...Textos.....Artículos.....INDEX

Santo Tomás de Aquino, Quaestiones disputatae De Veritate/Cuestiones disputadas De Veritate en latín y castellano
(El texto original en latín es el del
Corpus Thomisticum editado por Enrique Alarcón; la traducción española es, con retoques, la de los varios autores de la traducción española del De Veritate editada por Ángel Luis González, 2016)

"La entidad de la cosa precede a la razón de verdad, mientras que el conocimiento es como un efecto de la verdad" (Sto. Tomás de Aquino, De Veritate, q 1, a 1, in c).

"Lo verdadero se dice primeramente de la composición o división del entendimiento [o sea, del juicio]; segundo, de las definiciones de las cosas, según que en ellas está implicada la composición verdadera o falsa; tercero, de las cosas en cuanto que se adecúan al entendimiento divino o son aptas por naturaleza para adecuarse al entendimiento humano; en cuarto lugar, se dice del hombre, porque puede elegir palabras verdaderas o hacer una estimación verdadera o falsa de sí o de otros mediante lo que dice o hace. Y los vocablos reciben del mismo modo la calificación de verdaderos, según los contenidos intelectuales que ellos significan.
 (Sto. Tomás de Aquino, De Veritate, q 1, a 3, in c).

 

 Instruxit Corpus Thomisticum Opera omnia S. Thomae Subsidia studii ab Enrique Alarcón collecta et edita Pampilonae ad Universitatis Studiorum Navarrensis aedes A. D. MMII

Quaestio I De Veritate Quaestio est de veritate

Articuli

Primo quid est veritas [In I Sententiarum, d. 8, q. 1, a. 3; 19, q. 5, a. 1; Summa Theologiae, I, q. 16, a. 1, a. 3]
Secundo utrum veritas principalius inveniatur in intellectu quam in rebus.
Tertio utrum veritas sit tantum in intellectu componente et dividente.
Quarto utrum sit tantum una veritas qua omnia sunt vera [In I Sententiarum, d. 19, q. 5, a. 2; a. 8; S Th, I, q. 16, a6]Quinto, utrum aliqua alia veritas praeter primam veritatem sit aeterna.
Sexto, an veritas creata sit immutabilis.
Septimo utrum veritas in divinis dicatur essentialiter vel personaliter.
Octavo utrum omnis veritas sit a veritate prima.
Nono, utrum veritas sit in sensu.
Decimo utrum res aliqua sit falsa.
Undecimo, utrum falsitas sit in sensibus.
Duodecimo utrum falsitas sit in intellectu.

Traducción española de Jesús López García con retoques

CUESTIÓN I LA VERDAD La cuestión es la verdad

Artículos

  1. Primero, ¿qué es la verdad? [Com ISententiarum, d. 8, q. 1, a. 3; 19, q. 5, a. 1; Suma Teológica, I, q. 16, a. 1, a. 3]
  2. Segundo, si la verdad se encuentra de un modo más principal en el entendimiento que en las cosas.
  3. Tercero, si la verdad se halla solamente en el entendimiento que compone y divide [en el juicio].
  4. Cuarto, si hay una sola verdad por la que todas las cosas son verdaderas.
    [Coment al Libro I de las Sentencias d. 19, q. 5, a. 2; a. 8; S  Th, I, q. 16, a. 6]
  5. Quinto, si, aparte de la primera, hay alguna otra verdad eterna.
  6. Sexto, si la verdad creada es inmutable.
  7. Séptimo, si la verdad se atribuye a Dios en sentido esencial o personal.
  8. Octavo, si toda verdad procede de la verdad primera.
  9. Noveno, si la verdad se encuentra en los sentidos.
  10. Décimo, si hay alguna cosa falsa.
  11. Undécimo, si en los sentidos se da la falsedad.
  12. Duodécimo, si se da la falsedad en el entendimiento

Quaestio II De Veritate Quaestio est de scientia Dei

Articuli

  1. Primo an scientia Deo conveniat.

  2. Secundo an sciat seipsum.

  3. Tertio an sciat alia a se.

  4. Quarto an habeat certam et determinatam cognitionem de rebus.

  5. Quinto an cognoscat singularia.

  6. Sexto an intellectus humanus singularia cognoscat.

  7. Septimo an Deus cognoscat singularia nunc esse vel non esse.

  8. Octavo an Deus cognoscat non entia.

  9. Nono an Deus sciat infinita.

  10. Decimo an Deus possit facere infinita.

  11. Undecimo an scientia de Deo et de nobis dicatur aequivoce.

  12. Duodecimo an Deus sciat futura contingentia.

  13. Tertiodecimo an scientia Dei sit variabilis.

  14. Quartodecimo an scientia Dei sit causa rerum.

  15. Quintodecimo an Deus sciat mala.

 

Traducción española de Ángel Luis González con retoques

CUESTIÓN 2 LA CIENCIA DE DIOS

Artículos

  1. Primero, si es conveniente atribuir ciencia a Dios.
  2. Segundo, si Dios se conoce a Sí mismo.
  3. Tercero, si conoce las cosas distintas de Sí mismo.
  4. Cuarto, si posee un conocimiento cierto y determinado de las cosas.
  5. Quinto, si conoce las cosas singulares.
  6. Sexto, si el entendimiento humano conoce las cosas singulares.
  7. Séptimo, si Dios conoce que las cosas singulares existen o no existen actualmente.
  8. Octavo, si Dios conoce los no entes.
  9. Noveno, si Dios conoce infinitas cosas.
  10. Décimo, si Dios puede hacer infinitas cosas.
  11. Undécimo, si la ciencia en Dios y en nosotros se dice de manera equívoca.
  12. Duodécimo, si Dios conoce los futuros contingentes.
  13. Decimotercero, si la ciencia de Dios es variable.
  14. Decimocuarto, si la ciencia de Dios es causa de las cosas.
  15. Decimoquinto, si Dios conoce los males.

