo de los judíos y el bautismo de Cristo. Ahora bien, el medio participa de la naturaleza de los extremos. Por consiguiente, al no haber sido bautizado Cristo con el bautismo de los judíos, ni tampoco con el suyo propio, parece que, por la misma razón, tampoco debió ser bautizado con el bautismo de Juan.
3. Hay que atribuir a Cristo todo lo que es óptimo en las
categorías humanas. Pero el bautismo de Juan no ocupa el lugar supremo
entre los bautismos. Luego no convino que Cristo fuese bautizado con
el bautismo de Juan.
Por contra está lo que se lee en Mt 3,13: Vino Jesús al Jordán para
ser bautizado por Juan.
Respondo: Como expone Agustín, In
loann., el Señor, una vez bautizado,
bautizaba, (pero) no con el bautismo con que El había sido
bautizado. Por lo que, bautizando El con su propio bautismo,
resulta lógico que no fuera bautizado con su propio bautismo, sino con
el de Juan. Y esto fue conveniente. Primero, por el carácter del
bautismo de Juan, que no bautizó con Espíritu, sino sólo con
agua (cf. Mt 3,11). Pero Cristo no tenía necesidad de bautismo
espiritual, pues desde el principio de su concepción estuvo lleno del
Espíritu Santo, como es claro por lo dicho anteriormente ( q.34 a.1).
Esta es la razón que da el Crisóstomo.
Segundo, porque, como Beda dice, Cristo fue bautizado
con el bautismo de Juan para aprobarlo con su propio
bautismo.
Tercero, porque, como escribe Gregorio Nacianceno, Cristo se acercó al bautismo de Juan con el fin de santificar el
bautismo.
A las objeciones:
1. Como antes se ha declarado
( a.1), Cristo quiso ser bautizado para inducirnos al bautismo con su
ejemplo. Y por eso, a fin de que su incitación fuese más eficaz, quiso
ser bautizado con un bautismo que evidentemente no necesitaba, para
que los hombres se acercasen al bautismo que necesitaban. Por lo que
comenta Ambrosio, In Lúe.: Nadie rehuya el
bautismo de gracia, cuando Cristo no rehuyó el bautismo de
penitencia.
2. El bautismo de los judíos
prescrito por la ley era solamente simbólico, mientras que el bautismo
de Juan era, en cierto modo, real en cuanto que invitaba a los hombres
a abstenerse del pecado. En cambio, el bautismo de Cristo tiene
eficacia para purificar del pecado y para conferir la gracia. Pero
Cristo ni tenía necesidad de la remisión de los pecados, porque no
existían en él, ni necesitaba recibir la gracia, al estar lleno de
ella. Del mismo modo, por ser la Verdad (cf. Jn 14,6), no le
competía lo que era sólo simbólico. Y por eso fue más conveniente que
fuese bautizado con el bautismo que ocupaba el punto medio que con
alguno de los situados en los extremos.
3. El bautismo es un remedio
espiritual. Ahora bien, cuanto un ser es más perfecto, tanto menos
necesita de remedios. Por lo que, al ser Cristo perfecto en grado
máximo, convino que no fuese bautizado con un bautismo perfectísimo,
al modo en que el que está sano no necesita ninguna medicina
eficaz.
Artículo 3:
¿Fue Cristo bautizado en la edad conveniente?
Objeciones por las que parece que Cristo no fue bautizado en la edad
adecuada.
1. Cristo fue bautizado para incitar con su ejemplo a los demás a
recibir el bautismo. Pero los fieles de Cristo son bautizados
plausiblemente no sólo antes de los treinta años, sino incluso en la
infancia. Luego parece que Cristo no debió ser bautizado a los treinta
años de edad.
2. No leemos que Cristo haya enseñado o hecho milagros antes
de su bautismo. Pero hubiera sido más útil para el mundo si hubiese
enseñado durante largo tiempo, comenzando desde los veinte años, o
incluso antes. Luego parece que Cristo, que había venido para provecho
de los hombres, debió ser bautizado antes de los treinta
años.
3. La señal de la sabiduría divinamente infusa debió
manifestarse en Cristo en grado sumo. Ahora bien, tal señal se
manifestó en Daniel al tiempo de su niñez, según el pasaje de Dan
13,45: El Señor suscitó el espíritu santo de un muchacho llamado
Daniel. Luego, con mayor razón, debió Cristo ser bautizado o
enseñar en su niñez.
4. El bautismo de Juan se ordena al de Cristo como a su
fin. Pero el fín es lo primero en la intención, y lo último en la
ejecución. Luego Cristo debió ser bautizado por Juan o el primero
o el último.
