De Fide...Textos.....Artículos.....INDEX
IIa-IIae. Quaestio 6. De causa fidei. Cuestión 6. De la causa de la fe
| SUMMA THEOLOGICAE ANGELICI DOCTORIS SANCTI THOMAE AQUINATIS
Secunda Secundae Quaestiones 1-16 Q.6. De causa fidei. Sancti Thomae de Aquino Summa Theologiae
Quaestio 6 IIª-IIae q.6 De causa fidei. Quaestio 6 Prooemium [39048] IIª-IIae q. 6 pr. Deinde considerandum est de causa fidei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum fides sit homini infusa a Deo. Secundo, utrum fides informis sit donum. |
Suma Teológica,
2ª parte de la 2ª
parte
TRATADO DE LA FE qq 1-16 CUESTIÓN 6. De
la causa de la fe. Proemio Se ha de tratar ahora d e la causa de la fe.Y acerca de esto investigamos dos cosas (en dos artículos). Primero, si la fe es infundida por Dios en el hombre. Segundo, si la fe informe es un don. |
| Articulus 1 Utrum fides sit homini infusa a Deo [39049] IIª-IIae q. 6 a. 1 arg. 1 Ad primum sic proceditur. Videtur quod fides non sit homini infusa a Deo. Dicit enim Augustinus, XIV de Trin., quod per scientiam gignitur in nobis fides, nutritur, defenditur et roboratur. Sed ea quae per scientiam in nobis gignuntur magis videntur acquisita esse quam infusa. Ergo fides non videtur in nobis esse ex infusione divina. [39050] IIª-IIae q. 6 a. 1 arg. 2 Praeterea, illud ad quod homo pertingit audiendo et videndo videtur esse ab homine acquisitum. Sed homo pertingit ad credendum et videndo miracula et audiendo fidei doctrinam, dicitur enim Ioan. IV, cognovit pater quia illa hora erat in qua dixit ei Iesus, filius tuus vivit, et credidit ipse et domus eius tota; et Rom. X dicitur quod fides est ex auditu. Ergo fides habetur ab homine tanquam acquisita. [39051] IIª-IIae q. 6 a. 1 arg. 3 Praeterea, illud quod consistit in hominis voluntate ab homine potest acquiri. Sed fides consistit in credentium voluntate, ut Augustinus dicit, in libro de Praed. Sanct. Ergo fides potest esse ab homine acquisita. [39052] IIª-IIae q. 6 a. 1 s. c. Sed contra est quod dicitur ad Ephes. II, gratia estis salvati per fidem, et non ex vobis, ne quis glorietur, Dei enim donum est. [39053] IIª-IIae q. 6 a. 1 co. Respondeo dicendum quod ad fidem duo requiruntur. Quorum unum est ut homini credibilia proponantur, quod requiritur ad hoc quod homo aliquid explicite credat. Aliud autem quod ad fidem requiritur est assensus credentis ad ea quae proponuntur. Quantum igitur ad primum horum, necesse est quod fides sit a Deo. Ea enim quae sunt fidei excedunt rationem humanam, unde non cadunt in contemplatione hominis nisi Deo revelante. Sed quibusdam quidem revelantur immediate a Deo, sicut sunt revelata apostolis et prophetis, quibusdam autem proponuntur a Deo mittente fidei praedicatores, secundum illud Rom. X, quomodo praedicabunt nisi mittantur? Quantum vero ad secundum, scilicet ad assensum hominis in ea quae sunt fidei, potest considerari duplex causa. Una quidem exterius inducens, sicut miraculum visum, vel persuasio hominis inducentis ad fidem. Quorum neutrum est sufficiens causa, videntium enim unum et idem miraculum, et audientium eandem praedicationem, quidam credunt et quidam non credunt. Et ideo oportet ponere aliam causam interiorem, quae movet hominem interius ad assentiendum his quae sunt fidei. Hanc autem causam Pelagiani ponebant solum liberum arbitrium hominis, et propter hoc dicebant quod initium fidei est ex nobis, inquantum scilicet ex nobis est quod parati sumus ad assentiendum his quae sunt fidei; sed consummatio fidei est a Deo, per quem nobis proponuntur ea quae credere debemus. Sed hoc est falsum. Quia cum homo, assentiendo his quae sunt fidei, elevetur supra naturam suam, oportet quod hoc insit ei ex supernaturali principio interius movente, quod est Deus. Et ideo fides quantum ad assensum, qui est principalis actus fidei, est a Deo interius movente per gratiam. [39054] IIª-IIae q. 6 a. 1 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod per scientiam gignitur fides et nutritur per modum exterioris persuasionis, quae fit ab aliqua scientia. Sed principalis et propria causa fidei est id quod interius movet ad assentiendum. [39055] IIª-IIae q. 6 a. 1 ad 2 Ad secundum dicendum quod etiam ratio illa procedit de causa proponente exterius ea quae sunt fidei, vel persuadente ad credendum vel verbo vel facto. [39056] IIª-IIae q. 6 a. 1 ad 3 Ad tertium dicendum quod credere quidem in voluntate credentium consistit, sed oportet quod voluntas hominis praeparetur a Deo per gratiam ad hoc quod elevetur in ea quae sunt supra naturam, ut supra dictum est.