 

Quaestio III De Veritate Quaestio est de ideis

Articuli

  1. Primo an sint ideae in Deo.

  2. Secundo an sit ponere plures ideas.

  3. Tertio an pertineant ad cognitionem speculativam.

  4. Quarto an malum habeat ideam.

  5. Quinto an materia prima habeat ideam.

  6. Sexto an in Deo sit idea eorum quae non sunt nec erunt nec fuerunt.

  7. Septimo an accidentia habeant ideam in Deo.

  8. Octavo an singularia habeant ideam in Deo.

 

Traducción española de Carlos Llano Cifuentes con retoques

CUESTIÓN 3 LAS IDEAS

Artículos

  1. Primero, si existen ideas en Dios.
  2. Segundo, si hay multiplicidad de ideas.
  3. Tercero, si las ideas se atañen al conocimiento especulativo.
  4. Cuarto, si [en Dios] hay idea del mal.
  5. Quinto, si [en Dios] hay idea de la materia prima.
  6. Sexto, si en Dios hay idea de las cosas que no son, ni serán, ni fueron.
  7. Séptimo, si en Dios hay ideas de los accidentes.
  8. Octavo, si en Dios hay idea de los singulares.

 

Quaestio IV De Veritate Quaestio est de Verbo

Articuli

  1. Primo utrum verbum proprie dicatur in divinis.

  2. Secundo utrum Verbum in divinis dicatur essentialiter vel personaliter tantum.

  3. Tertio utrum verbum Spiritui Sancto conveniat.

  4. Quarto utrum Pater dicat creaturam Verbo quo dicit Se.

  5. Quinto utrum hoc nomen Verbum importet respectum ad creaturam.

  6. Sexto utrum res verius sint in Verbo vel in seipsis.

  7. Septimo utrum verbum sit eorum quae nec sunt, nec erunt, nec fuerunt.

  8. Octavo utrum omne quod factum est, sit vita in Verbo.

 

Traducción española de María Jesús Soto-Bruna con retoques

CUESTIÓN 4 EL VERBO

Artículos

  1. Primero, si Verbo en Dios se dice en sentido propio.
  2. Segundo, si Verbo en Dios se dice esencialmente o sólo personalmente.
  3. Tercero, si el Verbo conviene al Espíritu Santo.
  4. Cuarto, si el Padre profiere la criatura con el mismo Verbo con el que se dice a Sí mismo.
  5. Quinto, si el nombre de Verbo comporta referencia a la criatura.
  6. Sexto, si las cosas son más verdaderamente en el Verbo o en sí mismas.
  7. Séptimo, si el verbo es propio de las cosas que no son, ni serán, ni fueron.
  8. Octavo, si todo lo que ha sido hecho es vida en el Verbo.

Quaestio V De Veritate Quaestio est de Providentia

Articuli

  1. Primo ad quod attributorum Providentia reducatur.

  2. Secundo utrum mundus Providentia regatur.

  3. Tertio utrum divina Providentia ad corruptibilia se extendat.

  4. Quarto utrum omnes motus et actiones horum inferiorum corporum subdantur divinae Providentiae.

  5. Quinto utrum humani actus Providentia regantur.

  6. Sexto utrum animalia bruta et eorum actus divinae Providentiae subdantur.

  7. Septimo utrum peccatores divina Providentia regantur.

  8. Octavo utrum tota corporalis creatura gubernetur divina Providentia mediante creatura angelica.

  9. Nono utrum per corpora caelestia disponat divina Providentia inferiora corpora.

  10. Decimo utrum humani actus gubernentur a divina Providentia mediantibus corporibus caelestibus.

 

Traducción española de Ángel Luis González con retoques

CUESTIÓN 5 LA PROVIDENCIA

Artículos

  1. Primero, ¿a cuál de los atributos divinos se reduce la Providencia?
  2. Segundo, si el mundo es gobernado por la Providencia.
  3. Tercero, si la divina Providencia se extiende a las cosas corruptibles.
  4. Cuarto, si todos los movimientos y las acciones de los cuerpos inferiores están sometidos a la divina Providencia.
  5. Quinto, si los actos humanos están gobernados por la Providencia.
  6. Sexto, si los animales y sus actos están sometidos a la divina Providencia.
  7. Séptimo, si los pecadores son gobernados por la divina Providencia.
  8. Octavo, si toda criatura corporal es gobernada por la divina Providencia mediante la criatura angélica.
  9. Noveno, si la divina Providencia gobierna los cuerpos inferiores mediante los cuerpos celestes.
  10. Décimo, si los actos humanos son gobernados por la divina Providencia mediante los cuerpos celestes.

Quaestio VI De Veritate Quaestio est de praedestinatione

Articuli

  1. Primo utrum praedestinatio pertineat ad scientiam vel voluntatem.

  2. Secundo utrum praescientia meritorum sit causa vel ratio praedestinationis.

  3. Tertio utrum praedestinatio certitudinem habeat.

  4. Quarto utrum numerus praedestinatorum sit certus.

  5. Quinto utrum praedestinatis sit certa sua praedestinatio.

  6. Sexto utrum praedestinatio possit iuvari precibus sanctorum.

 

Traducción española de Ángel Luis González con retoques

CUESTIÓN 6 LA PREDESTINACIÓN

Artículos

  1. Primero, se pregunta si la predestinación pertenece a la ciencia o a la voluntad.
  2. Segundo, si la presciencia de los méritos es causa o razón de la predestinación.
  3. Tercero, si hay certeza de la predestinación.
  4. Cuarto, si el número de la predestinación es cierto.
  5. Quinto, si los predestinados tienen certeza de su predestinación.
  6. Sexto, si la predestinación puede ser ayudada por las oraciones de los santos.