Por contra está lo que se narra en Lc 3,21: Sucedió que mientras se
bautizaba todo el pueblo, y bautizado Jesús y en oración...; y
después (v.23): Y tenía Jesús, al comenzar, como unos treinta
años.
Respondo: Cristo fue oportunamente bautizado a
los treinta años. Primero, porque Cristo se bautizó alrededor del
tiempo en que comenzaba a enseñar y predicar, para lo que se requiere
una edad perfecta, como lo son los treinta años. Por lo que en Gen
41,46 se lee que José tenía treinta años cuando se hizo cargo
del gobierno de Egipto. También en 2 Sam 5,4 se dice de David que tenía treinta años cuando comenzó a reinar. Asimismo Ezequiel
comenzó a profetizar el año treinta, como se escribe en Ez
1,1.
Segundo, porque, como expone el Crisóstomo In Matth., había de acontecer que después del bautismo de Cristo comenzaría a cesar la ley. Y por esta razón se acercó Cristo al bautismo en esta edad que es capaz de experimentar todos los pecados, a fin de que, observada la ley, nadie diga que la abolió porque no pudo cumplirla.
Tercero, porque, mediante el hecho de bautizarse Cristo en la edad
perfecta, se deja entender que el bautismo engendra varones perfectos,
según aquellas palabras de Ef 4,13: Hasta que todos lleguemos a la
unidad de la fe y del conocimiento del Hijo de Dios, al varón
perfecto, a la medida de la edad de la plenitud de Cristo. Por lo
que el mismo carácter del número parece llevarnos a la misma
conclusión. El número treinta, en efecto, resulta de multiplicar el
tres por el diez. Y el tres sugiere la fe en la Trinidad, mientras que
el diez alude al cumplimiento de los mandamientos de la ley; y en
estas dos cosas se asienta la perfección de la vida
cristiana.
A las objeciones:
1. Como explica Gregorio
Nacianceno, Cristo no fue bautizado como si
necesitase de purificación, ni como si le amenazase algún peligro por
diferir el bautismo. Pero para cualquier otro no es pequeño el
peligro, en caso de que salga de esta vida desprovisto del vestido de
la incorrupción, es decir, de la gracia. Y aunque sea bueno
conservar la pureza después del bautismo, resulta todavía
mejor, como él mismo dice, mancharse a veces un
poco que carecer totalmente de la gracia.
2. La utilidad que de Cristo
redunda en los hombres se produce principalmente a través de la fe y
la humildad; a una y otra aprovecha el que Cristo no comenzase a
enseñar en la niñez o en la adolescencia, sino en la edad perfecta.
Aprovecha a la fe, porque con esto se manifiesta en él la humanidad
verdadera, que progresa personalmente con el correr de los años. Y a
fin de que un progreso de este género no se interpretase como
fantástico, no quiso mostrar su sabiduría y su poder antes de la
perfecta edad corporal. Aprovecha sin duda a la humildad para que
nadie se arrogue presuntuosamente la dignidad de la
prelatura y el oficio de enseñar antes de la edad perfecta.
3. Cristo se proponía a los
hombres como ejemplo en todos los órdenes. Y por eso fue conveniente
que se manifestase en él lo que por ley general compete a todos los
hombres, como, por ejemplo, enseñar en la edad perfecta. Pero, como
dice Gregorio Nacianceno, no es ley de la Iglesia
lo que acontece rara vez así como una golondrina no hace
primavera. A algunos en virtud de una providencia especial,
conforme a los planes de la sabiduría divina, les fue concedido que,
antes de la edad perfecta, fuera de la ley general, ejerciesen el
oficio de gobernar o de enseñar. Así sucedió con Salomón (3 Re 3,7),
Daniel Pan 13,45) y Jeremías (Jer 1,5).
4. Cristo no debió ser ni el
primero ni el último bautizado por Juan. Porque, como dice el
Crisóstomo In Matth., Cristo es bautizado para confirmar la
predicación y el bautismo de Juan;y también para recibir el testimonio
de Juan. Tal testimonio de Juan acerca de Cristo no hubiera sido
creído sino después de haber sido muchos los bautizados por el propio
Juan. Y por eso Cristo no debió ser el primer bautizado por Juan. Del
mismo modo, tampoco debió ser el último bautizado. Porque, como añade
el mismo autor, así como la luz del sol no espera
el ocaso del lucero de la mañana, sino que sale cuando éste sigue
todavía su curso, y con su luz apaga el brillo de aquél, así también
Cristo no esperó a que Juan terminase su carrera, sino que apareció
cuando Juan todavía enseñaba y bautizaba.