[39057] IIª-IIae q. 6 a. 2 arg. 1 Ad secundum sic proceditur. Videtur quod fides informis non sit donum Dei. Dicitur enim Deut. XXXII, quod Dei perfecta sunt opera. Fides autem informis est quiddam imperfectum. Ergo fides informis non est opus Dei. [39058] IIª-IIae q. 6 a. 2 arg. 2 Praeterea, sicut actus dicitur deformis propter hoc quod caret debita forma, ita etiam fides dicitur informis propter hoc quod caret debita forma. Sed actus deformis peccati non est a Deo, ut supra dictum est. Ergo neque etiam fides informis est a Deo. [39059] IIª-IIae q. 6 a. 2 arg. 3 Praeterea, quaecumque Deus sanat totaliter sanat, dicitur enim Ioan. VII, si circumcisionem accipit homo in sabbato ut non solvatur lex Moysi, mihi indignamini quia totum hominem salvum feci in sabbato. Sed per fidem homo sanatur ab infidelitate. Quicumque ergo donum fidei a Deo accipit simul sanatur ab omnibus peccatis. Sed hoc non fit nisi per fidem formatam. Ergo sola fides formata est donum Dei. Non ergo fides informis. [39060] IIª-IIae q. 6 a. 2 s. c. Sed contra est quod quaedam Glossa dicit, I ad Cor. XIII, quod fides quae est sine caritate est donum Dei. Sed fides quae est sine caritate est fides informis. Ergo fides informis est donum Dei. [39061] IIª-IIae q. 6 a. 2 co. Respondeo dicendum quod informitas privatio quaedam est. Est autem considerandum quod privatio quandoque quidem pertinet ad rationem speciei, quandoque autem non, sed supervenit rei iam habenti propriam speciem. Sicut privatio debitae commensurationis humorum est de ratione speciei ipsius aegritudinis, tenebrositas autem non est de ratione speciei ipsius diaphani, sed supervenit. Quia igitur cum assignatur causa alicuius rei, intelligitur assignari causa eius secundum quod in propria specie existit, ideo quod non est causa privationis non potest dici esse causa illius rei ad quam pertinet privatio sicut existens de ratione speciei ipsius, non enim potest dici causa aegritudinis quod non est causa distemperantiae humorum. Potest tamen aliquid dici esse causa diaphani quamvis non sit causa obscuritatis, quae non est de ratione speciei diaphani. Informitas autem fidei non pertinet ad rationem speciei ipsius fidei, cum fides dicatur informis propter defectum cuiusdam exterioris formae, sicut dictum est. Et ideo illud est causa fidei informis quod est causa fidei simpliciter dictae. Hoc autem est Deus, ut dictum est. Unde relinquitur quod fides informis sit donum Dei. [39062] IIª-IIae q. 6 a. 2 ad 1 Ad primum ergo dicendum quod fides informis, etsi non sit perfecta simpliciter perfectione virtutis, est tamen perfecta quadam perfectione quae sufficit ad fidei rationem. [39063] IIª-IIae q. 6 a. 2 ad 2 Ad secundum dicendum quod deformitas actus est de ratione speciei ipsius actus secundum quod est actus moralis, ut supra dictum est, dicitur enim actus deformis per privationem formae intrinsecae, quae est debita commensuratio circumstantiarum actus. Et ideo non potest dici causa actus deformis Deus, qui non est causa deformitatis, licet sit causa actus inquantum est actus. Vel dicendum quod deformitas non solum importat privationem debitae formae, sed etiam contrariam dispositionem. Unde deformitas se habet ad actum sicut falsitas ad fidem. Et ideo sicut actus deformis non est a Deo, ita nec aliqua fides falsa. Et sicut fides informis est a Deo, ita etiam actus qui sunt boni ex genere, quamvis non sint caritate formati, sicut plerumque in peccatoribus contingit. [39064] IIª-IIae q. 6 a. 2 ad 3 Ad tertium dicendum quod ille qui accipit a Deo fidem absque caritate non simpliciter sanatur ab infidelitate, quia non removetur culpa praecedentis infidelitatis, sed sanatur secundum quid, ut scilicet cesset a tali peccato. Hoc autem frequenter contingit, quod aliquis desistit ab uno actu peccati, etiam Deo hoc faciente, qui tamen ab actu alterius peccati non desistit, propria iniquitate suggerente. Et per hunc modum datur aliquando a Deo homini quod credat, non tamen datur ei caritatis donum, sicut etiam aliquibus absque caritate datur donum prophetiae vel aliquid simile.