Quaestio VII De Veritate Quaestio est de libro vitae

Articuli

  1. Primo utrum liber vitae sit quid creatum.

  2. Secundo utrum liber dicatur essentialiter vel personaliter in divinis.

  3. Tertio utrum liber vitae approprietur Filio.

  4. Quarto utrum liber vitae idem sit quod praedestinatio.

  5. Quinto utrum liber vitae dicatur respectu vitae increatae.

  6. Sexto utrum liber vitae dicatur respectu vitae naturae in creaturis.

  7. Septimo utrum liber vitae dicatur simpliciter respectu vitae gratiae.

  8. Octavo utrum possit dici liber mortis, sicut dicitur liber vitae.

  9. Nono quaeritur utrum aliquid de libro vitae deleri possit (authenticitate probabilis)

Traducción española de Ángel Luis González con retoques

CUESTIÓN 7 EL LIBRO DE LA VIDA

Artículos

  1. Primero, se pregunta si el libro de la vida es algo creado.
  2. Segundo, si el libro de la vida se dice en lo divino de modo esencial o personal.
  3. Tercero, si el libro de la vida es apropiado al Hijo.
  4. Cuarto, si el libro de la vida es lo mismo que la predestinación.
  5. Quinto, si el libro de la vida se dice respecto a la vida increada.
  6. Sexto, si el libro de la vida se dice respecto a la vida natural en las criaturas.
  7. Séptimo, si el libro de la vida se dice simplemente respecto a la vida de la gracia.
  8. Octavo, si puede decirse libro de la muerte, como se dice libro de la vida.
  9. Noveno (de autenticidad probable), se pregunta si puede borrarse algo del libro de la vida.

Quaestio VIII De Veritate Quaestio est de cognitione Angelorum

Articuli

  1. Primo utrum Angeli videant Deum per essentiam.

  2. Secundo utrum intellectus Angeli vel hominis beati essentiam divinam comprehendat.

  3. Tertio utrum Angelus ex propriis naturalibus potuerit pertingere ad videndum Deum per essentiam.

  4. Quarto utrum Angelus videns Deum per essentiam, omnia cognoscat.

  5. Quinto utrum visio rerum in Verbo sit per aliquas similitudines rerum in intellectu angelico existentes.

  6. Sexto utrum Angelus cognoscat seipsum.

  7. Septimo utrum Angelus unus intelligat alium.

  8. Octavo utrum Angelus res materiales cognoscat per formas aliquas, an per essentiam sui cognoscentis.

  9. Nono utrum formae per quas Angeli cognoscunt res materiales, sint innatae, vel a rebus acceptae.

  10. Decimo utrum Angeli superiores habeant cognitionem per formas magis universales quam inferiores.

  11. Undecimo utrum Angelus cognoscat singularia.

  12. Duodecimo utrum Angeli cognoscant futura.

  13. Tertiodecimo utrum Angeli scire possint occulta cordium.

  14. Quartodecimo utrum Angeli simul multa cognoscant.

  15. Quintodecimo utrum Angeli cognoscant res discurrendo de uno in aliud.

  16. Sextodecimo utrum in Angelis distingui debeat cognitio matutina et vespertina.

  17. Decimoseptimo utrum cognitio angelica sufficienter per matutinam et vespertinam dividatur.

 

 

 

Traducción española de Ángel Luis González y Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 8 EL CONOCIMIENTO DE LOS ÁNGELES

Artículos

  1. Primero, se pregunta si los ángeles ven a Dios por esencia.
  2. Segundo, si el entendimiento del ángel o del hombre bienaventurado comprende la esencia divina.
  3. Tercero, si el ángel por sus propias fuerzas naturales hubiera podido alcanzar a ver a Dios por esencia.
  4. Cuarto, si el ángel, viendo a Dios por esencia, conoce todas las cosas.
  5. Quinto, si la visión de las cosas en el Verbo se realiza por medio de algunas semejanzas de las cosas existentes en el entendimiento angélico.
  6. Sexto, si el ángel se conoce a sí mismo.
  7. Séptimo, si un ángel puede entender a otro.
  8. Octavo, si el ángel conoce las cosas materiales por medio de algunas formas, o mediante su esencia de  cognoscente.
  9. Noveno, si las formas mediante las cuales los ángeles conocen las cosas materiales son innatas, o  recibidas de las cosas.
  10. Décimo, si los ángeles superiores tienen conocimiento por medio de formas más universales que los inferiores.
  11. Undécimo, si el ángel conoce los singulares.
  12. Duodécimo, si el ángel conoce las cosas futuras.
  13. Decimotercero, si los ángeles pueden conocer las cosas ocultas de los corazones.
  14. Decimocuarto, si los ángeles pueden conocer muchas cosas simultáneamente.
  15. Decimoquinto, si los ángeles conocen las cosas discurriendo de unas a otras.
  16. Decimosexto, si en los ángeles debe distinguirse el conocimiento matutino y vespertino.
  17. Decimoséptimo, si el conocimiento angélico se divide de modo suficiente en matutino y vespertino.

Quaestio IX De Veritate Quaestio est de communicatione scientia angelica per illuminationes et locutiones

Articuli

  1. Primo utrum unus Angelus alium illuminet.

  2. Secundo utrum inferior Angelus semper illuminetur a superiori.

  3. Tertio utrum unus Angelus alium illuminando, eum purget.

  4. Quarto utrum unus Angelus alii loquatur.

  5. Quinto utrum inferiores Angeli superioribus loquantur.

  6. Sexto utrum requiratur determinata distantia localis ad hoc quod unus Angelus alii loquatur.

  7. Septimo utrum unus Angelus possit alii loqui, ita quod alii locutionem eius non percipiant.

 

Traducción española de Ángel Luis González con retoques

CUESTIÓN 9 LA COMUNICACIÓN DE LA CIENCIA ANGÉLICA

Artículos

  1. Primero, se pregunta si un ángel puede iluminar a otro.
  2. Segundo, si un ángel inferior es iluminado siempre por uno superior.
  3. Tercero, si un ángel al iluminar a otro, lo purifica.
  4. Cuarto, si un ángel habla a otro ángel.
  5. Quinto, si los ángeles inferiores hablan a los superiores.
  6. Sexto, si se requiere una determinada distancia local para que un ángel hable a otro ángel.
  7. Séptimo, si un ángel puede hablar a otros de manera que los demás no perciban su locución.