Artículo 4:
¿Debió ser bautizado Cristo en el Jordán?
Objeciones por las que parece que Cristo no debió ser bautizado en el
Jordán.
1. La verdad debe corresponder a la figura. Ahora bien, la figura del
bautismo se anticipó en el paso del mar Rojo, donde fueron sumergidos
los egipcios, como los pecados son suprimidos en el bautismo. Luego
parece que Cristo debió ser bautizado más bien en el mar que en el río
Jordán.
2. Jordán se interpreta descenso. Pero en el bautismo uno asciende más que desciende, por lo que en Mt 3,16 se dice que, una vez bautizado Jesús, al instante ascendió del agua. Luego parece que fue un desacierto que Cristo fuese bautizado en el Jordán.
3. Cuando pasaban los hijos de Israel, las aguas del
Jordán se volvieron hacia atrás, como se lee en Jos 4 y en Sal
113,3-5. Ahora bien, los que son bautizados no caminan hacia atrás,
sino hacia adelante. Luego no fue conveniente que Cristo fuese
bautizado en el Jordán.
Por contra está lo que se narra en Mc 1,9: Jesús fue bautizado por
Juan en el Jordán.
Respondo: Mediante la travesía del río Jordán
entraron los hijos de Israel en la tierra prometida (cf. Jos 3). Ahora
bien, el bautismo de Cristo tiene de especial, sobre todos los
bautismos, el que introduce en el reino de Dios, significado por la
tierra de promisión. Por lo que se dice en Jn 3,5: Si uno no renace
del agua y del Espíritu Santo, no puede entrar en el reino de
Dios. A la misma problemática pertenece la división de las aguas
del Jordán por Elias, que iba a ser arrebatado al cielo en un carro de
fuego, como se lee en 4 Re 2,7ss; porque a los que pasan por las aguas
del bautismo se les abre la entrada en el cielo mediante el fuego del
Espíritu Santo. Y por este motivo fue conveniente que Cristo fuese
bautizado en el Jordán.
A las objeciones:
1. El paso del mar Rojo prefiguró
el bautismo en cuanto que éste borra los pecados; en cambio, el paso
del Jordán lo prefiguró en cuanto a la apertura del reino de los
cielos, que es el efecto principal del bautismo, y que sólo es
realizado por Cristo. Y por esta causa convino más que Cristo fuera
bautizado en el Jordán que en el mar.
2. En el bautismo, el ascenso se
produce mediante el progreso de la gracia, que requiere la
humildad del descenso, según el pasaje de Sant
4,6: Da la gracia a los humildes. Y a ese descenso es preciso
referir el nombre del Jordán.
3. Como dice Agustín, en un
Sermón De Epiphania, como en tiempos pasados
retrocedieron las aguas del Jordán, así ahora, una vez que Cristo se
bautizó, retroceden los pecados.
O también esto puede significar que, frente al descenso de las aguas,
ascendía el río de las bendiciones.
Artículo 5:
¿Debieron abrirse los cielos una vez que Cristo fue
bautizado?
Objeciones por las que parece que no debieron abrirse los cielos
cuando Cristo fue bautizado.
1. Los cielos deben abrirse para aquel que necesita entrar en ellos,
como para el que vive fuera del cielo. Pero Cristo estaba siempre en
el cielo, según las palabras de Jn 3,13: El Hijo del hombre, que
está en el cielo. Luego parece que no debieron abrirse los cielos
para El.
2. La apertura de los cielos puede entenderse material o
espiritualmente. Pero no puede entenderse materialmente, porque los
cuerpos celestes son impasibles e irrompibles, según el pasaje de Job
37,18: ¿Acaso has fabricado tú los cielos, que son solidísimos como
fundidos de metal? De igual modo, tampoco puede entenderse
espiritualmente, porque, a los ojos del Hijo de Dios, los cielos no
habían estado antes cerrados. Luego parece una inconveniencia decir
que, cuando Cristo se bautizó, se abrieron los cielos (Mt
3,16).
3. El cielo fue abierto para los fieles por la pasión de
Cristo, según palabras de Heb 10,19: Tenemos confianza para la
entrada en el lugar santísimo en virtud de la sangre de Cristo.
Por lo que ni siquiera los bautizados con el bautismo de Cristo, si
murieron antes de su pasión, pudieron entrar en los cielos. Luego con
mayor razón debieron abrirse los cielos cuando Cristo padeció que
cuando fue bautizado.
Por contra está lo que se dice en Lc 3,21: Bautizado Jesús y
estando en oración, se abrió el cielo.