|
Artículo 1:
La fe, ¿es infundida al hombre por Dios?
Objeciones por las que parece que la fe no es infundida al hombre por
Dios:
1. Afirma San Agustín en XIV De Trin. que la
ciencia engendra en nosotros la fe, la nutre, la defiende y la
robustece. Pues bien, lo que en nosotros engendra la ciencia, más
bien parece adquirido que infuso. No parece, pues, que la fe sea en
nosotros algo infundido por Dios.
2. Lo que obtiene el hombre oyendo y viendo parece adquirido
por él. Ahora bien, el hombre llega a la fe viendo los milagros y
oyendo la enseñanza de la fe. Leemos, en efecto, en San Juan: El
padre comprobó entonces que era la misma hora en que le había dicho
Jesús: «tu hijo vive», y creyó él y toda su familia (Jn 4,53), y
en San Pablo: La fe viene por el oído (Rom 10,17). Luego la fe
la posee el hombre como algo adquirido.
3. Lo que depende de la voluntad del hombre puede ser
adquirido. Pero, según afirma San Agustín en De
praedest. Sanct., la fe estriba en la voluntad de los que creen.
Luego la fe puede ser adquirida por el hombre.
Por contra, está el testimonio del Apóstol: Habéis sido salvados por la gracia mediante la fe; y esto no viene de vosotros, sino que es don de Dios; tampoco viene de las obras, para que nadie se gloríe (Ef 2,8-9).
Respondo: Para que se dé la fe se requieren dos
condiciones. Primera: que se le propongan al hombre cosas para creer;
esto se requiere para creer algo de manera explícita. Segunda: el
asentimiento del que cree lo que se le propone. En cuanto a la
primera condición, es necesario que la fe venga de Dios, porque las
verdades de fe exceden la razón humana. Por eso no caen dentro de la
contemplación del hombre si Dios no las revela. A algunos les son
reveladas de manera inmediata por Dios, como sucede en el caso de los
apóstoles y profetas; a otros, en cambio, se las propone Dios mediante
los predicadores de la fe por El enviados, a tenor de las palabras del
Apóstol: ¿Cómo oirán sin que se les predique? ¿Y cómo predicarán si
no son enviados? (Rom 10,15).
En cuanto a la segunda condición, es decir, el asentimiento del creyente a las verdades de fe, se puede considerar doble causa. Una de ellas induce exteriormente, como el milagro presenciado o la persuasión del hombre que induce a la fe. Pero ninguno de esos motivos es causa suficiente, pues entre quienes ven un mismo milagro y oyen la misma predicación, unos creen y otros no. Por eso es preciso asignar otra causa interna que desde dentro mueva al hombre a asentir a la verdad de fe. Según los pelagianos, esa causa sería únicamente el libre albedrío, y por eso decían: el comienzo de la fe radica en nosotros, que estamos dispuestos a asentir a las cosas de fe; la consumación, en cambio, viene de Dios, que nos propone lo que debemos creer. Pero esto es falso, porque, para asentir a las verdades de fe, el hombre es elevado sobre su propia naturaleza, y por eso es necesario que haya en él un principio sobrenatural que le mueva desde dentro, y ese principio es Dios. Por lo tanto, la fe, para prestar ese asentimiento, que es su acto principal, proviene de Dios, que desde dentro mueve al hombre por la gracia. A las objeciones:
1. Hay, ciertamente, una fe
engendrada y nutrida mediante la persuasión exterior que produce la
ciencia. Pero la causa principal y propia de la fe es la moción
interior al asentimiento.
2. La objeción arguye también por
la causa que propone exteriormente las cosas de la fe, o que persuade
a creer por la palabra o por los hechos.
3. El acto de creer depende, es
verdad, de la voluntad del creyente. Pero es necesario que por la
gracia prepare Dios la voluntad del hombre para que sea elevada a las
cosas que están sobre la naturaleza, como acabamos de
exponer.