Quaestio X De Veritate Quaestio est de mente in qua est imago Trinitatis

Articuli

  1. Primo utrum mens, prout in ea ponitur imago Trinitatis, sit essentia animae.

  2. Secundo utrum in mente sit memoria.

  3. Tertio utrum memoria distinguatur ab intelligentia, sicut potentia a potentia.

  4. Quarto utrum mens cognoscat res materiales.

  5. Quinto utrum mens nostra possit cognoscere materialia in singulari.

  6. Sexto utrum mens humana cognitionem accipiat a sensibilibus.

  7. Septimo utrum in mente sit imago Trinitatis, secundum quod materialia cognoscit.

  8. Octavo utrum mens seipsam per essentiam cognoscat, aut per aliquam speciem.

  9. Nono utrum mens nostra cognoscat habitus in anima existentes, per essentiam suam.

  10. Decimo utrum aliquis possit scire se habere caritatem.

  11. Undecimo utrum mens in statu viae possit videre Deum per essentiam.

  12. Duodecimo utrum Deum esse, sit per se notum menti humanae.

  13. Tertiodecimo utrum per naturalem rationem possit cognosci Trinitas personarum.

 

Traducción española de Ángel Luis González con retoques

CUESTIÓN 10 LA MENTE

Artículos

  1. Primero, si la mente, en cuanto que está en ella la imagen de la Trinidad, es la esencia del alma.
  2. Segundo, si la memoria se encuentra en la mente.
  3. Tercero, si la memoria se distingue de la inteligencia, como una potencia de otra.
  4. Cuarto, si la mente conoce las cosas materiales.
  5. Quinto, si nuestra mente puede conocer las cosas materiales en su singularidad.
  6. Sexto, si la mente humana recibe el conocimiento de las cosas sensibles.
  7. Séptimo, si la imagen de la Trinidad está en la mente, como cognoscente de las cosas materiales.
  8. Octavo, si la mente se conoce a sí misma por esencia o por una especie.
  9. Noveno, si nuestra mente conoce los hábitos existentes en el alma, por la esencia de ella.
  10. Décimo, si alguien puede saber que tiene caridad.
  11. Undécimo, si la mente en nuestro estado de viadores puede ver a Dios por esencia.
  12. Duodécimo, si para la mente humana es de suyo evidente que Dios existe.
  13. Decimotercero, si la Trinidad de personas puede ser conocida por la razón natural.
Quaestio XI De Veritate Quaestio est de magistro

Articuli

  1. Primo utrum homo possit docere et dici magister vel solus Deus.

  2. Secundo utrum aliquis possit dici magister sui ipsius.

  3. Tertio utrum homo ab Angelo doceri possit.

  4. Quarto utrum docere sit actus vitae activae vel contemplativae.

Traducción española de Francisco Altarejos con retoques

CUESTIÓN 11 EL MAESTRO

Artículos

  1. Primero, se pregunta si el hombre puede enseñar y ser llamado maestro o sólo Dios.
  2. Segundo, si alguien puede ser llamado maestro de sí mismo.
  3. Tercero, si el hombre puede ser enseñado por un ángel.
  4. Cuarto, si el enseñar es un acto de la vida activa o de la contemplativa.

Quaestio XII De Veritate Quaestio est de prophetia

Articuli

  1. Primo utrum prophetia sit habitus, vel actus.

  2. Secundo utrum prophetia sit de conclusionibus scibilibus.

  3. Tertio utrum prophetia sit naturalis.

  4. Quarto utrum ad prophetiam habendam requiratur dispositio naturalis.

  5. Quinto utrum ad prophetiam requiratur bonitas morum.

  6. Sexto utrum prophetae videant in speculo aeternitatis.

  7. Septimo utrum in revelatione prophetica imprimantur divinitus in mentem prophetae novae rerum species, vel solum intellectuale lumen.

  8. Octavo utrum omnis revelatio prophetica fiat Angelo mediante.

  9. Nono utrum propheta semper quando a spiritu prophetiae tangitur, a sensibus alienetur.

  10. Decimo utrum prophetia convenienter dividitur in prophetiam praedestinationis, praescientiae et comminationis.

  11. Undecimo utrum in prophetia inveniatur immobilis veritas.

  12. Duodecimo utrum prophetia, secundum intellectualem visionem tantum, sit eminentior ea quae habet visionem intellectualem simul cum imaginaria visione.

  13. Tertiodecimo utrum gradus prophetiae distinguantur secundum visionem imaginariam.

  14. Quartodecimo utrum Moyses fuerit excellentior aliis prophetis.

Traducción española de Ezequiel Téllez con retoques

CUESTIÓN 12 LA PROFECÍA

Artículos

  1. Primero, se pregunta si la profecía es un hábito o un acto.
  2. Segundo, si la profecía se da sobre conclusiones de ciencia.
  3. Tercero, si la profecía es natural.
  4. Cuarto, si para adquirir la profecía se requiere una disposición natural.
  5. Quinto, si para la profecía se requiere rectitud de costumbres.
  6. Sexto, si los profetas ven en el “espejo de la eternidad”.
  7. Séptimo, si en la revelación profética se imprimen en la mente del profeta, por voluntad divina, nuevas especies de las cosas, o sólo una luz intelectual.
  8. Octavo, si toda revelación profética se produce por mediación de un ángel.
  9. Noveno, si cuando el profeta es tocado por el espíritu de profecía, se enajena siempre de los sentidos.
  10. Décimo, si es conveniente dividir la profecía en profecía de predestinación, de presciencia y de conminación.
  11. Undécimo, si en la profecía se halla una verdad inmutable.
  12. Duodécimo, si la profecía que es sólo según visión intelectual es superior a la que tiene visión intelectual junto con visión imaginaria.
  13. Decimotercero, si se distinguen grados de profecía, según la visión imaginaria.
  14. Decimocuarto, si Moisés fue el más grande de los profetas.

Quaestio XIII De Veritate Quaestio est de raptu  (S. Th., II-II, q. 175, a. 1; In II Corinthios, c. 12, lect. 1)

Articuli

  1. Primo quid sit raptus.

  2. Secundo utrum Paulus in raptu viderit Deum per essentiam.

  3. Tertio utrum intellectus alicuius viatoris possit elevari ad videndum Deum per essentiam sine hoc quod a sensibus abstrahatur.