Respondo: Como se ha explicado ( a.1;
q.38 a.1),
Cristo quiso ser bautizado para consagrar con su bautismo aquel con
que nosotros seríamos bautizados. Y, por este motivo, en el bautismo
de Cristo debieron mostrarse los elementos que pertenecen a la
eficacia de nuestro bautismo. Sobre tal eficacia hay que considerar
tres cosas: Primero, la virtud principal de la que el bautismo obtiene
su eficacia, que es la virtud del cielo. Y por eso, cuando Cristo se
bautizó, se abrió el cielo, para demostrar que en adelante la virtud
celestial santificaría el bautismo.
Segundo, la fe de la Iglesia y la del que se bautiza intervienen en
la eficacia del bautismo; por eso los bautizados hacen profesión de
fe, y el bautismo se llama sacramento de la fe.
Mediante la fe contemplamos las cosas del cielo, que superan los
sentidos y la razón humanos. Y para dar a entender esto se abrieron
los cielos cuando Cristo se bautizó.
Tercero, que por el bautismo de Cristo se nos abre especialmente la
entrada del reino celestial, que se había cerrado para el primer
hombre por causa del pecado. De donde, una vez que Cristo se bautizó,
se abrieron los cielos, para manifestar que el camino del cielo queda
abierto para los bautizados.
Después del bautismo le es necesaria al hombre la oración continua
para entrar en el cielo; pues, aunque por el bautismo se perdonan los
pecados, permanecen sin embargo la concupiscencia (Fomes
peccati), que nos combate interiormente, y el mundo y el demonio,
que nos atacan desde fuera. Y por este motivo se dice señaladamente en
Lc 3,21 que, bautizado Jesús y estando en oración, se abrió el
cielo, porque es claro que los fieles necesitan la oración después
del bautismo. O para dar a entender que si, por medio del bautismo, el
cielo se abre para los creyentes, es por virtud de la oración de
Cristo. Por eso se dice claramente en Mt 3,16 que se le abrió el
cielo, es decir, se abrió a todos por causa de El, como si el
emperador respondiese a uno que pide un favor para otro: Fíjate en
que esta gracia no se la concedo a él, sino a ti, es decir, a él
por causa tuya, como expone el Crisóstomo In
Matth. 22.
A las objeciones:
1. Según declara el Crisóstomo, In Matth., como Cristo se bautizó según la
disposición humana, aunque, por sí mismo, no necesitase del bautismo,
así, de acuerdo con el ordenamiento humano, se le abrieron los cielos,
pues, según su naturaleza divina, El siempre estaba en los
cielos.
2. Como explica Jerónimo, In
Matth., los cielos se le abrieron a Cristo
bautizado, no con la apertura de los elementos, sino a los ojos
espirituales, al modo en que también Ezequiel dice al principio de su
libro que se abrieron los cielos. Y esto lo prueba el
Crisóstomo, In Matth., diciendo que, si la
propia criatura, esto es, los cielos, se hubiera rasgado, no
hubiera dicho: se le abrieron, porque lo que se abre materialmente,
queda abierto para todos. Por lo que en Me 1,10 se dice
expresamente que Jesús, al instante de salir del agua, vio los
cielos abiertos, como si la apertura de los cielos se refiriese a
la visión de Cristo. Esto lo refieren algunos a la
visión corporal, comentando que en torno a Cristo bautizado brilló un
resplandor tan grande a la hora del bautismo, que dio la impresión de
que los cielos se habían abierto. Puede referirse también a una visión
imaginaria, al modo en que Ezequiel vio abiertos los
cielos; tal visión se formaba en la imaginación de Cristo por el poder
divino y la voluntad de la razón, para hacer saber que, por medio del
bautismo, se abre a los hombres la entrada del cielo. También puede
relacionarse con la visión intelectual, en el sentido
de que Cristo vio, santificado ya el bautismo, el cielo abierto para
los hombres, cosa que antes había visto como algo que había de
hacerse.
3. Por la pasión de Cristo se abre
el cielo a los hombres, como causa universal de la apertura del mismo.
Sin embargo, es necesario que esta causa se aplique a cada uno, con el
fin de que entren en el cielo. Y esto se hace por medio del bautismo,
según las palabras de Rom 6,3: Cuantos fuimos bautizados en Cristo
Jesús, fuimos bautizados en su muerte. Y por eso la mención de la
apertura de los cielos es más acertada a la hora del bautismo que en
el momento de la pasión.