Artículo 2: ¿Es don de Dios la fe informe?
Objeciones por las que parece que la fe informe no es don de
Dios:
1. Se dice en el Deuteronomio (32,4) que las obras de Dios son
perfectas. La fe informe es algo imperfecto. En consecuencia, no
es obra de Dios.
2. De un acto se dice que es deforme porque carece de su
forma debida. Se dice asimismo de la fe que es informe porque carece
de su debida forma. Ahora bien, el acto deforme de pecado, según hemos
expuesto (1-2 q.79 a.2), no proviene de Dios. Luego tampoco la fe
informe.
3. Lo que Dios sana queda totalmente curado, ya que leemos
en la Escritura: Se circuncida a un hombre en sábado para no
quebrantar la ley de Moisés, ¿y os irritáis contra mí porque he
curado totalmente a un hombre en sábado? (Jn 7,23). Pues bien, por
la fe sana al hombre de la infidelidad. Por lo tanto, todo el que
recibe de Dios el don de la fe, es curado al mismo tiempo de todos los
pecados. Mas esto no se produce sino por la fe formada. En
consecuencia, solamente la fe formada, no la informe, es don de
Dios.
Por contra, está el testimonio de la Glosa, que sobre el pasaje de 1 Cor 13,2 dice: La fe que se da sin la caridad es un don de Dios, y esta fe sin la caridad es la fe informe. Luego la fe informe es don de Dios.
Respondo: La deformidad es cierta privación. Se
debe, sin embargo, considerar que la privación a veces forma parte
constitutiva de la especie; otras, en cambio, no, sino que sobreviene
al ser ya constituido en su especie. Así, la
privación del equilibrio normal de los humores constituye
específicamente la enfermedad, mientras que la oscuridad no entra en
la constitución especifica de lo diáfano, sino que es algo que le
sobreviene. Así, pues, dado que al señalar la causa de una realidad
tratamos de determinar la causa de la misma en su esencia específica,
no se puede decir que lo que no es causa de la privación lo sea de la
realidad afectada por la privación, como si ésta fuera forma
específica de esa realidad. Así, no se puede decir que sea causa de la
enfermedad lo que no es causa de la destemplanza de los humores. Se
puede, empero, decir de un agente que es causa de lo diáfano, aunque
no lo sea de la oscuridad, pues ésta no es de esencia de lo diáfano.
Pues bien, la informidad de la fe no pertenece a su esencia, ya que la
fe se hace informe por defecto de una forma exterior, como hemos
expuesto (q.4 a.4). Por eso es causa de la fe informe lo que es causa
de la fe en sí misma, que, como hemos dicho (1 q.48 a.1 ad 2;
1-2 q.18 a.5), es Dios. En consecuencia, la fe informe es don de
Dios.
A las objeciones:
1. La fe informe, aunque no sea
absolutamente perfecta con la perfección de la virtud, lo es, sin
embargo, con cierta perfección, la suficiente para lo esencial de la
fe.
2. La deformidad de un acto es
específica al mismo tomado como acción moral, como ya hemos expuesto
(1-2 q.23 a.2;
q.40 a.4 ad 1). En efecto, un acto es deforme por la
privación de su forma intrínseca, que consiste en la debida proporción
de sus circunstancias. Por eso no puede considerarse a Dios como causa
del acto deforme; no es causa de la deformidad, aunque lo sea del acto
en cuanto tal.
Puede afirmarse también que la deformidad no implica solamente privación de la forma debida, sino también una disposición contraria; de ahí que la deformidad es respecto de la acción lo que la falsedad respecto de la fe. Por lo tanto, lo mismo que Dios no es autor del acto deforme, tampoco lo es de una fe falsa. Dios, pues, es autor de la fe informe como lo es de las acciones buenas en sí mismas, aunque no estén informadas por la caridad, como sucede de ordinario en los pecadores.
3. El que recibe de Dios la fe sin
la caridad no queda totalmente sanado de la infidelidad, ya que
permanece sin borrar la culpa de la infidelidad anterior; queda sólo
parcialmente sano, es decir, en cuanto cesa en él ese pecado. Pero
sucede con frecuencia que, con el auxilio de Dios, desista de un
pecado y siga incurriendo en otros por propia iniquidad. De esta
manera da Dios al hombre algunas veces la fe sin otorgarle, no
obstante, el don de la caridad, como concede también a otros, sin la
caridad, el don de profecía o cosa semejante.
|