  4. Quarto quanta abstractio requiratur ad hoc quod intellectus Deum per essentiam videre possit.

  5. Quinto quid est illud quod Apostolus circa suum raptum scivit, et quid nescivit.

Traducción española de Ezequiel Téllez con retoques

CUESTIÓN 13 EL ARREBATO MÍSTICO (S. Th., II-II, q. 175, a. 1; In II Corinthios, c. 12, lect. 1)

Artículos

  1. Primero, se pregunta qué es el rapto.
  2. Segundo, si san Pablo en su rapto vio a Dios por esencia.
  3. Tercero, si el entendimiento de algún viador puede ser elevado a Dios por esencia, sin que se abstraiga de sus sentidos.
  4. Cuarto, ¿cuánta abstracción se requiere para que el entendimiento pueda ver a Dios por esencia?
  5. Quinto, ¿de qué fue consciente el Apóstol en su rapto y de qué no fue consciente?

Quaestio XIV De Veritate Quaestio est de fide

Articuli

  1. Primo quid sit credere.

  2. Secundo quid sit fides.

  3. Tertio utrum fides sit virtus.

  4. Quarto in quo sit fides sicut in subiecto.

  5. Quinto utrum fidei forma sit caritas.

  6. Sexto utrum fides informis sit virtus.

  7. Septimo utrum sit idem habitus fidei informis et formatae.

  8. Octavo utrum obiectum fidei proprium sit veritas prima.

  9. Nono utrum fides possit esse de rebus scitis.

  10. Decimo utrum necessarium sit homini habere fidem.

  11. Undecimo utrum sit necessarium explicite credere.

  12. Duodecimo utrum una sit fides modernorum et antiquorum.

Traducción española de Santiago Gelonch y Santiago Argüello con retoques

CUESTIÓN 14 LA FE

Artículos

  1. Primero, se pregunta qué es creer.
  2. Segundo, qué es la fe.
  3. Tercero, si la fe es virtud.
  4. Cuarto, en qué está la fe como en su sujeto.
  5. Quinto, si la forma de la fe es la caridad.
  6. Sexto, si la fe informe es virtud.
  7. Séptimo, si es el mismo el hábito de la fe informe y de la fe formada.
  8. Octavo, si el objeto propio de la fe es la verdad primera.
  9. Noveno, si puede haber fe sobre cosas sabidas.
  10. Décimo, si le es necesario al hombre tener fe.
  11. Undécimo, si es necesario creer explícitamente.
  12. Duodécimo, si es la misma la fe de los modernos y la de los antiguos.

Quaestio XV De Veritate Quaestio est de ratione superiori et inferiori

Articuli

  1. Primo utrum intellectus et ratio sint diversae potentiae in homine.

  2. Secundo utrum ratio superior et inferior sint diversae potentiae.

  3. Tertio utrum in ratione superiori et inferiori possit esse peccatum.

  4. Quarto utrum delectatio morosa sit peccatum mortale.

  5. Quinto utrum in ratione superiori possit esse peccatum veniale.

Traducción española de Ana Marta González con retoques

CUESTIÓN 15 LA RAZÓN SUPERIOR E INFERIOR

Artículos

  1. Primero, se pregunta si el entendimiento y la razón son potencias diversas en el hombre.
  2. Segundo, si la razón superior e inferior son potencias diversas.
  3. Tercero, si en la razón superior o inferior puede haber pecado.
  4. Cuarto, si la delectación morosa es pecado mortal.
  5. Quinto, si en la razón superior puede haber pecado venial.

Quaestio XVI De Veritate Quaestio est de synderesi

Articuli

  1. Primo utrum synderesis sit potentia, vel habitus.

  2. Secundo utrum synderesis possit peccare.

  3. Tertio utrum synderesis in aliquibus extinguatur.

Traducción española de Ana Marta González con retoques

CUESTIÓN 16  LA SINDÉRESIS

Artículos

  1. Primero, se pregunta si la sindéresis es una potencia o un hábito
  2. Segundo, si la sindéresis puede pecar
  3. Tercero, si la sindéresis se extingue en algunos

Quaestio XVII De Veritate Quaestio est de conscientia

Articuli

  1. Primo utrum conscientia sit potentia, vel habitus, vel actus.

  2. Secundo utrum conscientia possit errare.

  3. Tertio utrum conscientia liget.

  4. Quarto utrum conscientia erronea liget.

  5. Quinto utrum conscientia erronea in indifferentibus plus liget quam praeceptum praelati vel minus.

Traducción española de Ana Marta González con retoques

CUESTIÓN 17 LA CONCIENCIA

Artículos

  1. Primero, se pregunta si la conciencia es potencia, hábito o acto.
  2. Segundo, si la conciencia puede errar.
  3. Tercero, si la conciencia obliga.
  4. Cuarto, si la conciencia errónea obliga.
  5. Quinto, si la conciencia errónea obliga en las cosas indiferentes más o menos que el precepto del prelado.

Quaestio XVIII De Veritate Quaestio est de cognitione primi hominis in statu innocentiae

Articuli

  1. Primo utrum homo in statu innocentiae cognoverit Deum per essentiam.

  2. Secundo utrum homo in statu innocentiae Deum per creaturas viderit.

  3. Tertio utrum Adam in statu innocentiae fidem de Deo habuerit.

  4. Quarto utrum Adam in statu innocentiae habuerit omnium creaturarum notitiam.

  5. Quinto utrum Adam in statu innocentiae Angelos per essentiam viderit.

  6. Sexto utrum Adam in statu innocentiae errare sive decipi potuerit.

  7. Septimo utrum pueri qui ex Adam in statu innocentiae nascerentur, plenam rerum omnium scientiam haberent, sicut et Adam habuit.

  8. Octavo utrum pueri mox nati in statu innocentiae usum rationis plenarie habuissent.

Traducción española de José Ignacio Murillo  con retoques

CUESTIÓN 18 EL CONOCIMIENTO DEL PRIMER HOMBRE EN EL ESTADO DE INOCENCIA

Artículos

  1. Artículos Primero, si el hombre en el estado de inocencia conocía a Dios por esencia.
  2. Segundo, si el hombre en el estado de inocencia veía a Dios por medio de las criaturas.
  3. Tercero, si Adán en el estado de inocencia tenía fe en Dios.
  4. Cuarto, si Adán en el estado de inocencia tenía noticia de todas las criaturas.
  5. Quinto, si Adán en el estado de inocencia veía a los ángeles por esencia.
  6. Sexto, si Adán en el estado de inocencia podía errar o ser engañado.
  7. Séptimo, si los hijos que hubieran nacido de Adán en el estado de inocencia habrían tenido ciencia plena de todas las cosas como la tuvo Adán.
  8. Octavo, si los niños en el estado de inocencia hubieran tenido el uso pleno de razón nada más nacer.