O, como dice el Crisóstomo In Matth.: Cuando Cristo se bautizó, solamente se abrieron los cielos; pero
después que por la cruz, venció al tirano, al no ser necesarias las
puertas en un cielo que nunca habría de cerrarse, no dicen los ángeles:
Abrid las puertas, sino: Arrancad las puertas (cf. Sal 23,7.9).
Con esto da a entender el Crisóstomo que los obstáculos que antes se
oponían a que las almas de los difuntos entrasen en el cielo fueron
enteramente quitados por la pasión; pero en el bautismo de Cristo
fueron hendidos, como para manifestar que el camino por el que los
hombres habían de entrar en el cielo ya estaba libre.
Artículo 6:
¿Es acertado decir que el Espíritu Santo, en forma de paloma,
descendió sobre Cristo bautizado?
Objeciones por las que parece que no es acertado decir que el
Espíritu Santo, en forma de paloma, descendió sobre Cristo
bautizado.
1. El Espíritu Santo habita en el hombre por medio de la gracia. Pero
en Cristo hombre se dio la plenitud de gracia desde el principio de su
concepción, siendo el Unigénito del Padre (cf. Jn 1,14), como
es claro por lo dicho anteriormente ( q.7 a.12;
q.34 a.1). Luego el
Espíritu Santo no debió serle enviado en el bautismo.
2. Se dice que Cristo descendió al mundo por el
misterio de la encarnación, cuando se anonadó a sí mismo, tomando
la forma de esclavo (Flp 2,7; cf. Jn 3,13; 6,38.51). Ahora bien,
el Espíritu Santo no se encarnó. Luego es incorrecto decir que el
Espíritu Santo descendió sobre él.
3. En el bautismo de Cristo debió manifestarse, como en un
modelo, lo que sucede en nuestro bautismo. Pero en nuestro bautismo no
se realiza ninguna misión visible del Espíritu Santo. Luego tampoco en
el bautismo de Cristo debió haber una misión visible del Espíritu
Santo.
4. El Espíritu Santo se deriva de Cristo a todos los
demás, según el pasaje de Jn 1,16: De su plenitud hemos recibido
todos. Ahora bien, el Espíritu Santo no descendió sobre los
Apóstoles en forma de paloma, sino en forma de fuego (Act 2,3). Luego
tampoco sobre Cristo debió descender en forma de paloma, sino en forma
de fuego.
Por contra está lo que se lee en Lc 3,22: Descendió sobre él el
Espíritu Santo en forma corporal como una paloma.
Respondo: Lo que sucedió con Cristo a la hora de
su bautismo, como comenta el Crisóstomo In Matth., pertenece al misterio de todos los que habían de ser bautizados después. Pero todos los que son bautizados con el bautismo de Cristo reciben el Espíritu Santo, a no ser que se acerquen fingidamente, según aquellas palabras de Mt 3,11: El os bautizará en el Espíritu Santo. Y, por ese motivo, fue conveniente que el Espíritu Santo descendiese sobre el Señor bautizado.
A las objeciones:
1. Como expone Agustín, en XV De
Trín., es un absurdo muy grande decir que
Cristo recibió el Espíritu Santo cuando ya tenía treinta años. Por el
contrario, como se acercó al bautismo sin pecado, así no se llegó sin
el Espíritu Santo. Si de Juan está escrito que será lleno del Espíritu Santo desde el seno de su madre, ¿qué será preciso decir de Cristo hombre, cuya concepción no fue carnal, sino espiritual? Ahora
pues, es decir, en su bautismo, se dignó prefigurar a su
cuerpo, esto es, a la Iglesia, en la que los bautizados reciben
principalmente el Espíritu Santo.
2. Como explica Agustín, en II De Trín., se dice que el Espíritu Santo descendió
sobre Cristo en forma corporal como una paloma, no porque la propia
sustancia del Espíritu Santo se dejase ver, ya que tal sustancia es
invisible. Ni tampoco porque aquella criatura visible fuese asumida en
unión con una persona divina, puesto que tampoco se dice que el
Espíritu Santo sea una paloma, como decimos que el Hijo de Dios es
hombre en virtud de la unión. Y tampoco fue visto el Espíritu Santo en
forma de paloma a la manera en que vio Juan al cordero degollado en el
Apocalipsis (Ap 5,6), pues esta visión se produjo en la mente
mediante imágenes espirituales de los cuerpos; en cambio, nadie ha
dudado que aquella paloma haya sido vista con los ojos. Ni tampoco
se apareció el Espíritu Santo en forma de paloma al modo en que en 1
Cor 10,4 se dice: La roca era Cristo. Tal roca existía ya en la
realidad, y por el modo de su intervención fue designada con el nombre
de Cristo, a quien simbolizaba; en cambio, aquella paloma vino de
repente a la existencia sólo para significar aquel misterio y después
desapareció, lo mismo que la llama que se apareció a Moisés en una
zarza.