Quaestio XIX De Veritate Quaestio est de cognitione animae post mortem

Articuli

  1. Primo utrum anima post mortem possit intelligere.

  2. Secundo utrum anima separata singularia cognoscat.

Traducción española de José Ignacio Murillo con retoques

CUESTIÓN 19 EL CONOCIMIENTO DEL ALMA DESPUÉS DE LA MUERTE

Artículos

  1. Primero, se pregunta si el alma tras la muerte puede entender.
  2. Segundo, si el alma separada conoce los singulares.

Quaestio XX De Veritate Quaestio est de scientia animae Christi

Articuli

  1. Primo utrum in Christo sit ponere scientiam creatam.

  2. Secundo utrum anima Christi videat Verbum per aliquem habitum.

  3. Tertio utrum Christus scientiam aliam habeat de rebus quam illam qua cognoscit res in Verbo.

  4. Quarto utrum anima Christi sciat in Verbo omnia quae scit Verbum.

  5. Quinto utrum anima Christi sciat omnia illa quae Deus potest facere.

  6. Sexto utrum cognitione illa qua anima Christi scit res in propria natura, sciat omnia.

Traducción española de Lucas Francisco Mateo Seco  con retoques

CUESTIÓN 20 LA CIENCIA DEL ALMA DE CRISTO

Artículos

  1. Primero, se pregunta si en Cristo hay que poner una ciencia creada.
  2. Segundo, si el alma de Cristo ve al Verbo mediante algún hábito.
  3. Tercero, si Cristo tiene otra ciencia de las cosas que aquella con la que las conoce en el Verbo.
  4. Cuarto, si el alma de Cristo conoce en el Verbo todas las cosas que sabe el Verbo.
  5. Quinto, si el alma de Cristo conoce todas las cosas que Dios puede hacer.
  6. Sexto, si el alma de Cristo conoce todas las cosas con aquel conocimiento con que las conoce en la propia naturaleza de ellas.

Quaestio XXI De Veritate Quaestio est de bono

Articuli

  1. Primo utrum bonum aliquid addat super ens.

  2. Secundo utrum ens et bonum convertantur secundum supposita.

  3. Tertio utrum bonum secundum rationem sit prius quam verum.

  4. Quarto utrum omnia sint bona bonitate prima.

  5. Quinto utrum bonum creatum sit bonum per suam essentiam.

  6. Sexto utrum bonum creatum consistat in modo, specie et ordine, sicut Augustinus dicit.

Traducción española de Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 21 EL BIEN

Artículos

  1. Primero, se pregunta si el bien añade algo al ente.
  2. Segundo, si el ente y lo bueno se convierten según los supuestos.
  3. Tercero, si el bien según la razón es antes que la verdad.
  4. Cuarto, si todas las cosas son buenas por la bondad primera.
  5. Quinto, si el bien creado es bien por su esencia.
  6. Sexto, si el bien creado consiste en modo, especie y orden, como dice San Agustín.

Quaestio XXII De Veritate Quaestio est de de appetitu boni et voluntate

Articuli

  1. Primo utrum omnia appetant bonum.

  2. Secundo utrum omnia appetant ipsum Deum.

  3. Tertio utrum appetitus sit quaedam specialis potentia animae.

  4. Quarto utrum voluntas in rationalibus sit alia potentia praeter appetitivam sensitivae partis.

  5. Quinto utrum voluntas aliquid de necessitate velit.

  6. Sexto utrum voluntas de necessitate velit quidquid vult.

  7. Septimo utrum aliquis mereatur illud volendo quod de necessitate vult.

  8. Octavo utrum Deus possit cogere voluntatem.

  9. Nono utrum aliqua creatura possit immutare voluntatem, vel imprimere in ipsam.

  10. Decimo utrum voluntas et intellectus sint eadem potentia.

  11. Undecimo utrum voluntas sit altior potentia quam intellectus, vel e converso.

  12. Duodecimo utrum moveat voluntas intellectum, et alias vires animae.

  13. Tertiodecimo utrum intentio sit actus voluntatis.

  14. Quartodecimo utrum eodem motu voluntas velit finem, et intendat ea quae sunt ad finem.

  15. Quintodecimo utrum electio sit actus voluntatis.

 

Traducción española de Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 22 EL APETITO DEL BIEN Y LA VOLUNTAD

Artículos

  1. Primero, se pregunta si todos los entes apetecen el bien.
  2. Segundo, si todos los entes apetecen el mismo Dios.
  3. Tercero, si el apetito es una potencia especial del alma.
  4. Cuarto, si la voluntad en los entes racionales es una potencia distinta de la apetitiva en la parte sensitiva.
  5. Quinto, si la voluntad quiere algo por necesidad.
  6. Sexto, si la voluntad quiere por necesidad todo lo que quiere.
  7. Séptimo, si alguien merece al querer aquello que quiere por necesidad.
  8. Octavo, si Dios puede coaccionar la voluntad.
  9. Noveno, si alguna criatura puede cambiar la voluntad o imprimir algo en ella.
  10. Décimo, si la voluntad y el entendimiento son la misma potencia.
  11. Undécimo, si la voluntad es potencia más alta que el entendimiento, o al revés.
  12. Duodécimo, si la voluntad mueve al entendimiento y a otras potencias del alma.
  13. Decimotercero, si  la intención es acto de la voluntad.
  14. Decimocuarto, si la voluntad quiere el fin y los medios al fin con un mismo movimiento e intención.
  15. Decimoquinto, si la elección es acto de la voluntad.

Quaestio XXIII De Veritate Quaestio est de voluntate Dei

Articuli

  1. Et primo quaeritur utrum Deo competat habere voluntatem.

  2. Secundo utrum voluntas divina possit distingui per antecedens et consequens.

  3. Tertio utrum voluntas divina convenienter dividatur per voluntatem beneplaciti et voluntatem signi.

  4. Quarto utrum Deus de necessitate velit quidquid vult.

  5. Quinto utrum divina voluntas rebus volitis necessitatem imponat.

  6. Sexto utrum iustitia in rebus creatis dependeat ex simplici divina voluntate.

  7. Septimo utrum teneamur conformare voluntatem nostram voluntati divinae.

  8. Octavo utrum teneamur conformare voluntatem nostram voluntati divinae in volito, ut scilicet teneamur velle hoc quod scimus Deum velle.

Traducción española de Socorro Fernández con retoques

CUESTIÓN 23 LA VOLUNTAD DE DIOS

Artículos

  1. Primero, si a Dios le compete tener voluntad.
  2. Segundo, si la voluntad divina puede distinguirse en antecedente y consecuente.
  3. Tercero, si la voluntad de Dios se divide convenientemente en voluntad de beneplácito y voluntad de signo.
  4. Cuarto, si Dios quiere necesariamente todo lo que quiere.
  5. Quinto, si la divina voluntad impone necesidad a las cosas queridas.
  6. Sexto, si la justicia en las cosas creadas depende sólo de la voluntad divina.
  7. Séptimo, si tenemos que conformar nuestra voluntad con la voluntad divina.
  8. Octavo, si tenemos que conformar nuestra voluntad con la voluntad divina en lo querido como también tenemos que querer aquello que sabemos que Dios quiere.

Quaestio XXIV De Veritate Quaestio est de libero arbitrio

Articuli

  1. Et primo quaeritur, utrum homo sit liberi arbitrii.

  2. Secundo utrum liberum arbitrium sit in brutis.

  3. Tertio utrum liberum arbitrium sit in Deo.

  4. Quarto utrum liberum arbitrium sit potentia, vel non.

  5. Quinto utrum liberum arbitrium sit una potentia vel plures.

  6. Sexto utrum liberum arbitrium sit voluntas, vel potentia alia a voluntate.

  7. Septimo utrum possit esse aliqua creatura quae liberum arbitrium habeat naturaliter confirmatum in bono.

  8. Octavo utrum liberum arbitrium creaturae possit confirmari in bono per aliquod donum gratiae.

  9. Nono utrum liberum arbitrium hominis in statu viae possit confirmari in bono.

  10. Decimo utrum liberum arbitrium creaturae possit esse obstinatum in malo, vel immutabiliter firmatum.

  11. Undecimo utrum liberum arbitrium hominis in statu viae possit esse obstinatum in malo.

  12. Duodecimo utrum liberum arbitrium sine gratia, in statu peccati mortalis, possit vitare peccatum mortale.

  13. Tertiodecimo utrum aliquis in gratia existens possit vitare peccatum mortale.

  14. Quartodecimo utrum liberum arbitrium possit in bonum sine gratia.

  15. Quintodecimo utrum homo sine gratia possit se praeparare ad gratiam habendam.

Traducción española de Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 24 EL LIBRE ALBEDRÍO

Artículos

  1. Primero, si en el hombre hay libre albedrío.
  2. Segundo, si hay libre albedrío en los animales irracionales.
  3. Tercero, si hay libre albedrío en Dios.
  4. Cuarto, si el libre albedrío es o no una potencia.
  5. Quinto, si el libre albedrío es una potencia o muchas.
  6. Sexto, si el libre albedrío es la voluntad u otra potencia distinta de la voluntad.
  7. Séptimo, si puede existir alguna criatura que tenga el libre albedrío confirmado naturalmente al bien.
  8. Octavo, si el libre albedrío de la criatura puede ser confirmado en el bien por algún don de la gracia.
  9. Noveno, si el libre albedrío del hombre en estado de viador puede ser confirmado en el bien.
  10. Décimo, si el libre albedrío de alguna criatura puede estar obstinado en el mal o inmutablemente confirmado.
  11. Undécimo, si el libre albedrío del hombre en el estado de viador puede estar obstinado en el mal.
  12. Duodécimo, si el libre albedrío en estado de pecado puede evitar el pecado mortal sin la gracia.
  13. Decimotercero, si alguien estando en gracia puede evitar el pecado mortal.
  14. Decimocuarto, si el libre albedrío puede dirigirse al bien sin la gracia.
  15. Decimoquinto, si el hombre sin gracia puede prepararse para tener gracia.

Quaestio XXV De Veritate Quaestio est de sensualitas

Articuli

  1. Et primo quaeritur utrum sensualitas sit vis cognitiva, vel appetitiva tantum.

  2. Secundo utrum sensualitas sit simplex potentia, vel dividatur in plures potentias, scilicet irascibilem et concupiscibilem.

  3. Tertio utrum irascibilis et concupiscibilis sit tantum in appetitu superiori vel inferiori.

  4. Quarto utrum sensualitas obediat rationi.

  5. Quinto utrum in sensualitate possit esse peccatum.

  6. Sexto utrum concupiscibilis sit magis corrupta et infecta quam irascibilis.

  7. Septimo utrum sensualitas in vita ista curari possit a corruptione praedicta.

Traducción española de Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 25 LA SENSUALIDAD

Artículos

  1. Primero se pregunta si la sensualidad es potencia cognoscitiva o sólo apetitiva.

  2. Segundo, si la sensualidad es una potencia simple o se divide en varias potencias, a saber, la irascible y la concupiscible.