Por consiguiente, se dice que el Espíritu Santo descendió
sobre Cristo, no por razón de la unión con la paloma, sino o por razón
de la misma paloma, que significaba el Espíritu Santo, la cual,
descendiendo, vino sobre Cristo; o también por razón de la gracia
espiritual que, desde Dios, llega a la criatura a modo de descenso,
según palabras de Sant 1,17: Toda óptima dádiva y todo don perfecto
viene de arriba, descendiendo del Padre de las luces.
3. Como comenta el Crisóstomo, In Matth., en los comienzos de los problemas
espirituales siempre se presentan visiones sensibles, por causa de
aquellos que son totalmente incapaces de captar el conocimiento de la
naturaleza incorpórea, a fin de que, si en adelante no se producen,
obtengan la fe por medio de las que se verificaron una vez. Y por
este motivo descendió visiblemente el Espíritu Santo en forma corporal
sobre Cristo bautizado, para que se crea que en adelante desciende
invisiblemente sobre todos los bautizados.
4. El Espíritu Santo se dejó ver en
forma de paloma sobre Cristo bautizado, por cuatro razones: Primero,
por causa de la disposición requerida en el bautizo, es a saber: para
que no se acerque con fingimiento, puesto que, como se dice en Sab
1,5, el Espíritu Santo de la instrucción huye del engaño. Y la
paloma es un animal sencillo, que carece de astucia y
de dolo; por lo que se lee en Mt 10,16: Sed
sencillos como palomas.
Segundo, para designar los siete dones del Espíritu Santo, que
simboliza la paloma con sus propiedades.
Efectivamente, la paloma mora junto a las corrientes de agua para que,
visto el milano, se sumerja y escape. Esto pertenece al don de
sabiduría, por la cual los santos viven junto a las corrientes de la
Escritura divina para librarse de los asaltos del diablo. La paloma
asimismo escoge los mejores granos. Esto es propio del don de ciencia,
mediante la cual eligen los santos las doctrinas sanas de que se
alimentan. La paloma alimenta también los pichones ajenos. Esto
corresponde al don de consejo, con el que los hombres santos, que
fueron pollos, es decir, imitadores del diablo, alimentan con la
doctrina y el ejemplo. La paloma no hiere con el pico. Esto atañe al
don de entendimiento, con el que los santos no pervierten las buenas
doctrinas, destrozándolas, como hacen los herejes. La paloma carece de
hiél. Esto concierne al don de piedad, por medio de la cual los santos
carecen de la ira irracional. La paloma hace su nido en las hendiduras
de la roca. Esto corresponde al don de fortaleza, por la que los
santos ponen su nido, es decir, su refugio y su esperanza, en las
llagas de la muerte de Cristo, que es la roca firme. Finalmente, la
paloma tiene por canto el arrullo. Esto es propio del don de temor,
mediante el que los santos gozan gimiendo por los pecados.
Tercero, el Espíritu Santo apareció en forma de paloma a causa del
efecto propio del bautismo, que es el perdón de los pecados y la
reconciliación con Dios, porque la paloma es un animal manso. Y por
eso, como dice el Crisóstomo In Matth., en
el diluvio apareció este animal llevando una rama de olivo y
anunciando una paz general a todo el orbe; y ahora también la paloma
se deja ver en el bautismo para demostrar nuestra liberación.
Cuarto, aparece el Espíritu Santo en forma de paloma sobre el Señor
bautizado para señalar el efecto ordinario del bautismo, que es la
construcción de la unidad en la Iglesia. Por esto se dice en Ef
5,25-27 que Cristo se entregó a sí mismo para presentarse una
Iglesia gloriosa, sin mancha ni arruga o cosa semejante, purificándola
con el baño del agua por la palabra de la vida. Y, por este
motivo, el Espíritu Santo se manifestó oportunamente en forma de
paloma en el bautismo, pues la paloma es un animal amigable y
comunitario. Por esto se dice también de la Iglesia en Cant 6,8: Una es mi paloma.
En cambio, sobre los Apóstoles descendió el Espíritu Santo en forma
de fuego, por dos motivos. Primero, para hacer ver el fervor con que
debían encenderse sus corazones, a fin de predicar a Cristo en todas
partes en medio de las tribulaciones. Por esto se manifestó también en
lenguas de fuego. De donde dice Agustín In loann.: De dos formas hizo visible el Señor al Espíritu Santo, a saber: por la paloma, sobre el Señor bautizado; por el fuego, sobre los discípulos reunidos. Allí se muestra la sencillez aquí el fervor. Luego, para que los santificados por el Espíritu no incurran en dolo, se manifestó en forma de paloma; y para que la sencillez no sea fría, se dejó ver como fuego. Y no te inquiete el que las lenguas estén divididas; reconoce en la paloma la unidad.