  3. Tercero, si lo irascible y lo concupiscible están sólo en el apetito inferior o también en el superior.

  4. Cuarto, si la sensualidad obedece a la razón.

  5. Quinto, si puede haber pecado en la sensualidad.

  6. Sexto, si la sensualidad de lo concupiscible está más corrompida y es más imperfecta que la de lo irascible.

  7. Séptimo. si en esta vida la sensualidad puede curarse de la señalada corrupción.

Quaestio XXVI De Veritate Quaestio est de passionibus animae

Articuli

  1. Et primo quaeritur, utrum naturaliter anima separata a corpore patiatur.

  2. Secundo quomodo anima coniuncta corpori patiatur.

  3. Tertio utrum passio sit tantum in appetitiva sensitiva.

  4. Quarto secundum quid attendatur contrarietas et diversitas inter animae passiones.

  5. Quinto utrum spes, timor, gaudium et tristitia sint quatuor principales passiones.

  6. Sexto utrum passionibus mereamur.

  7. Septimo utrum passio adiuncta merito diminuat aliquid de merito.

  8. Octavo utrum huiusmodi passiones fuerint in Christo.

  9. Nono utrum passio doloris fuerit in anima Christi quantum ad superiorem rationem.

  10. Decimo utrum per dolorem passionis, qui erat in superiori ratione Christi, impediretur gaudium fruitionis, et e converso.

Traducción española de Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 26 LAS PASIONES DEL ALMA

Artículos

  1. Primero se pregunta cómo padece el alma separada del cuerpo.
  2. Segundo, cómo sufre el alma unida al cuerpo.
  3. Tercero, si la pasión está sólo en la facultad apetitiva sensitiva.
  4. Cuarto, en orden a qué se considera la contrariedad y la diversidad entre las pasiones del alma.
  5. Quinto, si la esperanza, el temor, el gozo y la tristeza son las cuatro pasiones principales del alma.
  6. Sexto, si merecemos por las pasiones.
  7. Séptimo, si la pasión unida al mérito disminuye algo del mérito.
  8. Octavo, si existieron pasiones de este estilo en Cristo.
  9. Noveno, si en el alma de Cristo existió la pasión del dolor en cuanto a la razón superior.
  10. Décimo, si por el dolor de la pasión que había en la razón superior de Cristo se impedía el gozo de la fruición, y al revés.

Quaestio XXVII De Veritate Quaestio est de gratia

Articuli

  1. Et primo quaeritur utrum gratia sit aliquid creatum positive in anima.

  2. Secundo utrum gratia gratum faciens sit idem quod caritas.

  3. Tertio utrum aliqua creatura possit esse causa gratiae.

  4. Quarto utrum sacramenta novae legis sint gratiae causa.

  5. Quinto utrum in homine uno sit tantum una gratia gratum faciens.

  6. Sexto utrum gratia sit in essentia animae sicut in subiecto.

  7. Septimo utrum gratia sit in sacramentis.

 

Traducción española de Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 27 LA GRACIA

Artículos

  1. Primero, se pregunta si la gracia es algo creado positivamente en el alma
  2. Segundo, si la gracia santificante es lo mismo que la caridad
  3. Tercero, si alguna criatura puede ser causa de la gracia
  4. Cuarto, si los sacramentos de la Nueva Ley son causa de la gracia
  5. Quinto, si en un hombre hay una sola gracia santificante
  6. Sexto, si la gracia está en la esencia del alma como en su sujeto
  7. Séptimo, si la gracia está en los sacramentos

 

Quaestio XXVIII De Veritate Quaestio est de iustificatione impii

Articuli

  1. Et primo quaeritur utrum iustificatio impii sit remissio peccatorum.

  2. Secundo utrum peccatorum remissio possit esse sine gratia.

  3. Tertio utrum ad iustificationem impii liberum arbitrium requiratur.

  4. Quarto quis motus liberi arbitrii ad iustificationem requiratur, utrum scilicet motus in Deum.

  5. Quinto utrum in iustificatione impii requiratur motus liberi arbitrii in peccatum.

  6. Sexto utrum gratiae infusio et culpae remissio sint idem.

  7. Septimo utrum remissio culpae naturaliter praecedat infusionem gratiae.

  8. Octavo utrum in iustificatione impii, motus liberi arbitrii naturaliter praecedat infusionem gratiae.

  9. Nono utrum iustificatio sit in instanti.

 

Traducción española de Juan Fernando Sellés con retoques

CUESTIÓN 28 LA JUSTIFICACIÓN DEL IMPÍO

Artículos

  1. Primero, se pregunta si la justificación del impío es la remisión de los pecados
  2. Segundo, si la remisión de los pecados puede darse sin la gracia
  3. Tercero, si para la justificación del impío se requiere el libre albedrío
  4. Cuarto, qué movimiento del libre albedrío se requiere para la justificación, y si es el movimiento hacia Dios
  5. Quinto, si en la justificación del impío se requiere el movimiento del libre albedrío con respecto al pecado
  6. Sexto, si la infusión de la gracia y la remisión de la culpa son lo mismo
  7. Séptimo, si la remisión de la culpa precede naturalmente a la infusión de la gracia
  8. Octavo, si en la justificación del impío el movimiento del libre albedrío precede naturalmente a la infusión de la gracia
  9. Noveno, si la justificación del impío se realiza en el instante

Quaestio XXIX De Veritate Quaestio est de gratia Christi

Articuli

  1. Et primo quaeritur, utrum in Christo sit gratia creata.

  2. Secundo utrum ad hoc quod natura humana verbo uniretur in persona, requiratur habitualis gratia.

  3. Tertio utrum gratia Christi sit infinita.

  4. Quarto utrum gratia capitis Christo conveniat secundum humanam naturam.

  5. Quinto utrum in Christo requiratur habitualis gratia ad hoc quod sit caput.

  6. Sexto utrum Christus mereri potuit.

  7. Septimo utrum Christus aliis mereri potuit.

  8. Octavo utrum Christus in primo instanti suae conceptionis mereri potuit.

Traducción española de Cruz González-Ayesta con retoques

CUESTIÓN 29 LA GRACIA DE CRISTO

Artículos

  1. Primero, se pregunta si en Cristo se da la gracia creada
  2. Segundo, si era precisa la gracia habitual para que la naturaleza humana se uniera a la persona del Verbo
  3. Tercero, si es infinita la gracia de Cristo
  4. Cuarto, si a Cristo en cuanto cabeza le conviene la gracia en razón de su naturaleza humana
  5. Quinto, si es precisa alguna gracia habitual para que Cristo sea cabeza
  6. Sexto, si Cristo pudo merecer
  7. Séptimo, si Cristo pudo merecer por otros
  8. Octavo, si Cristo pudo merecer desde el primer instante de su concepción