Segundo, porque, como dice el Crisóstomo, cuando era conveniente
perdonar los pecados, lo que se hace en el bautismo, resultaba
necesaria la mansedumbre, que se manifiesta en la paloma. Pero
cuando hemos alcanzado la gracia, queda todavía el tiempo del
juicio, que está representado por el fuego.
Artículo 7:
¿La paloma en que se apareció el Espíritu Santo fue verdadero
animal?
Objeciones por las que parece que la paloma en que se apareció el
Espíritu Santo no fue verdadero animal.
1. Lo que se aparece conforme a una semejanza da la impresión de
aparecerse como un fantasma. Pero en Lc 3,22 se dice que el
Espíritu Santo descendió sobre él en forma corporal, como una
paloma. Luego no fue una verdadera paloma, sino una semejanza de
paloma.
2. Como la naturaleza no hace nada en vano, así tampoco Dios, como se dice en I De cáelo.
Pero no habiendo venido aquella paloma más que para significar algo
y desaparecer después, como dice Agustín en II De
Trin., hubiera sido una verdadera paloma en vano,
porque lo mismo podría realizarse mediante la semejanza de una paloma.
Luego aquella paloma no fue verdadero animal.
3. Las propiedades de una cosa conducen al conocimiento de
su naturaleza. Si, pues, aquella paloma hubiera sido verdadero animal,
las propiedades de la paloma denotarían la naturaleza del verdadero
animal, y no los efectos del Espíritu Santo. Luego da la impresión de
que aquella paloma no fue un animal verdadero.
Por contra está lo que dice Agustín en De agone
christiano: Y no afirmamos esto de tal modo que
digamos que sólo Nuestro Señor Jesucristo tuvo un cuerpo verdadero, y
que el Espíritu Santo se apareció con engaño a los ojos de los
hombres; sino que creemos que ambos cuerpos fueron
verdaderos.
Respondo: Como ya queda expuesto ( q.5 a.1), no
convenía que el Hijo de Dios, que es la Verdad del Padre, se sirviese
de ficción alguna; y por eso no tomó un cuerpo fantástico, sino real.
Y por llamarse el Espíritu Santo Espíritu de Verdad, como es
manifiesto por Jn 16,13, formó una paloma verdadera en la que se
apareció, aunque no la asumió en unidad de persona. Por lo que,
después de las palabras antes mencionadas, añade Agustín: Como no
convenía que el Hijo de Dios engañase a los hombres, así tampoco
convenía que los frustrase el Espíritu Santo. Y al Dios todopoderoso,
que hizo de la nada todo lo creado, no le era difícil hacer el cuerpo
verdadero de una paloma sin la intervención de otras palomas, como no
le fue difícil formar un cuerpo verdadero en el seno de María sin el
concurso del varón; porque las criaturas corporales están sujetas al
imperio y a la voluntad del Señor, tanto para formar un hombre en las
entrañas de una mujer como para formar una paloma en el mundo
material.
A las objeciones:
1. Se declara que el Espíritu Santo
descendió en forma o semejanza de paloma, no con el fin de excluir la
realidad de la paloma, sino para mostrar que no se dejó ver en la
forma de su sustancia.
2. No fue superfluo formar una
verdadera paloma para que por medio de ella se manifestase el Espíritu
Santo, ya que por la verdad de la paloma se daba a entender la verdad
del Espíritu Santo y sus efectos.
3. Las propiedades de la paloma lo
mismo sirven para expresar la naturaleza de la paloma que para
designar los efectos del Espíritu Santo. Precisamente por tener tales
propiedades, la paloma simboliza al Espíritu Santo.
Artículo 8:
¿Fue oportuno que, una vez bautizado Cristo, se dejase oír la voz del
Padre dando testimonio en favor de su Hijo?
Objeciones por las que parece no haber sido oportuno que, una vez
bautizado Cristo, se dejase oír la voz del Padre dando testimonio en
favor del Hijo.
1. El Hijo y el Espíritu Santo, en cuanto aparecidos sensiblemente,
son designados como enviados visiblemente. Pero al Padre no le
conviene el ser enviado, como es notorio por lo que dice Agustín en
II De Trin.. Luego tampoco le conviene
aparecer.
2. La voz expresa la palabra concebida en la mente. Ahora
bien, el Padre no es el Verbo. Luego es incorrecto que se manifieste
mediante la voz.
3. Cristo hombre no comenzó a ser Hijo de Dios en el
momento del bautismo, como pensaron algunos herejes,
sino que lo fue desde el inicio de su concepción. Por consiguiente, la
voz del Padre debió dar testimonio de la divinidad de
Cristo con más razón en el nacimiento que en el momento de su
bautismo.
Por contra está lo que se lee en Mt 3,17: He aquí que una voz del
cielo decía: Este es mi Hijo amado, en quien me he
complacido.
Respondo: Como antes se expuso ( a.5), en el
bautismo de Cristo, que fue el modelo del nuestro, debió manifestarse
lo que acontece en nuestro bautismo. Y el bautismo con que son
purificados los fieles está consagrado con la invocación y el poder de
la Trinidad, según las palabras de Mt 28,19: Id, enseñad a todas
las gentes, bautizándolas en el nombre del Padre, del Hijo y del
Espíritu Santo. Por tanto, como dice Jerónimo, en el bautismo de Cristo se pone de manifiesto el misterio de la
Trinidad, pues: el propio Señor es bautizado en la naturaleza humana;
el Espíritu Santo desciende en forma de paloma; se oye la voz del
Padre dando testimonio en favor del Hijo. Y por eso fue
conveniente que en aquel bautismo se manifestase el Padre mediante su
voz.
A las objeciones:
1. La misión visible añade algo a
la aparición, a saber, la autoridad del que envía. Y por eso, del Hijo
y del Espíritu Santo, que proceden de otro, no se dice sólo que
aparecen, sino también que son visiblemente enviados. En cambio, el
Padre, que no procede de nadie, puede aparecerse, pero no puede ser
enviado visiblemente.
2. El Padre no se manifiesta en
la voz más que como autor de la misma, o como quien habla mediante la
voz. Y por ser propio del Padre producir el Verbo, que equivale a
decir o hablar, de ahí que se diga oportunísimamente que el Padre se
manifestó por la voz, que manifiesta la palabra. De donde la misma voz
emitida por el Padre da testimonio de la filiación del Verbo. Y como
la forma de paloma, en la que se manifestó el Espíritu Santo, no es la
naturaleza del Espíritu Santo; ni la forma de hombre, en que se mostró
el Hijo, es la naturaleza del Hijo de Dios, así tampoco la voz
pertenece a la naturaleza del Verbo o del Padre que habla. Por eso
dice el Señor en Jn 5,37: Ni habéis oído nunca su voz es
decir, la del Padre, ni habéis visto su rostro. Por lo que,
como escribe el Crisóstomo In loann., introduciéndolos en la verdad filosófica poco a poco, les demostró que
en Dios no hay voz ni imagen, sino que es superior a tales formas y
palabras. Y como toda la Trinidad formó la paloma y la naturaleza
humana tomada por Cristo, así también formó la voz. Sin embargo, en la
voz se declara sólo el Padre como el que habla, al modo en que
solamente el Hijo asumió la naturaleza humana, y a la manera en que
sólo el Espíritu Santo se manifestó en forma de paloma, como es claro
por lo que escribe Agustín en el libro De fide ad
Petrum.
3. La divinidad de Cristo no debió
manifestarse a todos en su nacimiento, antes bien debió ocultarse en
las limitaciones de la edad infantil. Pero cuando llegó a la edad
perfecta, en la que debía enseñar, hacer milagros y atraer a los
hombres hacia sí, entonces debió ser dada a conocer su divinidad por
el testimonio del Padre, a fin de que su doctrina se hiciese más
creíble. Por lo que él mismo dice en Jn 5,37: El Padre que me
envió, él mismo da testimonio de mí. Y esto aconteció, sobre todo,
en el bautismo, por el que los hombres renacen convertidos en hijos
adoptivos de Dios; y los hijos adoptivos de Dios son formados a imagen
y semejanza del Hijo natural, según las palabras de Rom 8,29: A.
los que de antes conoció, también los predestinó a ser conformes con
la imagen de su Hijo. Por lo que escribe Hilario, Super
Mt., que el Espíritu Santo descendió sobre Cristo
bautizado, y la voz del Padre se dejó oír, diciendo: Este es mi
Hijo amado, para que, mediante lo que se realizaba en Cristo,
conociésemos, después del bautismo, que el Espíritu Santo vuela hacia
nosotros desde las moradas celestes y que, mediante la asunción de la
voz por parte del Padre, nos convertimos en hijos de
Dios.
|